४. चक्कवग्गो
१. चक्कसुत्तवण्णना
३१.चतुत्थस्स पठमे चक्कानीति सम्पत्तियो। चतुचक्कं वत्ततीति चत्तारि सम्पत्तिचक्कानि वत्तन्ति घटियन्तियेवाति अत्थो। पतिरूपदेसवासोति यत्थ चतस्सो परिसा सन्दिस्सन्ति, एवरूपे अनुच्छविके देसे वासो। सप्पुरिसावस्सयोति बुद्धादीनं सप्पुरिसानं अवस्सयनं सेवनं भजनं, न राजानं। अत्तसम्मापणिधीति अत्तनो सम्मा ठपनं, सचे पुब्बे अस्सद्धादीहि समन्नागतो होति, तानि पहाय सद्धादीसु पतिट्ठापनं। पुब्बे च कतपुञ्ञताति पुब्बे उपचितकुसलता। इदमेव चेत्थ पमाणं। येन हि ञाणसम्पयुत्तचित्तेन कुसलकम्मं कतं होति, तदेव कुसलं तं पुरिसं पतिरूपदेसे उपनेति, सप्पुरिसे भजापेति, सो एव च पुग्गलो अत्तानं सम्मा ठपेति। पुञ्ञकतोति कतपुञ्ञो। सुखञ्चेतंधिवत्ततीति सुखञ्च एतं पुग्गलं अधिवत्तति, अवत्थरतीति अत्थो।
२. सङ्गहसुत्तवण्णना
३२.दुतिये सङ्गहवत्थूनीति सङ्गण्हनकारणानि। दानञ्चातिआदीसु एकच्चो हि दानेनेव सङ्गण्हितब्बो होति, तस्स दानमेव दातब्बं। पेय्यवज्जन्ति पियवचनं। एकच्चो हि ‘‘अयं दातब्बं नाम देति, एकेकेन पन वचनेन सब्बं मक्खेत्वा नासेति, किं तस्स दान’’न्ति वत्ता होति। एकच्चो ‘‘अयं किञ्चापि दानं न देति, कथेन्तो पन तेलेन विय मक्खेति। एस देतु वा मा वा, वचनमेवस्स सहस्सं अग्घती’’ति वत्ता होति। एवरूपो पुग्गलो दानं न पच्चासीसति, पियवचनमेव पच्चासीसति। तस्स पियवचनमेव वत्तब्बं। अत्थचरियाति अत्थवड्ढनकथा। एकच्चो हि नेव दानं, न पियवचनं पच्चासीसति, अत्तनो हितकथं वड्ढिकथमेव पच्चासीसति। एवरूपस्स पुग्गलस्स ‘‘इदं ते कातब्बं, इदं न कातब्बं, एवरूपो पुग्गलो सेवितब्बो, एवरूपो न सेवितब्बो’’ति एवं अत्थचरियकथाव कथेतब्बा। समानत्तताति समानसुखदुक्खभावो। एकच्चो हि दानादीसु एकम्पि न पच्चासीसति , एकासने निसज्जं, एकपल्लङ्के सयनं, एकतो भोजनन्ति एवं समानसुखदुक्खतं पच्चासीसति। सो सचे गहट्ठस्स जातिया पब्बजितस्स सीलेन सदिसो होति, तस्सायं समानत्तता कातब्बा। तत्थ तत्थ यथारहन्ति तेसु तेसु धम्मेसु यथानुच्छविकं समानत्तताति अत्थो। रथस्साणीव यायतोति यथा रथस्स गच्छतो आणि सङ्गहो नाम होति, सा रथं सङ्गण्हाति, एवमिमे सङ्गहा लोकं सङ्गण्हन्ति। न माता पुत्तकारणाति यदि माता एते सङ्गहे पुत्तस्स न करेय्य, पुत्तकारणा मानं वा पूजं वा न लभेय्य। सङ्गहाएतेति उपयोगवचने पच्चत्तं। सङ्गहे एतेति वा पाठो। समवेक्खन्तीति सम्मा पेक्खन्ति। पासंसा च भवन्तीति पसंसनीया च भवन्ति।
३. सीहसुत्तवण्णना
३३.ततिये सीहोति चत्तारो सीहा – तिणसीहो, काळसीहो, पण्डुसीहो, केसरसीहोति। तेसु तिणसीहो कपोतवण्णगाविसदिसो तिणभक्खो च होति। काळसीहो काळगाविसदिसो तिणभक्खोयेव। पण्डुसीहो पण्डुपलासवण्णगाविसदिसो मंसभक्खो। केसरसीहो लाखापरिकम्मकतेनेव मुखेन अग्गनङ्गुट्ठेन चतूहि च पादपरियन्तेहि समन्नागतो, मत्थकतोपिस्स पट्ठाय लाखातूलिकाय कता विय तिस्सो राजियो पिट्ठिमज्झेन गन्त्वा अन्तरसत्थिम्हि दक्खिणावत्ता हुत्वा ठिता। खन्धे पनस्स सतसहस्सग्घनिककम्बलपरिक्खेपो विय केसरभारो होति, अवसेसट्ठानं परिसुद्धसालिपिण्डसङ्खचुण्णपिण्डवण्णं होति। इमेसु चतूसु सीहेसु अयं केसरसीहो इध अधिप्पेतो।
मिगराजाति सब्बमिगगणस्स राजा। आसयाति वसनट्ठानतो, सुवण्णगुहतो वा रजतमणिफलिकमनोसिलागुहतो वा निक्खमतीति वुत्तं होति। निक्खममानो पनेस चतूहि कारणेहि निक्खमति अन्धकारपीळितो वा आलोकत्थाय, उच्चारपस्सावपीळितो वा तेसं विस्सज्जनत्थाय, जिघच्छापीळितो वा गोचरत्थाय, सम्भवपीळितो वा अस्सद्धम्मपटिसेवनत्थाय। इध पन गोचरत्थाय निक्खमन्तो अधिप्पेतो।
विजम्भतीति सुवण्णतले वा रजतमणिफलिकमनोसिलातलानं वा अञ्ञतरस्मिं द्वे पच्छिमपादे समं पतिट्ठापेत्वा पुरिमपादे पुरतो पसारेत्वा सरीरस्स पच्छाभागं आकड्ढित्वा पुरिमभागं अभिहरित्वा पिट्ठिं नामेत्वा गीवं उक्खिपित्वा असनिसद्दं करोन्तो विय नासपुटानि पोथेत्वा सरीरलग्गं रजं विधुनन्तो विजम्भति। विजम्भनभूमियञ्च पन तरुणवच्छको विय अपरापरं जवति, जवतो पनस्स सरीरं अन्धकारे परिब्भमन्तं अलातं विय खायति।
अनुविलोकेतीति कस्मा अनुविलोकेति? परानुद्दयताय। तस्मिं किर सीहनादं नदन्ते पपातावाटादीसु विसमट्ठानेसु चरन्ता हत्थिगोकण्णमहिंसादयो पाणा पपातेपि आवाटेपि पतन्ति, तेसं अनुद्दयाय अनुविलोकेति। किं पनस्स लुद्दस्स परमंसखादिनो अनुद्दया नाम अत्थीति? आम अत्थि। तथा हि ‘‘किं मे बहूहि घातितेही’’ति अत्तनो गोचरत्थायापि खुद्दके पाणे न गण्हाति। एवं अनुद्दयं करोति, वुत्तम्पि चेतं – ‘‘माहं खुद्दके पाणे विसमगते सङ्घातं आपादेसि’’न्ति (अ॰ नि॰ १०.२१)।
सीहनादं नदतीति तिक्खत्तुं ताव अभीतनादं नदति। एवञ्च पनस्स विजम्भनभूमियं ठत्वा नदन्तस्स सद्दो समन्ता तियोजनपदेसं एकनिन्नादं करोति, तमस्स निन्नादं सुत्वा तियोजनब्भन्तरगता द्विपदचतुप्पदगणा यथाठाने ठातुं न सक्कोन्ति। गोचराय पक्कमतीति आहारत्थाय गच्छति। कथं? सो हि विजम्भनभूमियं ठत्वा दक्खिणतो वा वामतो वा उप्पतन्तो उसभमत्तं ठानं गण्हाति, उद्धं उप्पतन्तो चत्तारिपि अट्ठपि उसभट्ठानानि उप्पतति, समे ठाने उजुकं पक्खन्दन्तो सोळसउसभमत्तम्पि वीसतिउसभमत्तम्पि ठानं पक्खन्दति, थला वा पब्बता वा पक्खन्दन्तो सट्ठिउसभमत्तम्पि असीतिउसभमत्तम्पि ठानं पक्खन्दति, अन्तरामग्गे रुक्खं वा पब्बतं वा दिस्वा तं परिहरन्तो वामतो वा दक्खिणतो वा उद्धं वा उसभमत्तं अपक्कमति। ततियं पन सीहनादं नदित्वा तेनेव सद्धिं तियोजने ठाने पञ्ञायति, तियोजनं गन्त्वा निवत्तित्वा ठितो अत्तनोव नादस्स अनुनादं सुणाति। एवं सीघेन जवेन पक्कमति।
४. पसादसुत्तवण्णना
३४.चतुत्थे अग्गेसु पसादा, अग्गा वा पसादाति अग्गप्पसादा। यावताति यत्तका। अपदाति निप्पदा अहिमच्छादयो। द्विपदाति मनुस्सपक्खिआदयो। चतुप्पदाति हत्थिअस्सादयो। बहुप्पदाति सतपदिआदयो। नेवसञ्ञिनासञ्ञिनोति भवग्गे निब्बत्तसत्ता। अग्गमक्खायतीति गुणेहि अग्गो उत्तमो सेट्ठोति अक्खायति। असङ्खताति निब्बानमेव गहेत्वा वुत्तं। विरागोतिआदीनि निब्बानस्सेव नामानि। तञ्हि आगम्म सब्बकिलेसा विरज्जन्ति, सब्बे रागमदादयो मदा निम्मदा होन्ति, अभावं गच्छन्ति, सब्बा पिपासा विनयं उपेन्ति, सब्बे आलया समुग्घातं गच्छन्ति, वट्टानि उपच्छिज्जन्ति, तण्हा खीयन्ति, वट्टदुक्खा निरुज्झन्ति, सब्बे परिळाहा निब्बायन्ति। तस्मा एतानि नामानि लभति। सेसमेत्थ उत्तानत्थमेवाति।
५. वस्सकारसुत्तवण्णना
३५.पञ्चमे अनुस्सरिताति अनुगन्त्वा सरिता, अपरापरं सरितुं समत्थोति अत्थो। दक्खोति छेको। तत्रुपायायाति ‘‘इमस्मिं काले इमं नाम कत्तब्ब’’न्ति एवं तत्थ तत्थ उपायभूताय पञ्ञाय समन्नागतो। अनुमोदितब्बन्ति अभिनन्दितब्बं। पटिक्कोसितब्बन्ति पटिक्खिपितब्बं। नेव खो त्याहन्ति नेव खो ते अहं। कस्मा पनेतं भगवा नाभिनन्दति, नप्पटिक्खिपतीति? लोकियत्ता नाभिनन्दति , लोकियं अत्थं गहेत्वा ठितत्ता नप्पटिक्कोसति। बहुस्स जनताति बहु अस्स जनता। इदञ्च करणत्थे सामिवचनं वेदितब्बं। अरिये ञायेति सहविपस्सनके मग्गे। कल्याणधम्मता कुसलधम्मतातिपि तस्सेव नामानि। यं वितक्कन्ति नेक्खम्मवितक्कादीसु अञ्ञतरं। न तं वितक्कं वितक्केतीति कामवितक्कादीसु एकम्पि न वितक्केति। इतरं तस्सेव वेवचनं। वितक्कपथेति एत्थ वितक्कोयेव वितक्कपथो। अहञ्हि ब्राह्मणातिआदीसु पठमनयेन खीणासवस्स सीलञ्चेव बाहुसच्चञ्च कथितं, दुतियततियेहि खीणासवस्स किरियवितक्कानि चेव किरियज्झानानि च, चतुत्थेन खीणासवभावो कथितोति वेदितब्बो।
मच्चुपासप्पमोचनन्ति मच्चुपासा पमोचनकं मग्गं। ञायं धम्मन्ति सहविपस्सनकं मग्गं। दिस्वा च सुत्वा चाति ञाणेनेव पस्सित्वा च सुणित्वा च। सेसमेत्थ उत्तानमेव।
६. दोणसुत्तवण्णना
३६.छट्ठे अन्तरा च उक्कट्ठं अन्तरा च सेतब्यन्ति एत्थ उक्कट्ठाति उक्काहि धारीयमानाहि मापितत्ता एवंलद्धवोहारं नगरं। सेतब्यन्ति अतीते कस्सपसम्मासम्बुद्धस्स जातनगरं। अन्तरासद्दो पन कारणखणचित्तवेमज्झविवरादीसु वत्तति। ‘‘तदन्तरं को जानेय्य अञ्ञत्र तथागता’’ति (अ॰ नि॰ ६.४४; १०.७५) च, ‘‘जना सङ्गम्म मन्तेन्ति, मञ्च तञ्च किमन्तर’’न्ति च आदीसु (सं॰ नि॰ १.२२८) कारणे। ‘‘अद्दसा मं, भन्ते, अञ्ञतरा इत्थी विज्जन्तरिकाय भाजनं धोवन्ती’’तिआदीसु (म॰ नि॰ २.१४९) खणे। ‘‘यस्सन्तरतो न सन्ति कोपा’’तिआदीसु (उदा॰ २०) चित्ते। ‘‘अन्तरावोसानमापादी’’तिआदीसु वेमज्झे। ‘‘अपिचायं तपोदा द्विन्नं महानिरयानं अन्तरिकाय आगच्छती’’तिआदीसु (पारा॰ २३१) विवरे। स्वायमिध विवरे वत्तति। तस्मा उक्कट्ठाय च सेतब्यस्स च विवरेति एवमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो। अन्तरासद्देन पन युत्तत्ता उपयोगवचनं कतं। ईदिसेसु च ठानेसु अक्खरचिन्तका ‘‘अन्तरा गामञ्च नदिञ्च याती’’ति एवं एकमेव अन्तरासद्दं पयुञ्जन्ति, सो दुतियपदेनपि योजेतब्बो होति, अयोजियमाने उपयोगवचनं न पापुणाति। इध पन योजेत्वा एव वुत्तो।
अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होतीति अद्धानसङ्खातं मग्गं पटिपन्नो होति, दीघमग्गन्ति अत्थो। कस्मा पटिपन्नोति? तं दिवसं किर भगवा इदं अद्दस ‘‘मयि तं मग्गं पटिपन्ने दोणो ब्राह्मणो मम पदचेतियानि पस्सित्वा पदानुपदिको हुत्वा मम निसिन्नट्ठानं आगन्त्वा पञ्हं पुच्छिस्सति। अथस्साहं एकं सच्चधम्मं देसेस्सामि । ब्राह्मणो तीणि सामञ्ञफलानि पटिविज्झित्वा द्वादसपदसहस्सपरिमाणं दोणगज्जितं नाम वण्णं वत्वा मयि परिनिब्बुते सकलजम्बुदीपे उप्पन्नं महाकलहं वूपसमेत्वा धातुयो भाजेस्सती’’ति। इमिना कारणेन पटिपन्नो। दोणोपि सुदं ब्राह्मणोति दोणो ब्राह्मणोपि तयो वेदे पगुणे कत्वा पञ्चसते माणवके सिप्पं वाचेन्तो तंदिवसं पातोव उट्ठाय सरीरपटिजग्गनं कत्वा सतग्घनकं निवासेत्वा पञ्चसतग्घनकं एकंसवरगतं कत्वा आमुत्तयञ्ञसुत्तो रत्तवट्टिका उपाहना आरोहित्वा पञ्चसतमाणवकपरिवारो तमेव मग्गं पटिपज्जि। तं सन्धायेतं वुत्तं।
पादेसूति पादेहि अक्कन्तट्ठानेसु। चक्कानीति लक्खणचक्कानि। किं पन भगवतो गच्छन्तस्स अक्कन्तट्ठाने पदं पञ्ञायतीति? न पञ्ञायति । कस्मा? सुखुमत्ता महाबलत्ता महाजनानुग्गहेन च। बुद्धानञ्हि सुखुमच्छविताय अक्कन्तट्ठानं तूलपिचुनो पतिट्ठितट्ठानं विय होति, पदवळञ्जो न पञ्ञायति। यथा च बलवतो वातजवसिन्धवस्स पदुमिनिपत्तेपि अक्कन्तमत्तमेव होति, एवं महाबलताय तथागतेन अक्कन्तट्ठानं अक्कन्तमत्तमेव होति, न तत्थ पदवळञ्जो पञ्ञायति। बुद्धानञ्च अनुपदं महाजनकायो गच्छति, तस्स सत्थु पदवळञ्जं दिस्वा मद्दितुं अविसहन्तस्स गमनविच्छेदो भवेय्य। तस्मा अक्कन्तअक्कन्तट्ठाने योपि पदवळञ्जो भवेय्य, सो अन्तरधायतेव। दोणो पन ब्राह्मणो तथागतस्स अधिट्ठानवसेन पस्सि। भगवा हि यस्स पदचेतियं दस्सेतुकामो होति, तं आरब्भ ‘‘असुको नाम पस्सतू’’ति अधिट्ठाति। तस्मा मागण्डियब्राह्मणो विय अयम्पि ब्राह्मणो तथागतस्स अधिट्ठानवसेन अद्दस।
७. अपरिहानियसुत्तवण्णना
३७.सत्तमे निब्बानस्सेव सन्तिकेति निब्बानसन्तिकेयेव चरति। सीले पतिट्ठितोति पातिमोक्खसीले पतिट्ठितो। एवंविहारीति एवं विहरन्तो। आतापीति आतापेन वीरियेन समन्नागतो। योगक्खेमस्साति चतूहि योगेहि खेमस्स निब्बानस्स। पमादे भयदस्सिवाति पमादं भयतो पस्सन्तो।
८. पतिलीनसुत्तवण्णना
३८.अट्ठमे पनुण्णपच्चेकसच्चोति ‘‘इदमेव दस्सनं सच्चं, इदमेव सच्च’’न्ति एवं पाटिएक्कं गहितत्ता पच्चेकसङ्खातानि दिट्ठिसच्चानि पनुण्णानि नीहटानि पहीनानि अस्साति पनुण्णपच्चेकसच्चो। समवयसट्ठेसनोति एत्थ अवयाति अनूना, सट्ठाति विस्सट्ठा, सम्मा अवया सट्ठा एसना अस्साति समवयसट्ठेसनो, सम्मा विस्सट्ठसब्बएसनोति अत्थो। पतिलीनोति निलीनो एकीभावं उपगतो। पुथुसमणब्राह्मणानन्ति बहूनं समणब्राह्मणानं। एत्थ च समणाति पब्बज्जूपगता, ब्राह्मणाति भोवादिनो। पुथुपच्चेकसच्चानीति बहूनि पाटेक्कसच्चानि। नुण्णानीति नीहटानि। पनुण्णानीति सुट्ठु नीहटानि। चत्तानीति विस्सट्ठानि। वन्तानीति वमितानि। मुत्तानीति छिन्नबन्धनानि कतानि। पहीनानीति पजहितानि। पटिनिस्सट्ठानीति यथा न पुन चित्तं आरोहन्ति, एवं पटिनिस्सज्जितानि। सब्बानेवेतानि गहितगहणस्स विस्सट्ठभाववेवचनानि।
कामेसना पहीना होतीति अनागामिमग्गेन पहीना। भवेसना पन अरहत्तमग्गेन पहीयति। ‘‘ब्रह्मचरियं एसिस्सामि गवेसिस्सामी’’ति एवं पवत्तज्झासयसङ्खाता ब्रह्मचरियेसनापि अरहत्तमग्गेनेव पटिप्पस्सद्धिं वूपसमं गच्छति। दिट्ठिब्रह्मचरियेसना पन सोतापत्तिमग्गेनेव पटिप्पसम्भतीति वेदितब्बा। एवं खो, भिक्खवेति एवं चतुत्थज्झानेन पस्सद्धकायसङ्खारो वूपसन्तअस्सासपस्सासो नाम होति। अस्मिमानोति अस्मीति उप्पज्जनको नवविधमानो।
गाथासु कामेसना भवेसनाति एता द्वे एसना, ब्रह्मचरियेसना सहाति ताहियेव सह ब्रह्मचरियेसनाति तिस्सोपि एता। इध ठत्वा एसना पटिनिस्सट्ठाति इमिना पदेन सद्धिं योजना कातब्बा। इति सच्चपरामासो, दिट्ठिट्ठाना समुस्सयाति ‘‘इति सच्चं इति सच्च’’न्ति गहणपरामासो च दिट्ठिसङ्खातायेव दिट्ठिट्ठाना च ये समुस्सितत्ता उग्गन्त्वा ठितत्ता समुस्सयाति वुच्चन्ति, ते सब्बेपि। इध ठत्वा दिट्ठिट्ठाना समूहताति इमिना पदेन सद्धिं योजना कातब्बा। कस्स पन एता एसना पटिनिस्सट्ठा, एते च दिट्ठिट्ठाना समूहताति? सब्बरागविरत्तस्स तण्हाक्खयविमुत्तिनो। यो हि सब्बरागेहिपि विरत्तो, तण्हाक्खये च निब्बाने पवत्ताय अरहत्तफलविमुत्तिया समन्नागतो, एतस्स एसना पटिनिस्सट्ठा, दिट्ठिट्ठाना च समूहता । स वे सन्तोति सो एवरूपो किलेससन्तताय सन्तो। पस्सद्धोति द्वीहि कायचित्तपस्सद्धीहि पस्सद्धो। अपराजितोति सब्बकिलेसे जिनित्वा ठितत्ता केनचि अपराजितो। मानाभिसमयाति मानस्स पहानाभिसमयेन। बुद्धोति चत्तारि सच्चानि बुज्झित्वा ठितो। इति इमस्मिं सुत्तेपि गाथासुपि खीणासवोव कथितोति।
९. उज्जयसुत्तवण्णना
३९.नवमे सङ्घातं आपज्जन्तीति वधं मरणं आपज्जन्ति। निच्चदानन्ति सलाकभत्तं। अनुकुलयञ्ञन्ति अम्हाकं पितूहि पितामहेहि दिन्नत्ता एवं कुलानुकुलवसेन यजितब्बं, दातब्बन्ति अत्थो। अस्समेधन्तिआदीसु अस्समेत्थ मेधन्तीति अस्समेधो, द्वीहि परियञ्ञेहि यजितब्बस्स एकवीसतियूपस्स ठपेत्वा भूमिञ्च पुरिसे च अवसेससब्बविभवदक्खिणस्स यञ्ञस्सेतं अधिवचनं। पुरिसमेत्थ मेधन्तीति पुरिसमेधो, चतूहि परियञ्ञेहि यजितब्बस्स सद्धिं भूमिया अस्समेधे वुत्तविभवदक्खिणस्स यञ्ञस्सेतं अधिवचनं। सम्ममेत्थ पासन्तीति सम्मापासो, दिवसे दिवसे सम्मं खिपित्वा तस्स पतितोकासे वेदिं कत्वा संहारिमेहि यूपादीहि सरस्सतिनदिया निमुग्गोकासतो पभुति पटिलोमं गच्छन्तेन यजितब्बस्स सब्बयागस्सेतं अधिवचनं। वाजमेत्थ पिवन्तीति वाजपेय्यं, एकेन परियञ्ञेन सत्तरसहि पसूहि यजितब्बस्स बेलुवयूपस्स सत्तरसकदक्खिणस्स यञ्ञस्सेतं अधिवचनं। नत्थि एत्थ अग्गळाति निरग्गळो। नवहि परियञ्ञेहि यजितब्बस्स सद्धिं भूमिया पुरिसेहि च अस्समेधे वुत्तविभवदक्खिणस्स सब्बमेधपरियायनामस्स अस्समेधविकप्पस्सेतं अधिवचनं। महारम्भाति महाकिच्चा महाकरणीया। अपिच पाणातिपातसमारम्भस्स महन्ततायपि महारम्भायेव। न ते होन्ति महप्फलाति एत्थ निरवसेसत्थे सावसेसरूपनं कतं। तस्मा इट्ठफलेन निप्फलाव होन्तीति अत्थो। इदञ्च पाणातिपातसमारम्भमेव सन्धाय वुत्तं। यं पन तत्थ अन्तरन्तरा दानं दिय्यति, तं इमिना समारम्भेन उपहतत्ता महप्फलं न होति, मन्दफलं होतीति अत्थो। हञ्ञरेति हञ्ञन्ति। यजन्ति अनुकुलं सदाति ये अञ्ञे अनुकुलं यजन्ति, पुब्बपुरिसेहि यिट्ठत्ता पच्छिमपुरिसापि यजन्तीति अत्थो। सेय्यो होतीति विसेसोव होति। न पापियोति पापं किञ्चि न होति।
१०. उदायिसुत्तवण्णना
४०.दसमे अभिसङ्खतन्ति रासिकतं। निरारम्भन्ति पाणसमारम्भरहितं। यञ्ञन्ति देय्यधम्मं। तञ्हि यजितब्बत्ता यञ्ञन्ति वुच्चति। कालेनाति युत्तप्पत्तकालेन। उपसंयन्तीति उपगच्छन्ति। कुलं गतिन्ति वट्टकुलञ्चेव वट्टगतिञ्च अतिक्कन्ता। यञ्ञस्सकोविदाति चतुभूमकयञ्ञे कुसला। यञ्ञेति पकतिदाने। सद्धेति मतकदाने। हब्यं कत्वाति हुनितब्बं देय्यधम्मं उपकप्पेत्वा। सुखेत्ते ब्रह्मचारिसूति ब्रह्मचारिसङ्खाते सुखेत्तम्हीति अत्थो। सुप्पत्तन्ति सुट्ठु पत्तं। दक्खिणेय्येसु यं कतन्ति यं दक्खिणाय अनुच्छविकेसु उपकप्पितं, तं सुहुतं सुयिट्ठं सुप्पत्तन्ति अत्थो। सद्धोति बुद्धधम्मसङ्घगुणानं सद्दहनताय सद्धो। मुत्तेन चेतसाति विस्सट्ठेन चित्तेन। इमिनास्स मुत्तचागं दीपेतीति।
चक्कवग्गो चतुत्थो।