८. वत्तक्खन्धकं

३५७.‘‘तेन हि, भिक्खवे, आगन्तुकानं भिक्खूनं वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा आगन्तुकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्बं। आगन्तुकेन, भिक्खवे, भिक्खुना ‘इदानि आरामं पविसिस्सामी’ति उपाहना ओमुञ्‍चित्वा नीचं कत्वा पप्फोटेत्वा गहेत्वा छत्तं अपनामेत्वा सीसं विवरित्वा सीसे चीवरं [विवरित्वा चीवरं (क॰)] खन्धे कत्वा साधुकं अतरमानेन आरामो पविसितब्बो। आरामं पविसन्तेन सल्‍लक्खेतब्बं – ‘कत्थ आवासिका भिक्खू पटिक्‍कमन्ती’ति? यत्थ आवासिका भिक्खू पटिक्‍कमन्ति – उपट्ठानसालाय वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा – तत्थ गन्त्वा एकमन्तं पत्तो निक्खिपितब्बो; एकमन्तं चीवरं निक्खिपितब्बं; पतिरूपं आसनं गहेत्वा निसीदितब्बं; पानीयं पुच्छितब्बं, परिभोजनीयं पुच्छितब्बं – ‘कतमं पानीयं, कतमं परिभोजनीय’न्ति? सचे पानीयेन अत्थो होति, पानीयं गहेत्वा पातब्बं। सचे परिभोजनीयेन अत्थो होति, परिभोजनीयं गहेत्वा पादा धोवितब्बा। पादे धोवन्तेन एकेन हत्थेन उदकं आसिञ्‍चितब्बं, एकेन हत्थेन पादा धोवितब्बा। तेनेव उदकं आसिञ्‍चितब्बं [येन हत्थेन उदकं आसिञ्‍चितब्बं (स्या॰)] न तेनेव हत्थेन पादा धोवितब्बा। उपाहनपुञ्छनचोळकं पुच्छित्वा उपाहना पुञ्छितब्बा। उपाहना पुञ्छन्तेन पठमं सुक्खेन चोळकेन पुञ्छितब्बा, पच्छा अल्‍लेन। उपाहनापुञ्छनचोळकं धोवित्वा [पीळेत्वा (स्या॰)] एकमन्तं विस्सज्‍जेतब्बं।

‘‘सचे आवासिको भिक्खु वुड्ढो होति, अभिवादेतब्बो। सचे नवको होति, अभिवादापेतब्बो। सेनासनं पुच्छितब्बं – ‘कतमं मे सेनासनं पापुणाती’ति? अज्झावुट्ठं वा अनज्झावुट्ठं वा पुच्छितब्बं, गोचरो पुच्छितब्बो, अगोचरो पुच्छितब्बो, सेक्खसम्मतानि [सेखसम्मतानि (क॰)] कुलानि पुच्छितब्बानि , वच्‍चट्ठानं पुच्छितब्बं, पस्सावट्ठानं पुच्छितब्बं, पानीयं पुच्छितब्बं, परिभोजनीयं पुच्छितब्बं, कत्तरदण्डो पुच्छितब्बो, सङ्घस्स कतिकसण्ठानं पुच्छितब्बं – ‘कं कालं पविसितब्बं, कं कालं निक्खमितब्ब’न्ति? सचे विहारो अनज्झावुट्ठो होति, कवाटं आकोटेत्वा मुहुत्तं आगमेत्वा घटिकं उग्घाटेत्वा कवाटं पणामेत्वा बहि ठितेन निल्‍लोकेतब्बो।

‘‘सचे विहारो उक्‍लापो होति, मञ्‍चे वा मञ्‍चो आरोपितो होति, पीठे वा पीठं आरोपितं होति, सेनासनं उपरि पुञ्‍जीकतं [पुञ्‍जकितं (क॰)] होति, सचे उस्सहति, सोधेतब्बो। [महाव॰ ६६-६७ (थोकं विसदिसं)] विहारं सोधेन्तेन पठमं भूमत्थरणं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; मञ्‍चपटिपादका नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बा; भिसिबिब्बोहनं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; निसीदनपच्‍चत्थरणं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; मञ्‍चो नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बो; पीठं नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; खेळमल्‍लको नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बो; अपस्सेनफलकं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं। सचे विहारे सन्तानकं होति, उल्‍लोका पठमं ओहारेतब्बं, आलोकसन्धिकण्णभागा पमज्‍जितब्बा। सचे गेरुकपरिकम्मकता भित्ति कण्णकिता होति, चोळकं तेमेत्वा पीळेत्वा पमज्‍जितब्बा। सचे काळवण्णकता भूमि कण्णकिता होति, चोळकं तेमेत्वा पीळेत्वा पमज्‍जितब्बा। सचे अकता होति भूमि, उदकेन परिप्फोसित्वा सम्मज्‍जितब्बा – मा विहारो रजेन उहञ्‍ञीति [ऊहञ्‍ञीति (सी॰ स्या॰)]। सङ्कारं विचिनित्वा एकमन्तं छड्डेतब्बं।

‘‘भूमत्थरणं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथाठाने [यथापञ्‍ञत्तं (सी॰ स्या॰), यथाभागं (क॰)] पञ्‍ञपेतब्बं। मञ्‍चपटिपादका ओतापेत्वा पमज्‍जित्वा अतिहरित्वा यथाठाने [यथाभागं (स्या॰ क॰)] ठपेतब्बा। मञ्‍चो ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, अतिहरित्वा यथाठाने [यथाभागं (स्या॰ क॰)] पञ्‍ञपेतब्बो। पीठं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, अतिहरित्वा यथाठाने [यथाभागं (स्या॰ क॰)] पञ्‍ञपेतब्बं। भिसिबिब्बोहनं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथाभागं पञ्‍ञपेतब्बं। निसीदनपच्‍चत्थरणं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथाभागं पञ्‍ञपेतब्बं। खेळमल्‍लको ओतापेत्वा पमज्‍जित्वा अतिहरित्वा यथाभागं ठपेतब्बो। अपस्सेनफलकं ओतापेत्वा पमज्‍जित्वा अतिहरित्वा यथाभागं ठपेतब्बं। पत्तचीवरं निक्खिपितब्बं। पत्तं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन पत्तं गहेत्वा एकेन हत्थेन हेट्ठामञ्‍चं वा हेट्ठापीठं वा परामसित्वा पत्तो निक्खिपितब्बो। न च अनन्तरहिताय भूमिया पत्तो निक्खिपितब्बो। चीवरं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन चीवरं गहेत्वा एकेन हत्थेन चीवरवंसं वा चीवररज्‍जुं वा पमज्‍जित्वा पारतो अन्तं ओरतो भोगं कत्वा चीवरं निक्खिपितब्बं।

‘‘सचे पुरत्थिमा सरजा वाता वायन्ति, पुरत्थिमा वातपाना थकेतब्बा। सचे पच्छिमा सरजा वाता वायन्ति, पच्छिमा वातपाना थकेतब्बा। सचे उत्तरा सरजा वाता वायन्ति, उत्तरा वातपाना थकेतब्बा। सचे दक्खिणा सरजा वाता वायन्ति, दक्खिणा वातपाना थकेतब्बा । सचे सीतकालो होति, दिवा वातपाना विवरितब्बा, रत्तिं थकेतब्बा। सचे उण्हकालो होति, दिवा वातपाना थकेतब्बा, रत्तिं विवरितब्बा।

‘‘सचे परिवेणं उक्‍लापं होति, परिवेणं सम्मज्‍जितब्बं। सचे कोट्ठको उक्‍लापो होति, कोट्ठको सम्मज्‍जितब्बो। सचे उपट्ठानसाला उक्‍लापा होति, उपट्ठानसाला सम्मज्‍जितब्बा। सचे अग्गिसाला उक्‍लापा होति, अग्गिसाला सम्मज्‍जितब्बा। सचे वच्‍चकुटि उक्‍लापा होति, वच्‍चकुटि सम्मज्‍जितब्बा। सचे पानीयं न होति, पानीयं उपट्ठापेतब्बं। सचे परिभोजनीयं न होति, परिभोजनीयं उपट्ठापेतब्बं। सचे आचमनकुम्भिया उदकं न होति, आचमनकुम्भिया उदकं आसिञ्‍चितब्बं। इदं खो, भिक्खवे, आगन्तुकानं भिक्खूनं वत्तं यथा आगन्तुकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३५९.‘‘तेन हि, भिक्खवे, आवासिकानं भिक्खूनं वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा आवासिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्बं। आवासिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना आगन्तुकं भिक्खुं वुड्ढतरं दिस्वा आसनं पञ्‍ञपेतब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपितब्बं , पच्‍चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेतब्बं, पानीयेन पुच्छितब्बो [पानीयेन पुच्छितब्बो, परिभोजनीयेन पुच्छितब्बो (स्या॰)]। सचे उस्सहति, उपाहना पुञ्छितब्बा। उपाहना पुञ्छन्तेन पठमं सुक्खेन चोळकेन पुञ्छितब्बा, पच्छा अल्‍लेन। उपाहनापुञ्छनचोळकं धोवित्वा [धोवित्वा पीळेत्वा (स्या॰)] एकमन्तं विस्सज्‍जेतब्बं।

‘‘आगन्तुको भिक्खु वुड्ढतरो अभिवादेतब्बो। सेनासनं पञ्‍ञपेतब्बं – ‘एतं ते सेनासनं पापुणाती’ति। अज्झावुट्ठं वा अनज्झावुट्ठं वा आचिक्खितब्बं। गोचरो आचिक्खितब्बो। अगोचरो आचिक्खितब्बो। सेक्खसम्मतानि कुलानि आचिक्खितब्बानि। वच्‍चट्ठानं आचिक्खितब्बं। पस्सावट्ठानं आचिक्खितब्बं। पानीयं आचिक्खितब्बं। परिभोजनीयं आचिक्खितब्बं। कत्तरदण्डो आचिक्खितब्बो। सङ्घस्स कतिकसण्ठानं आचिक्खितब्बं – ‘इमं कालं पविसितब्बं, इमं कालं निक्खमितब्ब’न्ति ।

‘‘सचे नवको होति, निसिन्‍नकेनेव आचिक्खितब्बं – ‘अत्र पत्तं निक्खिपाहि, अत्र चीवरं निक्खिपाहि, इदं आसनं निसीदाही’ति। पानीयं आचिक्खितब्बं। परिभोजनीयं आचिक्खितब्बं। उपाहनापुञ्छनचोळकं आचिक्खितब्बं। आगन्तुको भिक्खु नवको अभिवादापेतब्बो। सेनासनं आचिक्खितब्बं – ‘एतं ते सेनासनं पापुणाती’ति। अज्झावुट्ठं वा अनज्झावुट्ठं वा आचिक्खितब्बं। गोचरो आचिक्खितब्बो। अगोचरो आचिक्खितब्बो। सेक्खसम्मतानि कुलानि आचिक्खितब्बानि। वच्‍चट्ठानं आचिक्खितब्बं। पस्सावट्ठानं आचिक्खितब्बं। पानीयं आचिक्खितब्बं। परिभोजनीयं आचिक्खितब्बं। कत्तरदण्डो आचिक्खितब्बो। सङ्घस्स कतिकसण्ठानं आचिक्खितब्बं – ‘इमं कालं पविसितब्बं, इमं कालं निक्खमितब्ब’न्ति। इदं खो, भिक्खवे , आवासिकानं भिक्खूनं वत्तं यथा आवासिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३६१.‘‘तेन हि, भिक्खवे, गमिकानं भिक्खूनं वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा गमिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्बं। गमिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं पटिसामेत्वा द्वारवातपानं थकेत्वा सेनासनं आपुच्छा पक्‍कमितब्बं [आपुच्छितब्बं (स्या॰)]। सचे भिक्खु न होति, सामणेरो आपुच्छितब्बो। सचे सामणेरो न होति, आरामिको आपुच्छितब्बो। सचे आरामिको न होति, उपासको आपुच्छितब्बो। सचे न होति भिक्खु वा सामणेरो वा आरामिको वा उपासको वा, चतूसु पासाणेसु मञ्‍चं पञ्‍ञपेत्वा मञ्‍चे मञ्‍चं आरोपेत्वा पीठे पीठं आरोपेत्वा सेनासनं उपरि पुञ्‍जं करित्वा दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं पटिसामेत्वा द्वारवातपानं थकेत्वा पक्‍कमितब्बं। सचे विहारो ओवस्सति, सचे उस्सहति, छादेतब्बो, उस्सुकं वा कातब्बं – ‘किन्ति नु खो विहारो छादियेथा’ति। एवञ्‍चेतं लभेथ, इच्‍चेतं कुसलं। नो चे लभेथ, यो देसो अनोवस्सको होति, तत्थ चतूसु पासाणेसु मञ्‍चं पञ्‍ञपेत्वा मञ्‍चे मञ्‍चं आरोपेत्वा पीठे पीठं आरोपेत्वा सेनासनं उपरि पुञ्‍जं करित्वा दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं पटिसामेत्वा द्वारवातपानं थकेत्वा पक्‍कमितब्बं। सचे सब्बो विहारो ओवस्सति, सचे उस्सहति, सेनासनं गामं अतिहरितब्बं, उस्सुकं वा कातब्बं – ‘किन्ति नु खो सेनासनं गामं अतिहरियेथा’ति। एवञ्‍चेतं लभेथ, इच्‍चेतं कुसलं। नो चे लभेथ, अज्झोकासे चतूसु पासाणेसु मञ्‍चं पञ्‍ञपेत्वा मञ्‍चे मञ्‍चं आरोपेत्वा पीठे पीठं आरोपेत्वा सेनासनं उपरि पुञ्‍जं करित्वा दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं पटिसामेत्वा तिणेन वा पण्णेन वा पटिच्छादेत्वा पक्‍कमितब्बं – अप्पेव नाम अङ्गानिपि सेसेय्युन्ति। इदं खो, भिक्खवे, गमिकानं भिक्खूनं वत्तं यथा गमिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३६४.‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं भत्तग्गवत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा भिक्खूहि भत्तग्गे सम्मा वत्तितब्बं। सचे आरामे कालो आरोचितो होति, तिमण्डलं पटिच्छादेन्तेन परिमण्डलं निवासेत्वा कायबन्धनं बन्धित्वा सगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपित्वा गण्ठिकं पटिमुञ्‍चित्वा धोवित्वा पत्तं गहेत्वा साधुकं अतरमानेन गामो पविसितब्बो।

‘‘न वोक्‍कम्म थेरानं भिक्खूनं पुरतो पुरतो गन्तब्बं। सुप्पटिच्छन्‍नेन अन्तरघरे गन्तब्बं। सुसंवुतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। ओक्खित्तचक्खुना अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्खित्तकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। न उज्‍जग्घिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। अप्पसद्देन अन्तरघरे गन्तब्बं। न कायप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं । न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न सीसप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न खम्भकतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्‍कुटिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं।

‘‘सुप्पटिच्छन्‍नेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। सुसंवुतेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। ओक्खित्तचक्खुना अन्तरघरे निसीदितब्बं। न उक्खित्तकाय अन्तरघरे निसीदितब्बं न उज्‍जग्घिकाय अन्तरघरे निसीदितब्बं, अप्पसद्देन अन्तरघरे निसीदितब्ब। न कायप्पचालकं अन्तरघरे निसीदितब्बं। न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे निसीदितब्बं। न सीसप्पचालकं अन्तरघरे निसीदितब्बं। न खम्भकतेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। न पल्‍लत्थिकाय अन्तरघरे निसीदितब्बं। न थेरे भिक्खू अनुपखज्‍ज निसीदितब्बं। न नवा भिक्खू आसनेन पटिबाहितब्बा। न सङ्घाटिं ओत्थरित्वा अन्तरघरे निसीदितब्बं।

‘‘उदके दिय्यमाने उभोहि हत्थेहि पत्तं पटिग्गहेत्वा उदकं पटिग्गहेतब्बं। नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन पत्तो धोवितब्बो। सचे उदकप्पटिग्गाहको होति, नीचं कत्वा उदकप्पटिग्गहे उदकं आसिञ्‍चितब्बं – मा उदकप्पटिग्गाहको उदकेन ओसिञ्‍चि [ओसिञ्‍चिय्यी (क॰)], मा सामन्ता भिक्खू उदकेन ओसिञ्‍चिंसु [ओसिञ्‍चिय्यिंसु (क॰)], मा सङ्घाटि उदकेन ओसिञ्‍चीति। सचे उदकप्पटिग्गाहको न होति, नीचं कत्वा छमाय उदकं आसिञ्‍चितब्बं – मा सामन्ता भिक्खू उदकेन ओसिञ्‍चिंसु, मा सङ्घाटि उदकेन ओसिञ्‍चीति।

‘‘ओदने दिय्यमाने उभोहि हत्थेहि पत्तं पटिग्गहेत्वा ओदनो पटिग्गहेतब्बो, सूपस्स ओकासो कातब्बो। सचे होति सप्पि वा तेलं वा उत्तरिभङ्गं वा, थेरेन वत्तब्बो – ‘सब्बेसं समकं सम्पादेही’ति। सक्‍कच्‍चं पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। पत्तसञ्‍ञिना पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। समसूपको पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। समतित्तिको पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो।

३६६.‘‘तेन हि, भिक्खवे, पिण्डचारिकानं भिक्खूनं वत्तं पञ्‍ञापेस्सामि यथा पिण्डचारिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्बं। पिण्डचारिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना – ‘इदानि गामं पविसिस्सामी’ति तिमण्डलं पटिच्छादेन्तेन परिमण्डलं निवासेत्वा कायबन्धनं बन्धित्वा सगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपित्वा गण्ठिकं पटिमुञ्‍चित्वा धोवित्वा पत्तं गहेत्वा साधुकं अतरमानेन गामो पविसितब्बो।

‘‘सुप्पटिच्छन्‍नेन अन्तरघरे गन्तब्बं । सुसंवुतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। ओक्खित्तचक्खुना अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्खित्तकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। न उज्‍जग्घिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। अप्पसद्देन अन्तरघरे गन्तब्बं। न कायप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न सीसप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न खम्भकतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्‍कुटिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं।

‘‘निवेसनं पविसन्तेन सल्‍लक्खेतब्बं – ‘इमिना पविसिस्सामि, इमिना निक्खमिस्सामी’ति। नातिसहसा पविसितब्बं। नातिसहसा निक्खमितब्बं। नातिदूरे ठातब्बं। नाच्‍चासन्‍ने ठातब्बं। नातिचिरं ठातब्बं। नातिलहुं निवत्तितब्बं। ठितकेन सल्‍लक्खेतब्बं – ‘भिक्खं दातुकामा वा अदातुकामा वा’ति। सचे कम्मं वा निक्खिपति, आसना वा वुट्ठाति, कटच्छुं वा परामसति, भाजनं वा परामसति, ठपेति [ठापेति (क॰)] वा – दातुकामस्साति [दातुकामियाति (स्या॰), दातुकामा वियाति (सी॰)] ठातब्बं। भिक्खाय दिय्यमानाय वामेन हत्थेन सङ्घाटिं उच्‍चारेत्वा दक्खिणेन हत्थेन पत्तं पणामेत्वा उभोहि हत्थेहि पत्तं पटिग्गहेत्वा भिक्खा पटिग्गहेतब्बा। न च भिक्खादायिकाय मुखं उल्‍लोकेतब्बं [ओलोकेतब्बं (स्या॰)]। सल्‍लक्खेतब्बं – ‘सूपं दातुकामा वा अदातुकामा वा’ति। सचे कटच्छुं वा परामसति, भाजनं वा परामसति, ठपेति वा – दातुकामस्साति ठातब्बं। भिक्खाय दिन्‍नाय सङ्घाटिया पत्तं पटिच्छादेत्वा साधुकं अतरमानेन निवत्तितब्बं।

‘‘सुप्पटिच्छन्‍नेन अन्तरघरे गन्तब्बं। सुसंवुतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। ओक्खित्तचक्खुना अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्खित्तकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। न उज्‍जग्घिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। अप्पसद्देन अन्तरघरे गन्तब्बं। न कायप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न सीसप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। न खम्भकतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्‍कुटिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। यो पठमं गामतो पिण्डाय पटिक्‍कमति, तेन आसनं पञ्‍ञपेतब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपितब्बं, अवक्‍कारपाति धोवित्वा उपट्ठापेतब्बा, पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेतब्बं। यो पच्छा गामतो पिण्डाय पटिक्‍कमति, सचे होति भुत्तावसेसो, सचे आकङ्खति, भुञ्‍जितब्बं । नो चे आकङ्खति, अप्पहरिते वा छड्डेतब्बं, अप्पाणके वा उदके ओपिलापेतब्बं। तेन आसनं उद्धरितब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं पटिसामेतब्बं, अवक्‍कारपाति धोवित्वा पटिसामेतब्बा, पानीयं परिभोजनीयं पटिसामेतब्बं , भत्तग्गं सम्मज्‍जितब्बं। यो पस्सति पानीयघटं वा परिभोजनीयघटं वा वच्‍चघटं वा रित्तं तुच्छं तेन उपट्ठापेतब्बं। सचस्स होति अविसय्हं, हत्थविकारेन दुतियं आमन्तेत्वा हत्थविलङ्घकेन उपट्ठापेतब्बं, न च तप्पच्‍चया वाचा भिन्दितब्बा। इदं खो, भिक्खवे, पिण्डचारिकानं भिक्खूनं वत्तं यथा पिण्डचारिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३६८.‘‘तेन हि, भिक्खवे, आरञ्‍ञिकानं भिक्खूनं वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा आरञ्‍ञिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्बं। आरञ्‍ञिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना कालस्सेव उट्ठाय पत्तं थविकाय पक्खिपित्वा अंसे आलग्गेत्वा चीवरं खन्धे करित्वा उपाहना आरोहित्वा दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं पटिसामेत्वा द्वारवातपानं थकेत्वा सेनासना ओतरितब्बं – इदानि गामं पविसिस्सामीति। उपाहना ओमुञ्‍चित्वा नीचं कत्वा पप्फोटेत्वा थविकाय पक्खिपित्वा अंसे आलग्गेत्वा तिमण्डलं पटिच्छादेन्तेन परिमण्डलं निवासेत्वा कायबन्धनं बन्धित्वा सगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपित्वा गण्ठिकं पटिमुञ्‍चित्वा धोवित्वा पत्तं गहेत्वा साधुकं अतरमानेन गामो पविसितब्बो। सुप्पटिच्छन्‍नेन अन्तरघरे गन्तब्बं…पे॰… न खम्भकतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे गन्तब्बं। न उक्‍कुटिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं।

‘‘निवेसनं पविसन्तेन सल्‍लक्खेतब्बं – ‘इमिना पविसिस्सामि, इमिना निक्खमिस्सामी’ति। नातिसहसा पविसितब्बं। नातिसहसा निक्खमितब्बं। नातिदूरे ठातब्बं। नाच्‍चासन्‍ने ठातब्बं। नातिचिरं ठातब्बं। नातिलहुं निवत्तितब्बं। ठितकेन सल्‍लक्खेतब्बं – ‘भिक्खं दातुकामा वा अदातुकामा वा’ति। सचे कम्मं वा निक्खिपति, आसना वा वुट्ठाति, कटच्छुं वा परामसति, भाजनं वा परामसति, ठपेति वा – दातुकामस्साति ठातब्बं। भिक्खाय दिय्यमानाय वामेन हत्थेन सङ्घाटिं उच्‍चारेत्वा दक्खिणेन हत्थेन पत्तं पणामेत्वा उभोहि हत्थेहि पत्तं पटिग्गहेत्वा भिक्खा पटिग्गहेतब्बा। न च भिक्खादायिकाय मुखं उल्‍लोकेतब्बं। सल्‍लक्खेतब्बं – ‘सूपं दातुकामा वा अदातुकामा वा’ति। सचे कटच्छु वा परामसति, भाजनं वा परामसति, ठपेति वा – दातुकामस्साति ठातब्बं। भिक्खाय दिन्‍नाय सङ्घाटिया पत्तं पटिच्छादेत्वा साधुकं अतरमानेन निवत्तितब्बं।

‘‘सुप्पटिच्छन्‍नेन अन्तरघरे गन्तब्बं…पे॰… न उक्‍कुटिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। गामतो निक्खमित्वा पत्तं थविकाय पक्खिपित्वा अंसे आलग्गेत्वा चीवरं सङ्घरित्वा सीसे करित्वा उपाहना आरोहित्वा गन्तब्बं।

‘‘आरञ्‍ञिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना पानीयं उपट्ठापेतब्बं, परिभोजनीयं उपट्ठापेतब्बं, अग्गि उपट्ठापेतब्बो, अरणिसहितं उपट्ठापेतब्बं, कत्तरदण्डो उपट्ठापेतब्बो, नक्खत्तपदानि उग्गहेतब्बानि – सकलानि वा एकदेसानि वा, दिसाकुसलेन भवितब्बं। इदं खो, भिक्खवे, आरञ्‍ञिकानं भिक्खूनं वत्तं यथा आरञ्‍ञिकेहि भिक्खूहि सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३७०.‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सेनासनवत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा भिक्खूहि सेनासने सम्मा वत्तितब्बं। यस्मिं विहारे विहरति, सचे सो विहारो उक्‍लापो होति, सचे उस्सहति, सोधेतब्बो। [महाव॰ ६६, ६७; चूळव॰ ३५७] विहारं सोधेन्तेन पठमं पत्तचीवरं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; निसीदनपच्‍चत्थरणं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; भिसिबिब्बोहनं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; मञ्‍चो नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बो; पीठं नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; मञ्‍चपटिपादका नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बा; खेळमल्‍लको नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बो; अपस्सेनफलकं नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं; भुम्मत्थरणं यथापञ्‍ञत्तं सल्‍लक्खेत्वा नीहरित्वा एकमन्तं निक्खिपितब्बं। सचे विहारे सन्तानकं होति, उल्‍लोका पठमं ओहारेतब्बं, आलोकसन्धिकण्णभागा पमज्‍जितब्बा। सचे गेरुकपरिकम्मकता भित्ति कण्णकिता होति, चोळकं तेमेत्वा पीळेत्वा पमज्‍जितब्बा। सचे काळवण्णकता भूमि कण्णकिता होति, चोळकं तेमेत्वा पीळेत्वा पमज्‍जितब्बा। सचे अकता होति भूमि, उदकेन परिप्फोसित्वा परिफोसित्वा सम्मज्‍जितब्बा – मा विहारो रजेन उहञ्‍ञीति। सङ्कारं विचिनित्वा एकमन्तं छड्डेतब्बं।

‘‘न भिक्खुसामन्ता सेनासनं पप्फोटेतब्बं। न विहारसामन्ता सेनासनं पप्फोटेतब्बं। न पानीयसामन्ता सेनासनं पप्फोटेतब्बं। न परिभोजनीयसामन्ता सेनासनं पप्फोटेतब्बं। न पटिवाते अङ्गणे सेनासनं पप्फोटेतब्बं। अधोवाते सेनासनं पप्फोटेतब्बं।

‘‘भुम्मत्थरणं एकमन्तं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथापञ्‍ञत्तं पञ्‍ञपेतब्बं। मञ्‍चपटिपादका एकमन्तं ओतापेत्वा पमज्‍जित्वा अतिहरित्वा यथाठाने ठपेतब्बा। मञ्‍चो एकमन्तं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, अतिहरित्वा यथापञ्‍ञत्तं पञ्‍ञपेतब्बो। पीठं एकमन्तं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन, असङ्घट्टेन्तेन कवाटपिट्ठं, अतिहरित्वा यथापञ्‍ञत्तं पञ्‍ञपेतब्बं। भिसिबिब्बोहनं एकमन्तं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथापञ्‍ञत्तं पञ्‍ञपेतब्बं। निसीदनपच्‍चत्थरणं एकमन्तं ओतापेत्वा सोधेत्वा पप्फोटेत्वा अतिहरित्वा यथापञ्‍ञत्तं पञ्‍ञपेतब्बं। खेळमल्‍लको एकमन्तं ओतापेत्वा पमज्‍जित्वा अतिहरित्वा यथाठाने ठपेतब्बो। अपस्सेनफलकं एकमन्तं ओतापेत्वा पमज्‍जित्वा अतिहरित्वा यथाठाने ठपेतब्बं। पत्तचीवरं निक्खिपितब्बं। पत्तं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन पत्तं गहेत्वा एकेन हत्थेन हेट्ठामञ्‍चं वा हेट्ठापीठं वा परामसित्वा पत्तो निक्खिपितब्बो। न च अनन्तरहिताय भूमिया पत्तो निक्खिपितब्बो। चीवरं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन चीवरं गहेत्वा एकेन हत्थेन चीवरवंसं वा चीवररज्‍जु वा पमज्‍जित्वा पारतो अन्तं ओरतो भोगं कत्वा चीवरं निक्खिपितब्बं।

३७२.‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं जन्ताघरवत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा भिक्खूहि जन्ताघरे सम्मा वत्तितब्बं। यो पठमं जन्ताघरं गच्छति, सचे छारिका उस्सन्‍ना होति, छारिका छड्डेतब्बा। सचे जन्ताघरं उक्‍लापं होति, जन्ताघरं सम्मज्‍जितब्बं। सचे परिभण्डं उक्‍लापं होति, परिभण्डं सम्मज्‍जितब्बं। सचे परिवेणं उक्‍लापं होति, परिवेणं सम्मज्‍जितब्बं। सचे कोट्ठको उक्‍लापो होति, कोट्ठको सम्मज्‍जितब्बो । सचे जन्ताघरसाला उक्‍लापा होति, जन्ताघरसाला सम्मज्‍जितब्बा।

‘‘चुण्णं सन्‍नेतब्बं, मत्तिका तेमेतब्बा, उदकदोणिकाय उदकं आसिञ्‍चितब्बं। जन्ताघरं पविसन्तेन मत्तिकाय मुखं मक्खेत्वा पुरतो च पच्छतो च पटिच्छादेत्वा जन्ताघरं पविसितब्बं। न थेरे भिक्खू अनुपखज्‍ज निसीदितब्बं। न नवा भिक्खू आसनेन पटिबाहितब्बा। सचे उस्सहति, जन्ताघरे थेरानं भिक्खूनं परिकम्मं कातब्बं। जन्ताघरा निक्खमन्तेन जन्ताघरपीठं आदाय पुरतो च पच्छतो च पटिच्छादेत्वा जन्ताघरा निक्खमितब्बं। सचे उस्सहति, उदकेपि थेरानं भिक्खूनं परिकम्मं कातब्बं। न थेरानं भिक्खूनं पुरतोपि नहायितब्बं, न उपरितोपि नहायितब्बं। नहातेन उत्तरन्तेन ओतरन्तानं मग्गो दातब्बो। यो पच्छा जन्ताघरा निक्खमति, सचे जन्ताघरं चिक्खल्‍लं होति, धोवितब्बं। मत्तिकादोणिकं धोवित्वा जन्ताघरपीठं पटिसामेत्वा अग्गिं विज्झापेत्वा द्वारं थकेत्वा पक्‍कमितब्बं। इदं खो, भिक्खवे, भिक्खूनं जन्ताघरवत्तं यथा भिक्खूहि जन्ताघरे सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३७४.‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं वच्‍चकुटिवत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा भिक्खूहि वच्‍चकुटिया सम्मा वत्तितब्बं। यो वच्‍चकुटिं गच्छति तेन बहि ठितेन [बहि ठितेन (सी॰ क॰)] उक्‍कासितब्बं। अन्तो निसिन्‍नेनपि उक्‍कासितब्बं। चीवरवंसे वा चीवररज्‍जुया वा चीवरं निक्खिपित्वा साधुकं अतरमानेन वच्‍चकुटी पविसितब्बा। नातिसहसा पविसितब्बा। न उब्भजित्वा पविसितब्बा। वच्‍चपादुकाय ठितेन उब्भजितब्बं। न नित्थुनन्तेन वच्‍चो कातब्बो। न दन्तकट्ठं खादन्तेन वच्‍चो कातब्बो। न बहिद्धा वच्‍चदोणिकाय वच्‍चो कातब्बो। न बहिद्धा पस्सावदोणिकाय पस्सावो कातब्बो। न पस्सावदोणिकाय खेळो कातब्बो। न फरुसेन कट्ठेन अवलेखितब्बं। न अवलेखनकट्ठं वच्‍चकूपम्हि पातेतब्बं। वच्‍चपादुकाय ठितेन पटिच्छादेतब्बं। नातिसहसा निक्खमितब्बं। न उब्भजित्वा निक्खमितब्बं। आचमनपादुकाय ठितेन उब्भजितब्बं। न चपुचपुकारकं आचमेतब्बं। न आचमनसरावके उदकं सेसेतब्बं। आचमनपादुकाय ठितेन पटिच्छादेतब्बं।

‘‘सचे वच्‍चकुटि उहता [ऊहता (सी॰ स्या॰)] होति, धोवितब्बा। सचे अवलेखनपिधरो पूरो होति, अवलेखनकट्ठं छड्डेतब्बं। सचे वच्‍चकुटि उक्‍लापा होति, वच्‍चकुटि सम्मज्‍जितब्बा। सचे परिभण्डं उक्‍लापं होति, परिभण्डं सम्मज्‍जितब्बं। सचे परिवेणं उक्‍लापं होति, परिवेणं सम्मज्‍जितब्बं । सचे कोट्ठको उक्‍लापो होति, कोट्ठको सम्मज्‍जितब्बो। सचे आचमनकुम्भिया उदकं न होति, आचमनकुम्भिया उदकं आसिञ्‍चितब्बं । इदं खो, भिक्खवे, भिक्खूनं वच्‍चकुटिवत्तं यथा भिक्खूहि वच्‍चकुटिया सम्मा वत्तितब्ब’’न्ति।

३७६.‘‘तेन हि, भिक्खवे, सद्धिविहारिकानं उपज्झायेसु वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा सद्धिविहारिकेहि उपज्झायेसु सम्मा वत्तितब्बं। [महाव॰ ६६] सद्धिविहारिकेन, भिक्खवे, उपज्झायम्हि सम्मा वत्तितब्बं। तत्रायं सम्मावत्तना –

‘‘कालस्सेव उट्ठाय उपाहना ओमुञ्‍चित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा दन्तकट्ठं दातब्बं, मुखोदकं दातब्बं, आसनं पञ्‍ञपेतब्बं। सचे यागु होति, भाजनं धोवित्वा यागु उपनामेतब्बा। यागुं पीतस्स उदकं दत्वा भाजनं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा पटिसामेतब्बं। उपज्झायम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति , सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।

‘‘सचे उपज्झायो गामं पविसितुकामो होति, निवासनं दातब्बं, पटिनिवासनं पटिग्गहेतब्बं, कायबन्धनं दातब्बं, सगुणं कत्वा सङ्घाटियो दातब्बा, धोवित्वा पत्तो सोदको [सउदको (क॰)] दातब्बो। सचे उपज्झायो पच्छासमणं आकङ्खति, तिमण्डलं पटिच्छादेन्तेन परिमण्डलं निवासेत्वा कायबन्धनं बन्धित्वा सगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपित्वा गण्ठिकं पटिमुञ्‍चित्वा धोवित्वा पत्तं गहेत्वा उपज्झायस्स पच्छासमणेन होतब्बं। नातिदूरे गन्तब्बं, नाच्‍चासन्‍ने गन्तब्बं , पत्तपरियापन्‍नं पटिग्गहेतब्बं। न उपज्झायस्स भणमानस्स अन्तरन्तरा कथा ओपातेतब्बा। उपज्झायो आपत्तिसामन्ता भणमानो निवारेतब्बो।

‘‘निवत्तन्तेन पठमतरं आगन्त्वा आसनं पञ्‍ञपेतब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपितब्बं, पच्‍चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेतब्बं, पटिनिवासनं दातब्बं, निवासनं पटिग्गहेतब्बं। सचे चीवरं सिन्‍नं होति, मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बं, न च उण्हे चीवरं निदहितब्बं। चीवरं सङ्घरितब्बं। चीवरं सङ्घरन्तेन चतुरङ्गुलं कण्णं उस्सारेत्वा चीवरं सङ्घरितब्बं – मा मज्झे भङ्गो अहोसीति। ओभोगे कायबन्धनं कातब्बं।

‘‘सचे पिण्डपातो होति, उपज्झायो च भुञ्‍जितुकामो होति, उदकं दत्वा पिण्डपातो उपनामेतब्बो। उपज्झायो पानीयेन पुच्छितब्बो। भुत्ताविस्स उदकं दत्वा पत्तं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा वोदकं कत्वा मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बो। न च उण्हे पत्तो निदहितब्बो। पत्तचीवरं निक्खिपितब्बं। पत्तं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन पत्तं गहेत्वा एकेन हत्थेन हेट्ठामञ्‍चं वा हेट्ठापीठं वा परामसित्वा पत्तो निक्खिपितब्बो। न च अनन्तरहिताय भूमिया पत्तो निक्खिपितब्बो। चीवरं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन चीवरं गहेत्वा एकेन हत्थेन चीवरवंसं वा चीवररज्‍जुं वा पमज्‍जित्वा पारतो अन्तं ओरतो भोगं कत्वा चीवरं निक्खिपितब्बं। उपज्झायम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं पटिसामेतब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।

३७८.‘‘तेन हि, भिक्खवे, उपज्झायानं सद्धिविहारिकेसु वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा उपज्झायेहि सद्धिविहारिकेसु सम्मा वत्तितब्बं। [महाव॰ ६७] उपज्झायेन, भिक्खवे, सद्धिविहारिकम्हि सम्मा वत्तितब्बं । तत्रायं सम्मावत्तना –

‘‘उपज्झायेन, भिक्खवे, सद्धिविहारिको सङ्गहेतब्बो अनुग्गहेतब्बो उद्देसेन परिपुच्छाय ओवादेन अनुसासनिया। सचे उपज्झायस्स पत्तो होति, सद्धिविहारिकस्स पत्तो न होति, उपज्झायेन सद्धिविहारिकस्स पत्तो दातब्बो, उस्सुक्‍कं वा कातब्बं – किन्ति नु खो सद्धिविहारिकस्स पत्तो उप्पज्‍जियेथाति। सचे उपज्झायस्स चीवरं होति, सद्धिविहारिकस्स चीवरं न होति, उपज्झायेन सद्धिविहारिकस्स चीवरं दातब्बं, उस्सुक्‍कं वा कातब्बं – किन्ति नु खो सद्धिविहारिकस्स चीवरं उप्पज्‍जियेथाति। सचे उपज्झायस्स परिक्खारो होति, सद्धिविहारिकस्स परिक्खारो न होति, उपज्झायेन सद्धिविहारिकस्स परिक्खारो दातब्बो, उस्सुक्‍कं वा कातब्बं – किन्ति नु खो सद्धिविहारिकस्स परिक्खारो उप्पज्‍जियेथाति।

‘‘सचे सद्धिविहारिको गिलानो होति, कालस्सेव उट्ठाय दन्तकट्ठं दातब्बं, मुखोदकं दातब्बं, आसनं पञ्‍ञपेतब्बं। सचे यागु होति, भाजनं धोवित्वा यागु उपनामेतब्बा। यागुं पीतस्स उदकं दत्वा भाजनं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा पटिसामेतब्बं। सद्धिविहारिकम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।

‘‘सचे सद्धिविहारिको गामं पविसितुकामो होति, निवासनं दातब्बं, पटिनिवासनं पटिग्गहेतब्बं , कायबन्धनं दातब्बं, सगुणं कत्वा सङ्घाटियो दातब्बा , धोवित्वा पत्तो सोदको दातब्बो।

‘‘एत्तावता निवत्तिस्सतीति आसनं पञ्‍ञपेतब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपितब्बं, पच्‍चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेतब्बं, पटिनिवासनं दातब्बं, निवासनं पटिग्गहेतब्बं। सचे चीवरं सिन्‍नं होति, मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बं, न च उण्हे चीवरं निदहितब्बं। चीवरं सङ्घरितब्बं। चीवरं सङ्घरन्तेन चतुरङ्गुलं कण्णं उस्सारेत्वा चीवरं सङ्घरितब्बं – मा मज्झे भङ्गो अहोसीति। ओभोगे कायबन्धनं कातब्बं।

‘‘सचे पिण्डपातो होति, सद्धिविहारिको च भुञ्‍जितुकामो होति, उदकं दत्वा पिण्डपातो उपनामेतब्बो। सद्धिविहारिको पानीयेन पुच्छितब्बो। भुत्ताविस्स उदकं दत्वा पत्तं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा वोदकं कत्वा मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बो, न च उण्हे पत्तो निदहितब्बो। पत्तचीवरं निक्खिपितब्बं। पत्तं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन पत्तं गहेत्वा एकेन हत्थेन हेट्ठामञ्‍चं वा हेट्ठापीठं वा परामसित्वा पत्तो निक्खिपितब्बो। न च अनन्तरहिताय भूमिया पत्तो निक्खिपितब्बो। चीवरं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन चीवरं गहेत्वा एकेन हत्थेन चीवरवंसं वा चीवररज्‍जुं वा पमज्‍जित्वा पारतो अन्तं ओरतो भोगं कत्वा चीवरं निक्खिपितब्बं। सद्धिविहारिकम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं पटिसामेतब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो ।

३८०.‘‘तेन हि, भिक्खवे, अन्तेवासिकानं आचरियेसु वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा अन्तेवासिकेहि आचरियेसु सम्मा वत्तितब्बं। [महाव॰ ७८] अन्तेवासिकेन, भिक्खवे, आचरियम्हि सम्मा वत्तितब्बं। तत्रायं सम्मावत्तना –

‘‘कालस्सेव उट्ठाय उपाहना ओमुञ्‍चित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा दन्तकट्ठं दातब्बं, मुखोदकं दातब्बं, आसनं पञ्‍ञपेतब्बं। सचे यागु होति, भाजनं धोवित्वा यागु उपनामेतब्बा। यागुं पीतस्स उदकं दत्वा भाजनं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा पटिसामेतब्बं। आचरियम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।

‘‘सचे आचरियो गामं पविसितुकामो होति, निवासनं दातब्बं, पटिनिवासनं पटिग्गहेतब्बं, कायबन्धनं दातब्बं, सगुणं कत्वा सङ्घाटियो दातब्बा, धोवित्वा पत्तो सोदको दातब्बो। सचे आचरियो पच्छासमणं आकङ्खति, तिमण्डलं पटिच्छादेन्तेन परिमण्डलं निवासेत्वा कायबन्धनं बन्धित्वा सगुणं कत्वा सङ्घाटियो पारुपित्वा गण्ठिकं पटिमुञ्‍चित्वा धोवित्वा पत्तं गहेत्वा आचरियस्स पच्छासमणेन होतब्बं। नातिदूरे गन्तब्बं, नाच्‍चासन्‍ने गन्तब्बं, पत्तपरियापन्‍नं पटिग्गहेतब्बं। न आचरियस्स भणमानस्स अन्तरन्तरा कथा ओपातेतब्बा। आचरियो आपत्तिसामन्ता भणमानो निवारेतब्बो।

‘‘निवत्तन्तेन पठमतरं आगन्त्वा आसनं पञ्‍ञपेतब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपितब्बं, पच्‍चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेतब्बं, पटिनिवासनं दातब्बं, निवासनं पटिग्गहेतब्बं। सचे चीवरं सिन्‍नं होति, मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बं, न च उण्हे चीवरं निदहितब्बं। चीवरं सङ्घरितब्बं। चीवरं सङ्घरन्तेन चतुरङ्गुलं कण्णं उस्सारेत्वा चीवरं सङ्घरितब्बं – मा मज्झे भङ्गो अहोसीति। ओभोगे कायबन्धनं कातब्बं।

‘‘सचे पिण्डपातो होति, आचरियो च भुञ्‍जितुकामो होति, उदकं दत्वा पिण्डपातो उपनामेतब्बो। आचरियो पानीयेन पुच्छितब्बो । भुत्ताविस्स उदकं दत्वा पत्तं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा वोदकं कत्वा मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बो, न च उण्हे पत्तो निदहितब्बो। पत्तचीवरं निक्खिपितब्बं। पत्तं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन पत्तं गहेत्वा एकेन हत्थेन हेट्ठामञ्‍चं वा हेट्ठापीठं वा परामसित्वा पत्तो निक्खिपितब्बो। न च अनन्तरहिताय भूमिया पत्तो निक्खिपितब्बो। चीवरं निक्खिपन्तेन एकेन हत्थेन चीवरं गहेत्वा एकेन हत्थेन चीवरवंसं वा चीवररज्‍जुं वा पमजित्वा पारतो अन्तं ओरतो भोगं कत्वा चीवरं निक्खिपितब्बं। आचरियम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं पटिसामेतब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।

३८२.‘‘तेन हि, भिक्खवे, आचरियानं अन्तेवासिकेसु वत्तं पञ्‍ञपेस्सामि यथा आचरियेहि अन्तेवासिकेसु सम्मा वत्तितब्बं। [महाव॰ ७९] आचरियेन, भिक्खवे, अन्तेवासिकम्हि सम्मा वत्तितब्बं। तत्रायं सम्मावत्तना –

‘‘आचरियेन, भिक्खवे, अन्तेवासिको सङ्गहेतब्बो अनुग्गहेतब्बो उद्देसेन परिपुच्छाय ओवादेन अनुसासनिया। सचे आचरियस्स पत्तो होति, अन्तेवासिकस्स पत्तो न होति, आचरियेन अन्तेवासिकस्स पत्तो दातब्बो, उस्सुक्‍कं वा कातब्बं – किन्ति नु खो अन्तेवासिकस्स पत्तो उप्पज्‍जियेथाति। सचे आचरियस्स चीवरं होति, अन्तेवासिकस्स चीवरं न होति, आचरियेन अन्तेवासिकस्स चीवरं दातब्बं, उस्सुक्‍कं वा कातब्बं – किन्ति नु खो अन्तेवासिकस्स चीवरं उप्पज्‍जियेथाति। सचे आचरियस्स परिक्खारो होति, अन्तेवासिकस्स परिक्खारो न होति, आचरियेन अन्तेवासिकस्स परिक्खारो दातब्बो, उस्सुक्‍कं वा कातब्बं – किन्ति नु खो अन्तेवासिकस्स परिक्खारो उप्पज्‍जियेथाति।

‘‘सचे अन्तेवासिको गिलानो होति, कालस्सेव उट्ठाय दन्तकट्ठं दातब्बं, मुखोदकं दातब्बं, आसनं पञ्‍ञपेतब्बं। सचे यागु होति , भाजनं धोवित्वा यागु उपनामेतब्बा। यागुं पीतस्स उदकं दत्वा भाजनं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा पटिसामेतब्बं । अन्तेवासिकम्हि वुट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।

‘‘सचे अन्तेवासिको गामं पविसितुकामो होति, निवासनं दातब्बं, पटिनिवासनं पटिग्गहेतब्बं, कायबन्धनं दातब्बं, सगुणं कत्वा सङ्घाटियो दातब्बा, धोवित्वा पत्तो सोदको दातब्बो।

‘‘एत्तावता निवत्तिस्सतीति आसनं पञ्‍ञपेतब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं उपनिक्खिपितब्बं, पच्‍चुग्गन्त्वा पत्तचीवरं पटिग्गहेतब्बं, पटिनिवासनं दातब्बं, निवासनं पटिग्गहेतब्बं। सचे चीवरं सिन्‍नं होति, मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बं, न च उण्हे चीवरं निदहितब्बं। चीवरं सङ्घरितब्बं। चीवरं सङ्घरन्तेन चतुरङ्गुलं कण्णं उस्सारेत्वा चीवरं सङ्घरितब्बं – मा मज्झे भङ्गो अहोसीति। ओभोगे कायबन्धनं कातब्बं।

‘‘सचे पिण्डपातो होति, अन्तेवासिको च भुञ्‍जितुकामो होति, उदकं दत्वा पिण्डपातो उपनामेतब्बो। अन्तेवासिको पानीयेन पुच्छितब्बो। भुत्ताविस्स उदकं दत्वा पत्तं पटिग्गहेत्वा नीचं कत्वा साधुकं अप्पटिघंसन्तेन धोवित्वा वोदकं कत्वा मुहुत्तं उण्हे ओतापेतब्बो, न च उण्हे पत्तो निदहितब्बो। पत्तचीवरं निक्खिपितब्बं। पत्तं निक्खिपन्तेन…पे॰… चीवरं निक्खिपन्तेन…पे॰… पारतो अन्तं ओरतो भोगं कत्वा चीवरं निक्खिपितब्बं। अन्तेवासिकम्हि उट्ठिते आसनं उद्धरितब्बं, पादोदकं पादपीठं पादकथलिकं पटिसामेतब्बं। सचे सो देसो उक्‍लापो होति, सो देसो सम्मज्‍जितब्बो।