२. भूकण्ड
२. भूकण्ड
२. पुरवग्ग
पुरं नगर मित्थी वा, ठानीयं पुटभेदनं।
थियं तु राजधानी [राजठानी (टी॰)] च, खन्धावारो भवे थ च॥
साखानगर मञ्ञत्र, यं तं मूलपुरा पुरं।
बाराणसी च सावत्थि, वेसाली मिथिला, ळवी॥
कोसम्बु, ज्जेनियो तक्क, सिला चम्पा च सागलं।
सुसुमारगिरं [संसुमार (टीका)] राज, गहं कपिलवत्थु च॥
साकेत, मिन्दपत्थञ्चो, क्कट्ठा पाटलिपुत्तकं।
जेतुत्तरञ्च सङ्कस्सं, कुसिनारादयो पुरी॥
रच्छा च विसिखा वुत्ता, रथिका वीथि चाप्यथ।
ब्यूहो रच्छा अनिब्बिद्धा, निब्बिद्धा तु पथद्धि च॥
चतुक्कं चच्चरे मग्ग, सन्धि सिङ्घाटकं भवे।
पाकारो वरणो चाथ, उदापो [उद्दाप, उद्दाप] उपकारिका॥
कुट्टं तु भित्ति नारी थ, गोपुरं द्वारकोट्ठको।
एसिका इन्दखीलो च, अट्टो त्वट्टालको भवे॥
तोरणं तु बहिद्वारं, परिखातु च दीघिका।
मन्दिरं सदना, गारं, निकायो निलया, लयो॥
आवासो भवनं वेस्मं, निकेतनं निवेसनं।
घरं गहञ्चा, वसथो, सरणञ्च पतिस्सयो॥
ओकं साला खयो वासो, थियं कुटि वसत्य’पि।
गेहञ्चा, नित्थि सदुमं, चेतिया, यतनानि तु॥
पासादो चेव यूपो थ, मुण्डच्छदो च हम्मियं।
यूपोतु गजकुम्भम्हि, हत्थिनखो पतिट्ठितो॥
सुपण्णवङ्कच्छदन, मड्ढयोगो सिया थ च।
एककूटयुतो माळो,
पासादो चतुरस्सको॥
सभायञ्च सभा चाथ, मण्डपं वा जनालयो।
अथो आसनसालायं, पटिक्कमन मीरितं॥
जिनस्स वासभवन, मित्थी गन्धकुटि प्यथ।
थियं रसवती पाक, ट्ठानञ्चेव महानसं॥
आवेसनं सिप्पसाला, सोण्डा तु पानमन्दिरं।
वच्चट्ठानं वच्चकुटि, मुनीनं ठान मस्समो॥
पण्यविक्कयसाला कु, आपणो पण्यवीथिका।
उदोसितो भण्डसाला, चङ्कमनं तु चङ्कमो॥
जन्ताघरं त्वग्गिसाला, पपा पानीयसालिका।
गब्भो ओवरको वासा, गारं तु सयनिग्गहं॥
इत्थागारं तु ओरोधो, सुद्धन्तो’ न्तेपुरम्पि च।
असब्बविसयट्ठानं, रञ्ञं कच्छन्तरं मतं॥
सोपानो वा’रोहणञ्च,
निस्सेणी सा, धिरोहिणी।
वातपानं गवक्खो च, जालञ्च सीहपञ्जरं॥
आलोकसन्धि वुत्तो थ, लङ्गी’त्थी पलिघो भवे।
कपिसीसो, ग्गलत्थम्भो, निब्बं तु छद्दकोटियं॥
छदनं पटलं छद्द, मजिरं चच्चरो, ङ्गणं।
पघानो पघना, लिन्दो, पमुखं द्वारबन्धनं॥
पिट्ठसङ्घाटकं द्वार, बाहा कूटं तु कण्णिका।
द्वारञ्च पटिहारो थ, उम्मारो देहनी, त्थियं॥
एळको इन्दखीलो थ, थम्भो थूणो पुमित्थियं।
पाटिका, ड्ढेन्दुपासाणे, गिञ्जका तु च इट्ठका॥
वलभिच्छादिदारुम्हि, वङ्के गोपानसी, त्थियं।
कपोतपालिकायं तु, विटङ्को नित्थियं भवे॥
कुञ्चिकाविवरं ताळ, च्छिग्गलो प्यथ कुञ्चिका।
ताळो’वापुरणं चाथ, वेदिका वेदि कथ्यते॥
सङ्घातो पक्खपासो च, मन्दिरङ्गा तुला अपि।
थियं सम्मुज्जनी चेव, सम्मज्जनी च सोधनी॥
सङ्कटीरं तु सङ्कार, ट्ठानं सङ्कारकूटकं।
अथो कचवरो, क्लापो, सङ्कारो च कसम्बुपि॥
घरादिभूमि तं वत्थु, गामो संवसथो थ सो।
पाकटो निगमो भोग, मच्चादिभ्यो धि तूदितो [‘अधिभू’ति ईरितो कथितो (टी॰)]॥
सीमा च मरियादा थ,
घोसो गोपालगामकोति॥
पुरवग्गो निट्ठितो।
३. नरवग्ग
मनुस्सो मानुसो मच्चो, मानवो मनुजो नरो।
पोसो पुमा च पुरिसो,
पोरिसो प्यथ पण्डितो॥
बुधो विद्वा विभावी च, सन्तो सप्पञ्ञ कोविदा।
धीमा सुधी कवि ब्यत्तो, विचक्खणो विसारदो॥
मेधावी मतिमा पञ्ञो, विञ्ञू च विदूरो विदू।
धीरो विपस्सी दोसञ्ञू, बुद्धो च दब्ब विद्दसु॥
इत्थी सीमन्तिनी नारी, थी वधू वनिता, ङ्गना।
पमदा सुन्दरी कन्ता, रमणी दयिता, बला॥
मातुगामो च महिला, ललना भीरु कामिनी।
कुमारिका तु कञ्ञा थ, युवती तरुणी भवे॥
महेसी साभिसेकाञ्ञा,
भोगिनी राजनारियो।
धवत्थिनी तु सङ्केतं, याति या सा, भिसारिका॥
गणिका वेसिया वण्ण, दासी नगरसोभिनी।
रूपूपजीविनी वेसी, कुलटा तु च बन्धकी॥
४. चतुब्बण्णवग्ग
खत्तियवग्ग
कुलं वंसो च सन्ताना, भिजना गोत्त मन्वयो।
थियं सन्तत्य थो वण्णा, चत्तारो खत्तियादयो॥
कुलीनो सज्जनो साधु,
सभ्यो चाय्यो महाकुलो।
राजा भूपति भूपालो, पत्थिवो च नराधिपो॥
भूनाथो जगतिपालो, दिसम्पति जनाधिपो।
रट्ठाधिपो नरदेवो, भूमिपो भूभुजो प्यथ॥
राजञ्ञो खत्तियो खत्तं, मुद्धाभिसित्त बाहुजा।
सब्बभुम्मो चक्कवत्ती, भूपोञ्ञो मण्डलिस्सरो॥
पुमे लिच्छवि वज्जी च, सक्यो तु साकियो थ च।
भद्दकच्चाना [भद्दा कच्चाना (टी॰)] राहुल, माता बिम्बा यसोधरा॥
कोटीनं हेट्ठिमन्तेन, सतं येसं निधानगं।
कहापणानं दिवस, वळञ्जो वीसतम्बणं॥
ते खत्तियमहासाला, सीति कोटिधनानि तु।
निधानगानि दिवस, वळञ्जो च दसम्बणं॥
५. अरञ्ञवग्ग
अरञ्ञं काननं दायो, गहनं विपिनं वनं।
अटवी’त्थी महारञ्ञं, त्व, रञ्ञानीत्थियं भवे॥
नगरा नातिदूरस्मिं, सन्तेहि यो भिरोपितो।
तरुसण्डो स आरामो, तथो पवन मुच्चते॥
सब्बसाधारणा’रञ्ञं, रञ्ञ मुय्यान मुच्चते।
ञेय्यं तदेव पमद, वन मन्तेपुरोचितं॥
पन्ति वीथ्या’वलि सेणी, पाळि लेखा तु राजि च।
पादपो विटपी रुक्खो, अगो सालो महीरुहो॥
दुमो तरु कुजो साखी, गच्छो तु खुद्दपादपो।
फलन्ति ये विना पुप्फं, ते वुच्चन्ति वनप्पती॥
फलपाकावसाने यो,
मरत्यो सधि सा भवे।
तीसु वञ्च्या’फला चाथ, फलिनो फलवा फली॥
सम्फुल्लितो तु विकचो, फुल्लो विकसितो तिसु।
सिरो’ग्गं सिखरो नित्थी, साखा तु कथिता लता॥
दलं पलासं छदनं, पण्णं पत्तं छदो प्यथ।
५६१..
कदम्बो पियको नीपो, भल्ली भल्लातको तिसु।
झावुको पिचुलो चाथ, तिलको खुरको भवे॥
चिञ्चा च तिन्तिणी चाथ, गद्दभण्डो कपीतनो।
सालो’स्सकण्णो सज्जो थ,
अज्जुनो ककुधो भवे॥
निचुलो मुचलिन्दो च, नीपो थ पियको तथा।
असनो पीतसालो थ,
गोलीसो झाटलो भवे॥
खीरिका राजायतनं, कुम्भी कुमुदिका भवे।
यूपो [पूगो (क॰)] तु कमुको चाथ, पट्टि लाखापसादनो॥
इङ्गुदी तापसतरु, भुजपत्तो तु आभुजी।
पिच्छिला सिम्बली द्वीसु, रोचनो कोटसिम्बली॥
पकिरियो पूतिको थ, रोही रोहितको भवे।
एरण्डो तु च आमण्डो, अथ सत्तुफला समी॥
नत्तमालो करञ्जो थ, खदिरो दन्तधावनो।
६. अरञ्ञादिवग्ग
पब्बतो गिरि सेलो’द्दि, नगा’चल, सिलुच्चया।
सिखरी भूधरोथ ब्भ, पासाणा’स्मो’पलो सिला॥
गिज्झकूटो च वेभारो, वेपुल्लो’सिगिली नगा।
विञ्झो पण्डव वङ्कादी, पुब्बसेलो तु चो’दयो।
मन्दरो परसेलो’त्थो, हिमवा तु हिमाचलो॥
गन्धमादन केलास, चित्तकूट सुदस्सना।
कालकूटो तिकूटा’स्स, पत्थो तु सानु नित्थियं॥
कूटो वा सिखरं सिङ्गं, पपातो तु तटो भवे।
नितम्बो कटको नित्थी, निज्झरो पसवो’म्बुनो॥
दरी’त्थी कन्दरो द्वीसु, लेणं तु गब्भरं गुहा।
सिलापोक्खरणी सोण्डी, कुञ्जं निकुञ्ज मित्थि न॥
उद्ध मधिच्चका सेल, स्सासन्ना भूम्यु पच्चका।
पादो तु’पन्तसेलो थ,
धातु’त्तो गेरिकादिको॥
इति सेलवग्गो।
मिगिन्दो केसरी सीहो, तरच्छो तु मिगादनो।
६४८.तिरच्छो तु तिरच्छानो, तिरच्छानगतो सियाति।
इति अरञ्ञादिवग्गो।
७. पातालवग्ग
अधोभुवनं पातालं, नागलोको रसातलं।
रन्धं तु विवरं छिद्दं, कुहरं सुसिरं बिलं॥
सुसि’त्थी छिग्गलं सोब्भं, सच्छिद्दे सुसिरं तिसु।
थियं तु कासु आवाटो, सप्पराजा तु वासुकी॥
अनन्तो नागराजा थ, वाहसो’जगरो भवे।
गोनसो तु तिलिच्छो थ,
देड्डुभो राजुलो भवे॥
कम्बलो’स्सतरो मेरु, पादे नागाथ धम्मनी।
सिलुत्तो घरसप्पो थ, नीलसप्पो सिलाभु च॥
आसिविसो भुजङ्गो’हि, भुजगो च भुजङ्गमो।
सरीसपो फणी सप्पा, लगद्दा भोगि पन्नगा॥
द्विजिव्हो उरगो वाळो, दीघो च दीघपिट्ठिको।
पादूदरो विसधरो, भोगो तु फणिनो तनु॥
आसी’त्थी सप्पदाठा थ, निम्मोको कञ्चुको समा।
विसं त्व’नित्थी गरळं, तब्भेदा वा हलाहलो॥
काळकूटादयो चाथ, वाळग्गात्य’हितुण्डिको।
६८४..
जम्बाली ओलिगल्लो च, गामद्वारम्हि कासुयं।
सरोरुहं सतपत्तं, अरविन्दञ्च वारिजं॥
अनित्थी पदुमं पङ्के, रुहं नलिन पोक्खरं।
मुळालपुप्फं कमलं, भिसपुप्फं कुसेसयं॥
पुण्डरीकं सितं, रत्तं, कोकनदं कोकासको।
किञ्जक्खो केसरो नित्थी, दण्डो तु नाल मुच्चते॥
भिसं मुळालो नित्थी च, बीजकोसो तु कण्णिका।
पदुमादिसमूहे तु, भवे सण्डमनित्थियं॥
उप्पलं कुवलयञ्च, नीलं त्वि’न्दीवरं सिया।
सेतेतु कुमुदञ्चस्स, कन्दो सालूक मुच्चते॥
सोगन्धिकं कल्लहारं, दकसीतलिकं प्यथ।
सेवालो नीलिका चाथ, भिसिन्य’म्बुजिनी भवे॥
६९०.सेवाला तिलबीजञ्च, सङ्खे च पणकादयोति।
इति पातालवग्गो।
भूकण्डो दुतियो।
वरारोहो, त्तमा मत्त, कासिनी वरवण्णिनी।
पतिब्बता त्वपि सती, कुलित्थी कुलपालिका॥
विधवा पतिसुञ्ञा थ, पतिम्बरा सयम्बरा।
विजाता तु पसूता च, जातापच्चा पसूतिका॥
दूती सञ्चारिका दासी, तु चेटी कुटधारिका।
वारुणी, क्खणिका तुल्या, खत्तियानी तु खत्तिया॥
दारो जाया कलत्तञ्च, घरणी भरिया पिया,
पजापती च दुतिया, सा पादपरिचारिका॥
सखी त्वा’ली वयस्सा थ, जारी चेवा’तिचारिनी।
पुमे तू’तु रजो पुप्फं, उतुनी तु रजस्सला॥
पुप्फवती गरुगब्भा, पन्नसत्ता च गब्भिनी।
गब्भासयो जलाबुपि, कललं पुन्नपुंसके॥
धवोतु सामिको भत्ता, कन्तो पति वरो पियो।
पच्चं पुत्तो’त्रजो सुतो॥
तनुजो तनयो सूनु, पुत्तादी धीतरि’त्थियं।
जायापती जनिपती, जयम्पती तु दम्पती [दम्पतीति पदं पुल्लिङ्ग बहुवचनन्तं इकारन्तं, तुदम्पति (टी॰)]।
अथ वस्सवरो वुत्तो, पण्डको च नपुंसकं॥
बन्धवो बन्धु सजनो, सगोत्तो ञाति ञातको।
अम्म, म्बा जननी माता, जनेत्ति जनिका भवे।
ननन्दा सामिभगिनी, मातामही तु अय्यिका।
मातुलो मातुभाता,स्स, मातुलानी पजापति॥
जायापतीनं जननी, सस्सु वुत्ताथ तप्पिता।
ससुरो भागिनेय्योतु, पुत्तो भगिनिया भवे॥
नत्ता वुत्तो पपुत्तो थ, सामिभाता तु देवरो।
मातुच्छा मातुभगिनी, पितुच्छा भगिनी पितु।
सोदरियो सगब्भो च, सोदरो सहजो प्यथ।
मातापितू ते पितरो, पुत्ता तु पुत्तधीतरो॥
ससुरा सस्सुससुरा, भातुभगिनी भातरो।
बालत्तं बालता बाल्यं, योब्बञ्ञंतु च योब्बनं॥
सुक्का तु पलितं केसा, दयो थ जरता जरा।
पुथुको पिल्लको छापो, कुमारो बाल पोतका॥
अथु’ त्तानसयु’त्तान, सेय्यका थनपोपि च।
तरुणो च वयट्ठो च, दहरो च युवा सुसु।
माणवोदारकोचाथ, सुकुमारो सुखेधितो॥
महल्लको च वुद्धो च, थेरो जिण्णो च जिण्णको।
अग्गजो पुब्बजो जेट्ठो, कनियो कनिट्ठो नुजो॥
वलित्तचो तु वलिनो। तीसु’त्तानसयादयो।
सीसो’त्तमङ्गानि सिरो, मुद्धा च मत्थको भवे।
केसो तु कुन्तलो वालो, त्तमङ्गरुह मुद्धजा॥
सीमन्तो तु मतो नारि, केसमज्झम्हि पद्धति॥
लोमं तनुरुहं रोमं, पम्हं पखुम मक्खिगं।
मस्सु वुत्तं पुममुखे, भू त्वित्थी भमुको भमु॥
बप्पो [खप्पो (टी॰)] नेत्तजल’स्सूनि, नेत्ततारा कनीनिका।
वदनं तु मुखं तुण्डं, वत्तं लपन माननं॥
द्विजो लपनजो दन्तो, दसनो रदनो रदो।
दाठा तुदन्तभेदस्मिं, अपाङ्गो त्वक्खिकोटिसु॥
दन्तावरण मोट्ठो चा, प्य’धरो दसनच्छदो।
गण्डो कपोलो हन्वित्थी [गण्डत्थी (टी॰) हन्वत्थी=हनु+इत्थी। हन+उ (ण्वादि)],
गलो च कण्ठो गीवा च, कन्धरा च सिरोधरा।
कम्बुगीवा तु या गीवा, सुवण्णालिङ्गसन्निभा।
अङ्किता तीहि लेखाहि, कम्बुगीवा थवा मता॥
अंसो नित्थी भुजसिरो, खन्धो तस्सन्धि जत्तु तं।
बाहुमूलं तु कच्छो, धो, त्व’स्स पस्स मनित्थियं॥
बाहु भुजाद्वीसु बाहा, हत्थो तु कर पाणयो।
मणिबन्धो पकोट्ठन्तो, कप्परो तु कपोण्य’थ॥
मणिबन्ध कनिट्ठानं, पाणिस्स करभो,न्तरं।
करसाखा, ङ्गुली ता तु, पञ्च, ङ्गुट्ठो च तज्जनी।
मज्झिमा नामिका चापि, कनिट्ठा’ति कमा सियुं॥
पदेसो तालगोकण्णा, विदत्थि,त्थी कमा तते।
तज्जन्यादियुते’ङ्गुट्ठे, पसतो पाणि कुञ्चितो॥
रतनं कुक्कु हत्थो थ, पुमे करपुटो,ञ्जलि।
करजो तु नखो नित्थी, खटको मुट्ठि च द्वीसु॥
ब्यामो सहकरा बाहु, द्वे पस्सद्वयवित्थता।
उद्धन्तत भुजपोस, प्पमाणे पोरिसं तिसु॥
उरो च हदयं चाथ, थनो कुच पयोधरा।
चूचुकं तु थनग्गस्मिं, पिट्ठं तु पिट्ठि नारियं॥
मज्झो’नित्थी विलग्गो च, मज्झिमं कुच्छि [चतुक्कं उदरे। ९४४-गाथापि पस्सितब्बा] तु द्विसु।
गहणीत्थ्युदरं गब्भो, कोट्ठोन्तो कुच्छिसम्भवे॥
जघनं तु नितम्बो च, सोणी च कटि नारियं।
अङ्गजातं रहस्सङ्गं, वत्थगुय्हञ्च मेहनं॥
निमित्तञ्च वरङ्गञ्च, बीजञ्च फलमेव च।
असुचि सम्भवो सुक्कं, पायु तु पुरिसे गुदं।
वा पुमे गूथ करीस, वच्चानि च मलं छकं॥
उच्चारो मीळ्ह मुक्कारो, पस्सावो मुत्त मुच्चते।
पूतिमुत्तञ्च गोमुत्ते, स्सादीनं छकणं मले॥
द्वीस्वधो नाभिया वत्थि, उच्छङ्ग’ङ्का तु’भो पुमे।
ऊरु सत्थि पुमे ऊरु, पब्बं तु जाणु जण्णु च॥
गोप्फको पादगण्ठिपि, पुमे तु पण्हि पासणि।
पादग्गं पपदो पादो, तु पदो चरणञ्च वा॥
अङ्गंत्व’वयवो वुत्तो, फासुलिका तु फासुका।
पण्डके अट्ठि धात्वित्थी, गलन्तट्ठि तु अक्खको॥
कप्परो तु कपालं वा, कण्डरा तु महासिरा।
पुमे न्हारु चित्थी सिरा, धमनी थ रसग्गसा॥
रसहरण्य’थो मंस, मामिसं पिसितं भवे।
तिलिङ्गिकं तु वल्लूर, मुत्तत्तं अथ लोहितं॥
रुधिरं सोणितं रत्तं, लाला खेळो एला भवे।
पुरिसे मायु पित्तञ्च, सेम्हो नित्थी सिलेसुमो॥
वसा विलीनस्नेहो थ, मेदो चेव वपा भवे।
आकप्पो वेसो नेपच्छं, मण्डनं तु पसाधनं॥
विभूसनं चाभरणं, अलङ्कारो पिलन्धनं।
किरीट मकुटा’नित्थी, चूळामणि सिरोमणि॥
सिरोवेठन मुण्हीसं, कुण्डलं कण्णवेठनं।
कण्णिका कण्णपूरो च, सिया कण्णविभूसनं॥
कण्ठभूसा तु गीवेय्यं, हारो मुत्तावलि’त्थियं।
नियुरो वलयो नित्थी, कटकं परिहारकं॥
कङ्कणं करभूसा थ, किङ्किणी [किंकणी किं कणिका (क॰)] खुद्दघण्टिका।
अङ्गुलीयक मङ्गुल्या, भरणं, साक्खरं तु तं॥
मुद्दिका’ङ्गुलिमुद्दा थ, रसना मेखला भवे।
केयूर मङ्गदञ्चेव, बाहुमूलविभूसनं॥
पादङ्गदं तु मञ्जीरो, पादकटक नूपुरा।
अलङ्कारप्पभेदा तु, मुखफुल्लं तथो’ण्णतं।
उग्गत्थनं गिङ्गमक, मिच्चेवमादयो सियुं॥
चेल मच्छादनं वत्थं, वासो वसन मंसुकं।
अम्बरञ्च पटो नित्थी, दुस्सं चोलो च साटको॥
खोमं दुकूलं कोसेय्यं, पत्तुण्णं कम्बलो च वा।
साणं कोटम्बुरं भङ्ग, न्त्यादि वत्थन्तरं मतं॥
निवासन न्तरीयान्य, न्तरमन्तरवासको।
पावारो तु’त्तरासङ्गो, उपसंब्यान मुत्तरं॥
उत्तरीय मथो वत्थ, महतन्ति मतं नवं।
नन्तकं कप्पटो जिण्ण, वसनं तु पटच्चरं॥
कञ्चुको वारवाणं वा, थ वत्थावयवे दसा।
नालिपट्टोति कथितो, उत्तमङ्गम्हि कञ्चुको॥
अरहद्धजो च कासाय, कासावानि च चीवरं।
मण्डलं तु तदङ्गानि, विवट्ट कुसिआदयो॥
फल,त्तच, किमि, रोमा, न्येता वत्थस्स योनियो।
फालं कप्पासिकं तीसु, खोमादी तु तचब्भवा॥
कोसेय्यं किमिजं, रोम, मयं तु कम्बलं भवे।
समानत्था जवनिका, सा तिरोकरणी प्यथ॥
पुन्नपुंसक मुल्लोचं, वितानं द्वय मीरितं।
नहानञ्च सिनाने थो, ब्बट्टनु’म्मज्जनं समं॥
विसेसको तु तिलको, त्यूभो नित्थी च चित्तकं।
चन्दनो नित्थियं गन्ध, सारो मलयजो प्यथ॥
गोसीसं तेलपण्णिकं, पुमे वा हरिचन्दनं।
तिलपण्णी तु पत्तङ्ग, रञ्जनं रत्तचन्दनं॥
काळानुसारी काळियं, लोहं त्वा’गरु चा’गळु।
काळागरुतु काळे’स्मिं, तुरुक्खोतु च पिण्डको॥
कत्थूरिका मिगमदो, कुट्ठं तु अजपालकं।
लवङ्गं देवकुसुमं, कस्मीरजं तु कुङ्कुमं॥
यक्खधूपो सज्जुलसो, तक्कोलं तु च कोलकं।
कोसफल मथो जाति, कोसं जातिफलं भवे॥
घनसारो सितब्भो च, कप्पूरं पुन्नपुंसके।
अलत्तको यावको च, लाखा जतु नपुंसके॥
सिरिवासो तु सरल, द्दवो’ ञ्जनं तु कज्जलं।
वासचुण्णं वासयोगो, वण्णकं तु विलेपनं॥
गन्धमाल्यादिसङ्खारो, यो तं वासन मुच्चते।
माला माल्यं पुप्फदामे [पुप्फं दामं (क॰)], भावितं वासितं तिसु॥
उत्तंसो सेखरा’ वेळा, मुद्धमाल्ये वटंसको।
सेय्या च सयनं सेनं, पल्लङ्को तु च मञ्चको॥
मञ्चाधारो पटिपादो, मञ्चङ्गे त्वटनी त्थियं,
कुळीरपादो आहच्च, पादो चेव मसारको।
चत्तारो बुन्दिकाबद्धो, तिमे मञ्चन्तरा सियुं॥
बिब्बोहनं चो’ पधानं, पीठिका पीठ मासनं।
कोच्छं तु भद्दपीठे था, सन्दी पीठन्तरे मता॥
उण्णामयं त्वत्थरणं, चित्तकं वानचित्तकं॥
घनपुप्फं पटलिका, सेतं तु पटिका प्यथ।
द्विदसेकदसान्यु’ द्द,लोमि एकन्तलोमिनो॥
तदेव सोळसित्थीनं, नच्चयोग्गञ्हि कुत्तकं।
सीहब्यग्घादिरूपेहि, चित्तं विकतिका भवे॥
कट्टिस्सं कोसेय्यं रतन, परिसिब्बित मत्थरणं कमा।
कोसियकट्टिस्समयं, कोसियसुत्तेन पकतञ्च॥
दीपो पदीपो पज्जोतो, पुमे त्वादास दप्पणा।
गेण्डुको कण्डुको ताल, वण्टं तु बीजनीत्थियं॥
चङ्कोटको करण्डो च, समुग्गो सम्पुटो भवे।
गामधम्मो असद्धम्मो, ब्यवायो मेथुनं रति॥
विवाहो पयमा पाणि, ग्गहो परिणयो प्यथ।
तिवग्गो धम्म, काम,त्था, चतुवग्गो समोक्खका॥
खुज्जो च गण्डुलो रस्स, वामना तु लकुण्डको।
पङ्गुलो पीठसप्पी च, पङ्गु छिन्निरियापथो॥
पक्खो खञ्जो तु खोण्डो थ,
कुणी हत्थादिवङ्को च, वलिरो तु च केकरो॥
मुण्डो तु भण्डु मुण्डिको।
बधिरो सुतिहीनो थ, गिलानो ब्याधिता’तुरा।
उम्मादवति उम्मत्तो, खुज्जादी वाच्चलिङ्गिका॥
आतङ्को आमयो ब्याधि, गदो रोगो रुजापि च।
पीनसो [पीनासोतिपि पाठो] नासिकारोगो,
ञेय्यं त्व’रु वणो नित्थी, फोटो तु पिळका भवे॥
पुब्बो पूयो थ रत्ताति, सारो पक्खन्दिका प्यथ।
अपमारो अपस्मारो, पादफोटो विपादिका॥
वुड्ढिरोगो तु वातण्डं, सीपदं भारपादता।
कण्डू कण्डूति कण्डूया, खज्जु कण्डूवनं प्यथ॥
पामं वितच्छिका कच्छु, सोथो तु सयथू’दितो।
दुन्नामकञ्च अरिसं, छद्दिका वमथू’दितो॥
दवथु परितापो थ, तिलको तिलकाळको।
विसूचिका इति महा, विरेको थ भगन्दलो [भगन्दरो (क॰)]॥
मेहो जरो कास सासा, कुट्ठं सूलामयन्तरा।
वुत्तो वेज्जो भिसक्को च, रोगहारी तिकिच्छको॥
सल्लवेज्जो सल्लकत्तो, तिकिच्छा तु पतिक्रिया।
भेसज्ज मगदो चेव, भेसजं मो’सधं प्यथ॥
येसं द्विजमहासाला, तदुपड्ढे निधानगे।
वळञ्जे च गहपति, महासाला धने सियुं॥
महामत्तो पधानञ्च, मतिसजीवो मन्तिनी।
सजीवो सचिवा, मच्चो, सेनानी तु चमूपति॥
न्यासादीनं विवादानं, अक्खदस्सो पदट्ठरि।
दोवारिको पतीहारो, द्वारट्ठो द्वारपालको॥
अनीकट्ठोति राजूनं, अङ्गरक्खगणो मतो।
कञ्चुकी सोविदल्लो च, अनुजीवी तु सेवको॥
सदेसानन्तरो सत्तु, मित्तोराजा ततो परं॥
अमित्तो रिपु वेरी च, सपत्ता राति सत्व’रि। (सत्तु+अरि)
पच्चत्थिको परिपन्थी, पटिपक्खा हितापरो॥
पच्चामित्तो विपक्खो च, पच्चनीक विरोधिनो।
विद्देसी च दिसो दिट्ठो,था नुरोधो नुवत्तनं॥
मित्तो नित्थी वयस्सो च, सहायो [सुहज्जो (टी॰)] सुहदो सखा।
सम्भत्तो दळ्हमित्तो थ, सन्दिट्ठो दिट्ठमत्तको॥
चरो च गुळ्हपुरिसो, पथावी पथिको’द्धगू।
दूतो तु सन्देसहरो, गणको तु मुहुत्तिको॥
लेखको लिपिकारो च, वण्णो तु अक्खरो प्यथ।
भेदो दण्डो साम दाना, न्युपाया चतुरो इमे॥
उपजापोतु भेदो च, दण्डो तु साहसं दमो।
साम्य’ मच्चो सखा कोसो, दुग्गञ्च विजितं बलं।
रज्जङ्गानीति सत्तेते, सियुं पकतियो पिच॥
पभावु’स्साह, मन्तानं, वसा तिस्सो हि सत्तियो।
मन्तो च मन्तनं सो तु, चतुक्कण्णो द्विगोचरो।
तिगोचरो तु छक्कण्णो, रहस्सं गुय्ह मुच्चते॥
तीसु विवित्त विजन, छन्ना, रहो रहो ब्ययं।
ओवादो चानुसिट्ठित्थी, पुमवज्जे नुसासनं।
आणा च सासनं ञेय्यं, उद्दानं तु च बन्धनं॥
आगु वुत्त [मन्तु (क॰)] मपराधो, करो तु बलि मुच्चते।
पुण्णपत्तो तुट्ठिदायो, उपदा तु च पाभतं॥
तथो’पायन मुक्कोचो, पण्णाकारो पहेणकं।
सुङ्कं त्वनित्थी गुम्बादि, देय्ये था’यो धनागमो॥
आतपत्तं तथा छत्तं, रञ्ञं तु हेममासनं।
सीहासनं अथो वाळ, बीजनीत्थी च चामरं॥
खग्गो च छत्त मुण्हीसं, पादुका वालबीजनी।
इमे ककुधभण्डानि, भवन्ति पञ्च राजुनं॥
भद्दकुम्भो पुण्णकुम्भो, भिङ्कारो जलदायको।
हत्थि,स्स,रथ,पत्ती तु, सेना हि चतुरङ्गिनी॥
कुञ्जरो वारणो हत्थी, मातङ्गो द्विरदो गजो।
काळावक गङ्गेय्या, पण्डर तम्बा च पिङ्गलो गन्धो।
कलभो चेव भिङ्कोथ, पभिन्नो मत्त गज्जिता।
हत्थिघटा तु गजता, हत्थीनी तु करेणुका॥
कुम्भो हत्थिसिरोपिण्डा, कण्णमूलं तु चूलिका।
आसनं खन्धदेसम्हि, पुच्छमूलं तु मेचको॥
आलान माळ्हको थम्भो, नित्थीतु निगळो’न्दुको।
सोण्डो तु द्वीसु हत्थो थ,
मज्झम्हि बन्धनं कच्छा, कप्पनो तु कुथादयो॥
ओपवय्हो राजवय्हो, सज्जितो तु च कप्पितो।
तोमरो नित्थियं पादे, सिया विज्झनकण्टको॥
तुत्तं तु कण्णमूलम्हि, मत्थकम्हि तु अङ्कुसो।
गामणीयो तु मातङ्ग, हयाद्याचरियो भवे।
घोटको तु खळुङ्को थ, जवनो च जवाधिको।
मुखाधानं खलीनो वा, कसा त्व स्साभिताळिनी॥
कुसा तु नासरज्जुम्हि, वळवा’स्सा खुरो सफं।
पुच्छ मनित्थी नङ्गुट्ठं, वालहत्थो च वालधि॥
सन्दनो च रथो फुस्स, रथो तु नरणाय सो।
सिविका याप्ययानञ्चा, नित्थी तु सकटो प्य’नं [(सकटो पि+अनं)]।
चक्कं रथङ्ग माख्यातं, तस्सन्तो नेमि नारियं॥
तम्मज्झे पिण्डिका नाभि, कुब्बरो तु युगन्धरो।
अक्खग्गकीले आणीत्थी, वरुथो रथगुत्य’थ॥
धुरो मुखे रथस्सङ्गा, त्व क्खो पक्खरआदयो।
यानञ्च वाहनं योग्गं, सब्बहत्थ्यादिवाहने॥
रथचारी तु सूतो च, पाजिता चेव सारथी।
पदाति पत्ती तु पुमे, पदगो पदिको मतो।
सन्नाहो कङ्कटो वम्मं, कवचो वा उरच्छदो॥
जालिका थ च सन्नद्धो, सज्जो च वम्मिको भवे।
आमुक्को पटिमुक्को थ, पुरेचारी पुरेचरो॥
पुब्बङ्गमो पुरेगामी, मन्दगामी तु मन्थरो।
जवनो तुरितो वेगी, जेतब्बं जेय्य मुच्चते॥
सूर वीरा तु विक्कन्तो, सहायो नुचरो समा।
सन्नद्धप्पभुती तीसु, पाथेय्यं तु च सम्बलं॥
वाहिनी धजिनी सेना, चमू चक्कं बलं तथा।
चतुपोसोति एतेन, लक्खणेना धमन्ततो॥
हत्थानीकं हयानीकं, रथानीकं तयो तयो।
गजादयो ससत्था तु, पत्तानीकं चतुज्जना॥
सट्ठिवंसकलापेसु, पच्चेकं सट्ठिदण्डिसु।
धूलीकतेसु सेनाय, यन्तिया क्खोभनी[अक्खोभिणी (क॰)] त्थियं॥
सम्पत्ति सम्पदा लक्खी, सिरी विपत्ति आपदा।
अथा वुधञ्च [आयुधन्तिपि पाठो] हेति’त्थी, सत्थं पहरणं भवे॥
मुत्तामुत्त ममुत्तञ्च, पाणितो मुत्तमेव च।
यन्तमुत्तन्ति सकलं, आयुधं तं चतुब्बिधं॥
मुत्तामुत्तञ्च यट्ठ्यादि, अमुत्तं छुरिकादिकं।
पाणिमुत्तं तु सत्यादि, यन्तमुत्तं सरादिकं॥
इस्सासो धनु कोदण्डं, चापो नित्थी सरासनं।
वाणो कण्ड मुसु द्वीसु, खुरप्पो [उरप्पो (क॰)] तेजना’सनं।
तूणीत्थियं कलापो च, तूणो तूणीर वाणधि॥
पक्खो तु वाजो दिद्धो तु, विसप्पितो सरो भवे।
लक्खं वेज्झं सरब्यञ्च, सराभ्यासो तु’पासनं॥
मण्डलग्गो तु नेत्तिंसो, असि खग्गो च सायको।
कोसित्थी तब्बिधाने थो, थरु खग्गादिमुट्ठियं॥
खेटकं फलकं चम्मं, इल्ली तु करपालिका।
छुरिका सत्य’सिपुत्ती, लगुळो तु च मुग्गरो॥
सल्लो नित्थि सङ्कु पुमे, वासी तु तच्छनीत्थियं।
कुठारी [कुधारी (टी॰)] त्थीफरसुसो, टङ्को पासाणदारणो॥
कणयो भिन्दिवाळो च, चक्कं कुन्तो गदा तथा।
निय्यानं गमनं यात्रा, पट्ठानञ्च गमो गति।
चुण्णो पंसु रजो चेव, धूली’त्थी रेणु च द्विसु॥
मागधो मधुको वुत्तो, वन्दी तु थुतिपाठको।
केतु धजो पटाका च, कदली केतनं प्यथ।
यो’हंकारो’ञ्ञमञ्ञस्स, सा’ हमहमिका भवे॥
बलं थामो सहं सत्ति, विक्कमो त्वतिसूरता।
रणे जितस्स यं पानं, जयपानन्ति तं मतं॥
सङ्गामो सम्पहारो चा, नित्थियं समरं रणं।
आजित्थी आहवो युद्ध, मायोधनञ्च संयुगं॥
भण्डनं तु विवादो च, विग्गहो कलह मेधगा।
उप्पादो[उप्पातो (क॰)१०२७-गाथा पस्सितब्बा] भूतविकति, या सुभासुभसूचिका।
ईति त्वित्थी अजञ्ञञ्च, उपसग्गो उपद्दवो॥
निब्बुद्धं[नियुद्धं (क॰)] मल्लयुद्धम्हि, जयो तु विजयो भवे।
पराजयो रणे भङ्गो, पलायन मपक्कमो॥
मारणं हननं घातो, नासनञ्च निसूदनं।
हिंसनं सरणं हिंसा, वधो ससन घातनं॥
मरणं कालकिरिया, पलयो मच्चु अच्चयो।
निधनो नित्थियं नासो, कालो’न्तो चवनं भवे॥
आळहनं सुसानञ्चा, नित्थियं कुणपो छवो॥
कबन्धो नित्थियं देहो, सिरोसुञ्ञो सहक्रियो।
अथ सिवथिका वुत्ता, सुसानस्मिञ्हि आमके॥
वन्दीत्थियं करमरो, पाणो त्व’सु पकासितो।
कारा तु बन्धनागारं, कारणा तु च यातना॥
ब्रह्मबन्धु द्विजो विप्पो, ब्रह्मा भोवादी ब्राह्मणो।
ब्रह्मचारी गहट्ठो च, वनप्पत्थो च भिक्खुति।
भवन्ति चत्तारो एते, अस्समा पुन्नपुंसके॥
चरन्ता सह सीलादी, सब्रह्मचारिनो मिथु।
उपज्झायो उपज्झा था, चरियो निस्सयदादिको [निस्सयदायको (टी॰)]॥
उपनीया थवा पुब्बं, वेद मज्झापये द्विजो।
यो सङ्गं सरहस्सञ्चा, चरियो ब्राह्मणेसु सो॥
पारम्परिय मेतिह्यं, उपदेसो तथे’तिहा।
यागो तु कतु यञ्ञो थ, वेदीत्थी भू परिक्खता॥
अस्समेधो च पुरिस, मेधो चेव निरग्गळो।
सम्मापासो वाजपेय्य, मिति यागा महा इमे॥
इत्विजो [इदित्विजो (टी॰)] याजको चाथ,
परिसा सभा समज्जा च, तथा समिति संसदो॥
चतस्सो परिसा भिक्खु, भिक्खुनी च उपासका।
उपासिकायोति इमा, थवा ट्ठ परिसा सियुं॥
तावतिंस,द्विज,क्खत्त,मार,ग्गहपतिस्स च।
समणानं वसा चातु, महाराजिक, ब्रह्मुनं॥
गायत्तिप्पमुखं छन्दं, चतुवीस’क्खरं तु यं।
वेदान मादिभूतं सा, सावित्ती तिपदं सिया॥
हब्यपाके चरु मतो, सुजा तु होमदब्बियं।
परमन्नं तु पायासो, हब्यं तु हवि कथ्यते॥
यूपो थूणायं निम्मन्त्य, दारुम्हि त्व’रणी द्विसु।
गाहप्पच्चा’हवनीयो, दक्खिणग्गि तयो’ ग्गयो॥
चागो विस्सज्जनं दानं, वोस्सग्गो चापदेसनं।
विस्साणनं वितरणं, विहायिता पवज्जनं॥
पञ्च महापरिच्चागो, वुत्तो सेट्ठ, धनस्स च।
वसेन पुत्त दारानं, रज्जस्स’ ङ्गान मेव च॥
अन्नं पानं घरं वत्थं, यानं माला विलेपनं।
गन्धो सेय्या पदीपेय्यं, दानवत्थू सियुं दस॥
मतत्थं तदहे दानं, तीस्वेत मुद्धदेहिकं।
पितुदानं तु निवापो, सद्धं तु तंव सात्थतो॥
पुमे अतिथि आगन्तु, पाहुना वेसिका प्यथ।
अञ्ञत्थ गन्तु मिच्छन्तो, गमिको था ग्घ मग्घियं॥
पज्जं पादोदकादो थ, सत्ता’गन्त्वादयो तिसु।
अपचित्य’च्चना पूजा, पहारो बलि मानना॥
नमस्सा तु नमक्कारो, वन्दना चाभिवादनं।
पत्थना पणिधानञ्च, पुरिसे पणिधीरितो॥
अज्झेसना तु सक्कार, पुब्बङ्गमनियोजनं।
परियेसना न्वेसना, परियेट्ठि गवेसना।
उपासनं तु सुस्सूसा, सा पारिचरिया भवे॥
मोन मभासनं तुण्ही, भावो थ पटिपाटि सा।
अनुक्कमो परियायो, अनुपुब्ब्य’पुमे कमो॥
तपो च संयमो सीलं, नियमो तु वतञ्च वा।
वीतिक्कमो’ ज्झचारो थ, विवेको पुथुगत्तता॥
खुद्दानुखुद्दकं आभि, समाचारिक मुच्चते।
आदिब्रह्मचरियं तु, तदञ्ञं सील मीरितं॥
यो पापेहि उपावत्तो, वासो सद्धिं गुणेहि सो।
उपवासोति विञ्ञेय्यो, सब्बभोगविवज्जितो॥
तपस्सी भिक्खु समणो, पब्बजितो तपोधनो।
वाचंयमो तु मुनि च, तापसो तु इसी रितो॥
येसंयतिन्द्रियगणा, यतयो वसिनो च ते।
सारिपुत्तो’पतिस्सो तु, धम्मसेनापती रितो॥
सोतापन्नादिका सेखा, नरियो तु पुथुज्जनो॥
अञ्ञा तु अरहत्तञ्च, थूपो तु चेतियं भवे।
धम्मभण्डागारिको च, आनन्दो द्वे समा थ च॥
विसाखा मिगारमाता, सुदत्तो’ नाथपिण्डिको।
भिक्खुपि सामणेरो च, सिक्खमाना च भिक्खुनी।
सामणेरीति कथिता, पञ्चेते सहधम्मिका॥
पत्तो तिचीवरं काय, बन्धनं वासि सूचि च।
परिस्सावन मिच्चेते, परिक्खारा’ट्ठ भासिता॥
सामणेरो च समणु, द्देसो चाथ दिगम्बरो।
अचेळको निगण्ठो च, जटिलो तु जटाधरो॥
कुटीसकादिका चतु, त्तिंस द्वासट्ठि दिट्ठियो।
इति छन्नवुति एते, पासण्डा सम्पकासिता॥
पवित्तो पयतो पूतो, चम्मं तु अजिनं प्यथ।
दन्तपोणो दन्तकट्ठं, वक्कलो वा तिरीटकं॥
पत्तो पातित्थियंनित्थी, कमण्डलु तु कुण्डिका।
अथालम्बणदण्डस्मिं, कत्तरयट्ठि नारियं॥
यं देहसाधनापेक्खं, निच्चं कम्ममयं यमो।
आगन्तुसाधनं कम्मं, अनिच्चं नियमो भवे॥
वेस्सो च वेसियानो थ, जीवनं वुत्ति जीविका।
आजीवो वत्तनं चाथ, कसिकम्मं कसित्थियं॥
वाणिज्जञ्च वणिज्जा थ, गोरक्खा पसुपालनं।
वेस्सस्स वुत्तियो तिस्सो, गहट्ठा’गारिका गिहि॥
खेत्ताजीवो कस्सको थ, खेत्तं केदार मुच्चते।
लेड्डु’त्तो मत्तिकाखण्डो, खणित्ति’त्थ्य’वदारणं॥
दात्तं लवित्त मसितं [‘‘असित’’ सद्दो पुंनपुंसके-१००५-गाथा पस्सितब्बा], पतोदो तुत्त पाजनं।
योत्तं तु रज्जु रस्मित्थी, फालो तु कसको भवे॥
नङ्गलञ्च हलं सीरो, ईसा नङ्गलदण्डको।
सम्मा तु युगकीलस्मिं, सीता तु हलपद्धति॥
मुग्गादिके परण्णञ्च, पुब्बण्णं सालिआदिके।
सालि वीहि च कुद्रूसो, गोधुमो वरको यवो।
कङ्गूति सत्त धञ्ञानि, नीवारादी तु तब्भिदा॥
अथ कङ्गु पियङ्गु’त्थी, उम्मा तु अतसी भवे।
किट्ठञ्च सस्सं धञ्ञञ्च [विञ्ञेय्यं (टी॰)], वीहि थम्बकरी [थम्भकरी (क॰)] रितो॥
कण्डो तु नाळ मथ सो, पलालं नित्थि निप्फलो।
भुसं कलिङ्गरो चाथ, थुसो धञ्ञत्तचे थ च॥
खलो च धञ्ञकरणं, थम्बो[थम्भो (क॰)] गुम्बो तिणादिनं॥
अयोग्गो मुसलो नित्थी, कुल्लो सुप्प मनित्थियं।
अथो’द्धनञ्च चुल्लि’त्थी, किलञ्जो तु कटो भवे॥
कुम्भी’त्थी पिठरो कुण्डं, खळोप्यु’क्खलि थाल्यु’खा।
कोलम्बो चाथ मणिकं, भाणको च अरञ्जरो॥
घटो द्वीसु कुटो नित्थी, कुम्भो कलस, वारका।
कंसो भुञ्जनपत्तो था, मत्तं पत्तो च भाजनं॥
अण्डुपकं चुम्बटकं, सरावो तु च मल्लको।
पुमे कटच्छुदब्बि’त्थी, कुसूलो कोट्ठ मुच्चते॥
साको अनित्थियं डाको, सिङ्गीवेरंतु अद्दकं।
महोसधं तु तं सुक्खं, मरिचं तु च कोलकं॥
सोवीरं कञ्जियं वुत्तं, आरनाळं थुसोदकं।
धञ्ञम्बिलं बिळङ्गो थ, लवणं लोण मुच्चते॥
सामुद्दं सिन्धवो नित्थी, काळलोणं तु उब्भिदं।
बिळकं [बिळाल (क॰)] चेति पञ्चेते, पभेदा लवणस्स हि॥
गुळो च फाणितं खण्डो, मच्छण्डी सक्खरा इति।
इमे उच्छुविकारा थ, गुळस्मिं विसकण्टकं॥
लाजा सिया’क्खतं चाथ, धाना भट्ठयवे भवे।
अबद्धसत्तु मन्थो च, पूपा’ पूपा तु पिट्ठको॥
भत्तकारो सूपकारो, सूदो आळारिको तथा।
ओदनिको च रसको, सूपो तु ब्यञ्जनं भवे॥
ओदनो वा कुरं भत्तं, भिक्खा चा’न्न मथा सनं।
खज्जं तु भोज्ज लेय्यानि, पेय्यन्ति चतुधा’सनं।
मण्डो नित्थीरसग्गस्मिं, विघासो भुत्तसेसके।
विघासादो च दमको, पिपासा तु च तस्सनं॥
खुद्दा जिघच्छा, मंसस्स, पटिच्छादनियं रसो।
उद्रेको चेव उग्गारो, सोहिच्चं तित्ति तप्पनं॥
कामं त्विट्ठं निकामञ्च, परियत्तं यथच्छितं।
कयविक्कयिको सत्थ,वाहा’ पणिक वाणिजा॥
उत्तमण्णो च धनिको, धमण्णो तु इणायिको॥
उद्धारो तु इणं वुत्तं, मूलं तु पाभतं भवे।
सच्चापनं सच्चंकारो, विक्केय्यं पणिय्यं तिसु॥
पटिदानं परिवत्तो, न्यासो तू’पनिधी रितो।
अट्ठारसन्ता सङ्ख्येय्ये, सङ्ख्या एकादयो तिसु।
सङ्ख्याने तु च सङ्ख्येय्ये, एकत्ते वीसतादयो।
वग्गभेदे बहुत्तेपि, ता आनवुति नारियं॥
सतं सहस्सं नियुतं [नहुतं-नयुतं (कत्थचि)], लक्खं कोटि पकोटियो।
कोटिपकोटि नहुतं, तथा निन्नहुतम्पि च॥
अक्खोभनीत्थियं [अक्खोभिणी (क॰)] बिन्दु, अब्बुदञ्च निरब्बुदं।
अहहं अबबं चेवा, टटं सोगन्धि कुप्पलं॥
कुमुदं पुण्डरीकञ्च, पदुमं कथानम्पि च।
महाकथाना’सङ्ख्येय्या, नि’च्चेतासु सतादि च॥
कोट्यादिकं दसगुणं, सतलक्खगुणं कमा।
तुला, पत्थ, ङ्गुलि, वसा, तिधा मान मथो सिया॥
द्वे अक्खा मासका पञ्च, क्खानं धरणमट्ठकं॥
सुवण्णो पञ्चधरणं, निक्खं त्वनित्थि पञ्च ते।
पादो भागे चतुत्थे थ, धरणानि पलं दस॥
तुला पलसतं चाथ, भारो वीसति ता तुला।
अथो कहापणो नित्थी, कथ्यते करिसापणो॥
आळ्हको चतुरो पत्था, दोणं वाचतुरा’ळ्हकं॥
मानिका चतुरो दोणा, खारीत्थी चतुमानिका।
आळ्हको नित्थियं तुम्भो, पत्थोतु नाळि नारियं।
दब्बं वित्तं सापतेय्यं, वस्व’त्थो विभवो भवे॥
कोसो हिरञ्ञञ्च कता, कतं कञ्चन, रूपियं।
कुप्पं तदञ्ञं तम्बादि, रूपियं द्वय माहतं॥
सुवण्णं कनकं जात, रूपं सोण्णञ्च कञ्चनं।
सत्थुवण्णो हरी कम्बु, चारु हेमञ्च हाटकं॥
तपनियं हिरञ्ञं त, ब्भेदा चामीकरम्पि च।
सातकुम्भं तथा जम्बु, नदं सिङ्गी च नारियं॥
रूपियं रजतं सज्झु, रूपी सज्झं अथो वसु।
रतनञ्च मणि द्वीसु, पुप्फरागादी तब्भिदा॥
सुवण्णं रजतं मुत्ता, मणि वेळुरियानि च।
वजिरञ्च पवाळन्ति, सत्ता’हु रतनानि’ मे॥
लोहितङ्को च पदुम, रागो रत्तमणि प्यथ।
वंसवण्णो वेळुरियं, पवाळं वा च विद्दुमो॥
मसारगल्लं कबरमणि, अथ मुत्ता च मुत्तिकं।
रीति [रीरी (टी॰)] त्थी आरकूटो वा, अमलं त्व’ब्भकं भवे॥
काळतिपु तु सीसञ्च, हरितालं तु पीतनं॥
चिनपिट्ठञ्च सिन्दूरं, अथ तूलो तथा पिचु।
खुद्दजं तु मधु खुद्दं, मधुच्छिट्ठं तु सित्थकं॥
उसभो बलीबद्धो [बलिबद्द (क॰)] च, गोणो गोवसभो वुसो॥
वुद्धो जरग्गवो सो थ, दम्मो वच्छतरो समा।
धुरवाही तु धोरय्हो, गोविन्दो धिकतो गवं॥
वहो च खन्धदेसो थ, ककुधो [ककुदो (क॰)] ककु वुच्चते।
अथो विसाणं सिङ्गञ्च, रत्तगावी तु रोहिणी॥
गावी च सिङ्गिनी गो च, वञ्झा तु कथ्यते वसा।
नवप्पसूतिका धेनु, वच्छकामा तु वच्छला॥
गग्गरी मन्थनीत्थी द्वे, सन्दानं दाममुच्चते।
गोमिळ्हो गोमयो नित्थी, अथो सप्पि घतं भवे॥
नवुद्धटं तु नोनीतं, दमिमण्डं तु मत्थु च,
खीरं दुद्धं पयो थञ्ञं, तक्कं तु मथितं प्यथ॥
खीरं दधि घतं तक्कं, नोनीतं पञ्च गोरसा।
उरब्भो मेण्ड मेसा च, उरणो अवि एळको॥
गद्रभो तु खरो वुत्तो, उरणी तु अजी अजा॥
सुद्दो’न्तवण्णो वसलो, संकिण्णा मागधादयो।
मागधो सुद्दखत्ताजो, उग्गो सुद्दाय खत्तजो॥
द्विजाखत्तियजो सूतो, कारुतु सिप्पिकोपुमे।
सङ्घातोतु सजातीनं, तेसं सेणी द्विसुच्चते॥
तच्छको तन्तवायो च, रजको च नहापितो।
पञ्चमो चम्मकारोति, कारवो पञ्चिमे सियुं॥
तच्छको वड्ढकी मतो, पलगण्डो थपत्यपि।
रथकारो थ सुवण्ण, कारो नाळिन्धमो भवे॥
चम्मकारो रथकारो, कप्पको तु नहापितो।
रङ्गाजीवो चित्तकारो, पुक्कुसो पुप्फछड्डको॥
वेनो विलीवकारो च, नळकारो समा तयो।
निन्नेजको च रजको, नेत्तिको उदहारको।
वीणावादी वेणिको थ, उसुकारो’ सुवड्ढकी॥
पाणिवादो तु पाणिघो [पाणियो (कत्थचि)]।
पूपियो पूपपणियो, सोण्डिको मज्जविक्कयी॥
माया तु सम्बरी माया, कारो तु इन्दजालिको।
ओरब्भिका सूकरिका, मागविका ते च साकुणिका।
हन्त्वा जीवन्ते’ळक, सूकर, मिग, पक्खिनो कमतो॥
वेतनिको तु भतको, कम्मकरो थ किं करो।
दासो च चेटको पेस्सो, भच्चो च परिचारिको॥
अन्तोजातो धनक्कीतो, दासब्यो’पगतो सयं।
दासा करमरानीतो, च्चेवं ते चतुधा सियुं॥
सपाको चेव चण्डालो, मातङ्गो सपचो भवे।
तब्भेदा मिलक्खजाती, किरात, सवरादयो॥
सारमेय्यो च सुनखो, सुनो सोणो च कुक्कुरो॥
उम्मत्तादित मापन्नो, अळक्कोति सुनो मतो॥
साबन्धनं तु गद्दूलो, दीपको तु च चेतको।
बन्धनं गण्ठि पासो थ, वागुरा [वाकरा (सी॰ टी॰)] मिगबन्धनी॥
थियं कुवेणी कुमीनं, आनयो जाल मुच्चते।
आघातनं वधट्ठानं, सूना तु अधिकोट्टनं॥
सुत्तं तन्तु पुमे तन्तं, पोत्थं लेप्यादिकम्मनि।
पञ्चालिका पोत्थलिका, वत्थदन्तादिनिम्मिता॥
उग्घाटनं घटीयन्तं, कूपम्बुब्बाहनं भवे।
मञ्जूसा पेळा पिटको, त्वित्थियं पच्छि पेटको॥
ब्याभङ्गी त्वित्थियं काजो, सिक्का त्वत्रा’वलम्बनं।
उपाहनो वा पादु’त्थी, तब्भेदा पादुका प्यथ॥
वरत्ता वद्धिका नद्धि, भस्ता चम्मपसिब्बकं।
कम्मारभण्डा सण्डासो, मुट्ठ्या’धिकरणीत्थीयं।
तब्भस्ता गग्गरी नारी, सत्तं तु पिप्फलं भवे॥
खरो च ककचो नित्थी, सिप्पं कम्मं कलादिकं॥
पटिमा पटिबिम्बञ्च, बिम्बो पटिनिधीरितो।
तीसु समो पटिभागो, सन्निकासो सरिक्खको॥
ओपम्म मुपमानं चु, पमा भति तु नारियं॥
निब्बेसो वेतनं मूल्यं, जूतं त्वनित्थि केतवं।
धुत्तो’क्खधुत्तो कितवो, जूतकार, क्खदेविनो॥
पाटिभोगोतु पटिभू, अक्खो तु पासको भवे।
पुमेवा’ ट्ठपदं[अट्ठापदं (टी॰ सी॰)] सारि, फलके थ पणो, ब्भुतो॥
किण्णं तु मदिराबीजे, मधु मध्वासवे मतं।
मदिरा वारुणी मज्जं, सुरा भवो तु मेरयं॥
सरको चसको नित्थी, आपानं पानमण्डलं।
ये’त्र भूरिप्पयोगत्ता, योगिकेकस्मि मीरिता।
लिङ्गन्तरेपि ते ञेय्या, तद्धम्मत्ता’ञ्ञवुत्तियन्ति॥
पल्लवो वा किसलयं, नवुब्भिन्ने तु अङ्कुरो॥
मकुलं वा कुटुमलो, खारको तु च जालकं।
कलिका कोरको नित्थी, वण्टं पुप्फादिबन्धनं॥
पसवो कुसुमं पुप्फं, परागो पुप्फजो रजो।
मकरन्दो मधु मतं, थवको तु च गोच्छको॥
चम्पक’म्बादिकुसुम, फलनामं नपुंसके॥
मल्लिकादी तु कुसुमे, सलिङ्गा वीहयो फले।
जम्बू’त्थी जम्बवं जम्बू, विटपो विटभी’त्थियं॥
मूल मारब्भ साखन्तो, खन्धो भागो तरुस्स थ।
कोटरो नित्थियं रुक्ख, च्छिद्दे कट्ठं तु दारु च॥
बुन्दो मूलञ्च पादो थ, सङ्कु’त्तो खाणुनित्थियं।
करहाटं तु कन्दो थ, कळीरो मत्थको भवे॥
वल्लरी मञ्जरी नारी, वल्ली तु कथिता लता।
थम्भो गुम्बो च अक्खन्धे, लता विरू पतानिनी॥
अस्सत्थो बोधि च द्वीसु, निग्रोधो तु वटो भवे।
कबिट्ठो च कपित्थो च, यञ्ञङ्गो तु उदुम्बरो॥
कोविळारो युगपत्तो, उद्दालो वातघातको।
राजरुक्खो कतमाली, न्दीवरो ब्याधिघातको॥
दन्तसठो च जम्भीरो, वरणो तु करेरि च।
किं सुको पालिभद्दोथ, वञ्जुलो तु च वेतसो॥
अम्बाटकोपीतनको, मधुको तु मधुद्दुमो।
अथो गुळफलो पीलु, सोभञ्जनो च सिग्गु च॥
सत्तपण्णि छत्तपण्णो, तिनिसो त्व तिमुत्तको।
मालूर बेलुवाबिल्लो, पुन्नागो तु च केसरो।
सालवो तु च लोद्दो थ, पियालो सन्नकद्दु च॥
पुण्डरीको च सेतम्बो, सेलु तु बहुवारको।
सेपण्णी कास्मिरी चाथ, कोली च बदरीत्थियं॥
कोलं चानित्थी बदरो, पिलक्खो पिप्पली’त्थियं।
पाटली कण्हवन्ता च, सादुकण्टो विकङ्कतो॥
तिन्दुको काळक्खन्धो च, तिम्बरूसक तिम्बरू।
एरावतो तु नारङ्गो, कुलको काकतिन्दुको॥
सोमवक्को तु कदरो, सल्लोतु मदनो भवे॥
अथापि इन्दसालो च, सल्लकी खारको सिया।
देवदारु भद्ददारु, चम्पेय्यो तु च चम्पको॥
पनसो कण्टकिफलो, अभया तु हरीतकी।
अक्खो विभीतको तीसु, अमता’मलकी तिसु॥
लबुजो लिकुचो चाथ, कणिकारो दुमुप्पलो।
निम्बो’रिट्ठो पुचिमन्दो, करको तु च दाळिमो॥
सरलो पूतिकट्ठञ्च, कपिला तु च सिंसपा।
सामा पियङ्गु कङ्गुपि, सिरीसो तु च भण्डिलो॥
काकोदुम्बरिका फेग्गु, नागो तु नागमालिका॥
असोको वञ्जुलो चाथ, तक्कारी वेजयन्तिका।
तापिञ्छो च तमालो थ, कुटजो गिरिमल्लिका॥
इन्दयवो फले तस्सा, ग्गिमन्थो कणिका भवे।
निगुण्ठि’त्थी सिन्दुवारो, तिणसुञ्ञं [तिणसूलं (टी॰)] तु मल्लिका॥
सेफालिका नीलिका थ, अप्फोटा वनमल्लिका।
बन्धुको जयसुमनं, भण्डिको बन्धुजीवको॥
सुमना जातिसुमना, मालती जाति वस्सिकी।
यूथिका मागधी चाथ, सत्तला नवमल्लिका॥
वासन्ती,त्थी अतिमुत्तो, करवीरो’स्समारको।
मातुलुङ्गो बीजपूरो, उम्मत्तो तु च मातुलो॥
करमन्दो सुसेनो च, कुन्दं तु माघ्य मुच्चते।
देवतासो [देवताडो (सी॰ अमरकोस)] तु जीमूतो,
अज्जुको सितपण्णासो, समीरणो फणिज्जको॥
जपा तु जयसुमनं, करीरो ककचो भवे।
रुक्खादनी च वन्दाका, चित्तको त्व’ग्गिसञ्ञितो॥
पूतिलता गळोची च, मुब्बा मधुरसा प्यथ॥
कपिकच्छु दुफस्सो थ, मञ्जिट्ठा विकसा भवे।
अम्बट्ठा च तथा पाठा, कटुका कटुरोहिणी॥
अपामग्गो सेखरिको, पिप्पली मागधी मता।
गोकण्टको च सिङ्घाटो, कोलवल्ली’भपिप्पली॥
गोलोमी तु वचा चाथ, गिरिकण्य’पराजिता।
सीहपुच्छी पञ्हिपण्णी, सालपण्णी तु च’त्थिरा। (चथिरा)॥
निदिद्धिका तु ब्यग्घी च, अथ नीली च नीलिनी।
जिञ्जुको [जिञ्जुका (क॰)] चेव गुञ्जा थ, सतमूली सतावरी॥
महोसधं त्व’तिविसा, बाकुची सोमवल्लिका।
दाब्बी दारुहलिद्दा थ, बिळङ्गं चित्रतण्डुला॥
नुही चेव महानामो, मुद्दिका तु मधुरसा।
अथापि मधुकं यट्ठि, मधुकामधुयट्ठिका [मधुलट्ठिका (सी॰ टी॰)]॥
वातिङ्गणो च भण्डाकी, वात्ताकी ब्रहती प्यथ।
नागबला चेव झसा, लाङ्गली तु च सारदी॥
रम्भा च कदली मोचो, कप्पासी बदरा भवे।
नागलता तु तम्बूली, अग्गिजाला तु धातकी॥
तिवुता तिपुटा चाथ, सामा काळा च कथ्यते।
अथो सिङ्गी च उसभो, रेणुका कपिळा भवे॥
हिरिवेरञ्च वालञ्च, रत्तफला तु बिम्बिका।
सेलेय्य’ मस्मपुप्फञ्च, एला तु बहुला भवे॥
कुट्ठञ्च ब्याधि कथितो, वानेय्यं तु कुटन्नटं।
ओसधि जातिमत्तम्हि, ओसधं सब्ब’ मजातियं॥
मूलं पत्तं कळीर’ग्गं, कन्दं मिञ्जा फलं तथा।
तचो पुप्फञ्च छत्तन्ति, साकं दसविधं मतं॥
जीवन्ति जीवनी चाथ, मधुरको च जीवको॥
महाकन्दो च लसुणं, पलण्डु तु सुकन्दको।
पटोलो तित्तको चाथ, भिङ्गराजो च मक्कवो॥
पुनन्नवा सोथघाती, वितुन्नं सुनिसण्णकं।
कारवेल्लो तु सुसवी, तुम्ब्या’लाबु च लाबु सा॥
एळालुकञ्च कक्कारी, कुम्भण्डो तु च वल्लिभो।
इन्दवारुणी विसाला, वत्थुकं वत्थुलेय्यको॥
मूलको नित्थियं चुच्चु, तम्बको च कलम्बको।
साकभेदा कासमद्द, झज्झरी फग्गवा’दयो॥
सद्दलो चेव दुब्बा च, गोलोमी सा सिता भवे।
गुन्दा च भद्दमुत्तञ्च, रसालो तु’च्छु वेळु तु॥
तचसारो वेणु वंसो, पब्बं तु फलु गण्ठिसो।
कीचका ते सियुं वेणू, ये नदन्त्या’निलद्धुता॥
नळो च धमनो पोट, गलो तु कास मित्थि न।
तेजनो तु सरो, मूलं, तू’ सीरं बीरणस्स हि॥
कुसो वरहिसं दब्बो, भूतिणकं तु भूतिणं।
तालो विभेदिका चाथ, खज्जुरी सिन्दि वुच्चति।
हिन्ताल, ताल, खज्जूरी, नालिकेरा तथेव च।
ताली च केतकी नारी, पूगो च तिणपादपाति॥
ब्यग्घो तु पुण्डरीको थ, सद्दूलो दीपिनी’रितो॥
खग्ग खग्गविसाणा तु, पलासादो च गण्डको।
ब्यग्घादिके वाळमिगो, सापदो थ प्लवङ्गमो॥
मक्कटो वानरो साखा, मिगो कपि वलीमुखो।
गोनङ्गुलो[गोनङ्गलो (टी॰)] ति सो मतो॥
सिङ्गालो [सिगालो (सी॰)] जम्बुको कोत्थु, भेरवो च सिवा प्यथ।
बिळारो बब्बु मञ्जारो, कोको तु च वको भवे॥
महिंसो [महिसो (सी॰)] च लुलायो थ,
सल्लो तु सल्लको था’स्स,
हरिणो मिग सारङ्गा, मगो अजिनयोनि च।
एणेय्यो एणीमिगो च, पम्पटको तु पम्पको।
वातमिगो तु चलनी, मूसिको त्वा’खु उन्दुरो॥
चमरो पसदो चेव, कुरुङ्गो मिगमातुका।
रुरु रङ्कु च नीको च, सरभादी मिगन्तरा॥
पियको चमूरु कदली, मिगादी चम्मयोनयो।
मिगा तु पसवो सीहा, दयो सब्बचतुप्पदा॥
लूता तु लूतिका उण्ण, नाभि मक्कटको सिया।
विच्छिको त्वा’ळि कथितो, सरबू घरगोळिका॥
गोधा कुण्डो प्यथो कण्ण, जलूका सतपद्यथ।
कलन्दको काळका थ, नकुलो मङ्गुसो भवे॥
ककण्टको च सरटो, कीटो तु पुळवो किमि।
विहङ्गो विहगो पक्खी, विहङ्गम खग’ण्डजा।
सकुणो च सकुन्तो वि, पतङ्गो सकुणी द्विजो॥
वक्कङ्गो पत्तयानो च, पतन्तो नीळजो भवे।
तब्भेदा वट्टका जीव, ञ्जीवो चकोर तित्तिरा॥
साळिका करवीको च, रविहंसो कुकुत्थको।
कारण्डवो च पिलवो [बिलवो (टी॰)], पोक्खरसातका’दयो॥
पतत्तं पेखुणं पत्तं, पक्खो पिञ्छं छदो गरु।
अण्डं तु पक्खिबीजे थ, नीळो नित्थी कुलावकं॥
सुपण्णमाता विनता, मिथुनं थीपुमद्वयं।
युगं तु युगलं द्वन्दं, यमकं यमलं यमं॥
समूहो गण सङ्घाता, समुदायो च सञ्चयो।
सन्दोहो निवहो ओघो, विसरो निकरो चयो॥
कायो खन्धो समुदयो, घटा समिति संहति।
रासि पुञ्जो समवायो, पूगो जातं कदम्बकं॥
ब्यूहो वितान गुम्बा च, कलापो जाल मण्डलं।
सजातिकानं तु कुलं, निकायो तु सधम्मिनं।
यूथो नित्थी सजातिय, तिरच्छानानमुच्चते॥
सुपण्णो वेनतेय्यो च, गरुळो विहगाधिपो।
परपुट्ठो परभतो, कुणालो कोकिलो पिको॥
मोरो मयूरो वरही, नीलगीव सिखण्डिनो।
कलापी च सिखी केकी, चूळा तु च सिखा भवे॥
सिखण्डो वरहञ्चेव, कलापो पिञ्छ मप्यथ।
चन्दको मेचको चाथ, छप्पदो च मधुब्बतो॥
मधुलीहो मधुकरो, मधुपो भमरो अलि।
पारावतो कपोतो च, ककुटो च पारेवतो॥
गिज्झो गद्धोथ कुललो, सेनो ब्यग्घीनसो प्यथ।
तब्भेदा सकुणग्घि’त्थी, आटो दब्बिमुखद्विजो॥
उहुङ्कारो उलूको च, कोसियो वायसारि च।
काको त्व’रिट्ठो धङ्को च, बलिपुट्ठो च वायसो॥
वारणो हत्थिलिङ्गो च, हत्थिसोण्डविहङ्गमो॥
उक्कुसो कुररो कोल,ट्ठिपक्खिम्हि च कुक्कुहो।
सुवो तु कीरो च सुको, तम्बचूळो तु कुक्कुटो॥
वनकुक्कुटो च निज्जिव्हो, अथ कोञ्चा च कुन्तनी।
चक्कवाको तु चक्कव्हो, सारङ्गोतु च चातको॥
लोहपिट्ठो तथा कङ्को, खञ्जरीटो तु खञ्जनो।
कलविङ्को तु चाटको, दिन्दिभो तु किकी भवे॥
कादम्बो काळहंसोथ, सकुन्तो भासपक्खिनि।
खुद्दादी मक्खिकाभेदा, डंसो पिङ्गलमक्खिका।
आसाटिका मक्खिकाण्डं, पतङ्गो सलभो भवे॥
सूचिमुखो च मकसो, चीरी तु झल्लिका [झिल्लिका (क॰)] थ च।
जतुका जिनपत्ता थ, हंसो सेतच्छदो भवे॥
ते राजहंसा रत्तेहि, पादतुण्डेहि भासिता।
मल्लिका’ख्या धतरट्ठा, मलीनेह्य’सितेहि च॥
निरयो दुग्गति’त्थी च, नरको, सो महा’ट्ठधा।
सञ्जीवो काळसुत्तो च, महारोरुव रोरुवा।
पतापनो अवीचि’त्थी, सङ्घातो तापनो इति॥
थियं वेतरणी लोह, कुम्भी तत्थ जलासया।
अण्णवो सागरो सिन्धु, समुद्दो रतनाकरो।
जलनिझु’ दधि, तस्स, भेदा खीरण्णवादयो॥
थेवो तु बिन्दु फुसितं, भमो तु जलनिग्गमो॥
आपो पयो जलं वारि, पानीयं सलिलं दकं।
अण्णो नीरं वनं वालं, तोयं अम्बु’दकञ्च कं॥
तरङ्गो च तथा भङ्गो, ऊमि वीचि पुमित्थियं।
उल्लोलो तु च कल्लोलो, महावीचीसु कथ्यते॥
जम्बालो कललं पङ्को, चिक्खल्लं कद्दमो प्यथ।
पुलिनं वालुका वण्णु, मरू’रु सिकता भवे॥
अन्तरीपञ्च दीपो वा, जलमज्झगतं थलं।
तीरं तु कूलं रोधञ्च, पतीरञ्च तटं तिसु॥
पारं परम्हि तीरम्हि, ओरं त्व’पार मुच्चते।
उळुम्पो [उळुपो (क॰)] तु प्लवो कुल्लो, तरो च पच्चरी’त्थियं॥
तरणी तरि नावा च, कूपको तु च कुम्भकं।
पच्छाबन्धो गोटविसो, कण्णधारो तु नाविको॥
संयत्तिका तु नावाय, वाणिज्जमाचरन्ति ये॥
नावाय’ङ्गा’ लङ्कारो च, वटाकारो फियादयो।
पोतो पवहनं वुत्तं, दोणि त्वि’त्थी तथा’म्बणं [अम्मणं (सी॰)]॥
गभीर निन्न गम्भीरा, थो त्तानं तब्बिपक्खके।
अगाधं त्व’तलम्फस्सं, अनच्छो कलुसा’विला॥
अच्छो पसन्नो विमलो, गभीरप्पभुती तिसु।
धीवरो मच्छिको मच्छ, बन्ध केवट्ट जालिका॥
मच्छो मीनो जलचरो, पुथुलोमो’म्बुजो झसो।
रोहितो मग्गुरो सिङ्गी, बलजो मुञ्ज पावुसा॥
सत्तवङ्को सवङ्को च, नळमीनो च गण्डको।
सुसुका सफरी मच्छ, प्पभेदा मकरादयो॥
महामच्छा तिमि तिमि, ङ्गलो तिमिरपिङ्गलो।
आनन्दो तिमिनन्दो च, अज्झारोहो महातिमि॥
पासाणमच्छो पाठीनो, वङ्को तु बळिसो भवे।
सुसुमारो [संसुमारो (टी॰), सुंसुमारो (सी॰)] तु कुम्भीलो,
कक्कटको कुळीरो च, जलूका तु च रत्तपा।
अथ सिप्पी च सुत्ति’त्थी, सङ्खे तु कम्बु’नित्थियं।
खुद्दसङ्ख्ये सङ्खनखो, जलसुत्ति च सम्बुको॥
जलासयो जलाधारो, गम्भीरो रहदो थ च।
उदपानो पानकूपो, खातं पोक्खरणी’त्थियं॥
तळाको च सरो’नित्थी, वापी च सरसी’त्थियं।
दहो’म्बुजाकरो चाथ, पल्ललं खुद्दको सरो॥
अनोतत्तो तथा कण्ण, मुण्डो च रथकारको।
छद्दन्तो च कुणालो च, वुत्ता मन्दाकिनी’त्थियं॥
तथा सीहप्पपातोति, एते सत्त महासरा।
आहावो तु निपानञ्चा, खातं तु देवखातकं॥
सवन्ती निन्नगा सिन्धु, सरिता आपगा नदी।
भागीरथी तु गङ्गा थ, सम्भेदो सिन्धुसङ्गमो॥
गङ्गा’चिरवती चेव, यमुना सरभू (सरबू [सरयू (क॰)] ) मही।
इमा महानदी पञ्च, चन्दभागा सरस्सती [सरस्वती (सी॰ टी॰)]॥
नेरञ्जरा च कावेरी, नम्मदादी च निन्नगा।
वारिमग्गो पणाली’त्थी [पनाळी (टी॰)], पुमे चन्दनिका तु च॥