धम्मसोण्डकवग्गो
१. धम्मसोण्डकस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
तत्थ तेसं वत्थून मुप्पत्तियो द्विधा भवन्ति जम्बुदीपे सीहळदीपेचाति, तत्थ जम्बुदीपे ताळीस, सीहळदीपे तेसट्ठि, तेसु ताव जम्बुदीपुप्पत्तिवत्थूनि आवि भविस्सन्ति, ततोपि धम्मसोण्डकस्स वत्थु आदि, कथं, अम्हाकं किर भगवतो पुब्बे इमस्मिंयेव भद्दकप्पे कस्सपोनाम सत्था लोके उदपादि, तस्स खो पन भगवतो सासनन्तरधानतो न चिरेनेव कालेन अम्हाकं बोधिसत्तो बाराणसीरञ्ञो अग्गमहेसिया कुच्छिस्मिं निब्बत्ति, तस्सु प्पत्ति कालसमनन्तरमेव सब्बसत्तानं मनसि धम्मसञ्ञा उदपादि, तस्मास्स धम्मसोण्डोतिनाम मकंसु, सो पनेसो कुमारो महन्तेन परिवारेन वड्ढेन्तो सब्बसिप्पेसु निप्फत्तिं पत्वा पितरा उपरज्जेन पूजितो हुत्वा दानादयो दसकुसलकम्मपथे पूरेन्तो पितुअच्चयेनामच्चेहि रज्जेनाभिसिञ्चितो अहोसि, सो पनेस धम्मसोण्डकमहाराजा देवनगरसदिसे बाराणसीनगरे चक्कवत्तिसदिसं बाराणसीरज्जं कारेन्तो मासद्धमासच्चयेन सिरिसयनगतो एवं चिन्तेसि, ममेवं रज्जसिरिमनुभवनं न सोभति धम्मवियोगेन, दिवाकर विरहितो नभो वियातिआदिना नानाकारणं चिन्तेसि, तेनेत्थ।
पुञ्ञेन सीलादिमयेन पुब्बे,
कतेन पत्तोस्मि अतन्दितेन,
मसक्कसारे विय देवराजा।
राजत्तमिद्धे पुरमुत्तमम्हि॥
रूपेन हारीनयनुस्सवेन,
सद्देन सम्मा सवणामतेन,
गन्धेन घानुस्सवसोभनेन,
रसञ्ञपुञ्ञेन रसेनचापि॥
फस्सेन गत्तस्स सुफस्सदेन,
समिद्धिपत्तोस्मि महिद्धिकोहं,
नेवेत्तकेनेव पमादभाव,
मा पज्जितुं युत्तरूपन्ति ञत्वा॥
दस्सामि अङ्गअपि जीवितञ्च,
धञ्ञं धनं चापि पसन्नचित्तो,
सोस्सामि धम्मं सिवमादधानं,
जिनेरितं जातिजरापहाणं॥
न सोभति यथाकासं, जलं धामपतिंविना,
रज्जकरणं तथा मय्हं, विना धम्मा न सोभति॥
न सोभति हथा रत्ति, निसानाथं विना सदा,
रज्जकरणं तथा मय्हं, विना धम्मा न सोभति॥
अलङ्कतोपि चे हत्थी, विना दाठा न सोभति,
रज्जकरणं तथा मय्हं, विना धम्मा न सोभति॥
यथा कल्लोलमालीयं,
विना वेला न सोभति,
रज्जकरणं तथा मय्हं,
विना धम्मा न सोभति॥
यथा सुमण्डितो राजा,
कुपटो नेव सोभति,
रज्जकरणं तथा मय्हं,
विना धम्मा न सोभति॥
धम्ममेव सुणिस्सामि, धम्मे मे रमती मनो,
न हि धम्मा परं अत्थि, धम्ममूलं तिसम्पदन्ति॥
एवं चिन्तेत्वा पातोव सिरिगब्भा निक्खम्म सुसज्जिते समुस्सितसेतच्छत्ते राजपल्लेङ्के अमच्चगण परिवुतो निसीदि देवराजाविय विरोचमानो, निसिन्नो पन राजा अमच्चे एवमाह, यो पनेत्थ भोन्तो बुद्धभासितेसु धम्मेसु किञ्चिधम्मं जानाति, सो भासतु, सोतुमिच्छामिधम्मन्ति, ते सब्बेपि मयं देव न जानामाति आहंसु, तं सुत्वा अ न त्त म नो राजा एवं चिन्तेसि, यन्नूनाहं हत्थिक्खन्धे सहस्सं ठपेत्वा नगरे भेरिंचरापेय्यं, यं अप्पेवनाम कोचि धनलोभेन चातुप्पदिकायपि गाथाय धम्मं देसेय्य। तं मे दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सतीति, ततो सो तथा कत्वापि धम्मदेसकं अलभन्तो पुन द्विसहस्सं तिचतुपञ्चसहस्सन्तियावकोटिप्पकोटिंदम्मीति, ततो गाम निगम जनपदे, ततो सेट्ठिट्ठानं सेनापति उपराजट्ठाना दयोपि, पुन सेतच्छत्तं दम्मि, राजवेसं पहाय अत्तानं दासं सावेत्वा धम्मदेसेन्तस्स दम्मिति वत्वा भेरि चरापेत्वापि धम्म देसकमलभित्वा संविग्गो किम्मे धम्मवियोगेन रज्जेनाति अमच्चानं रज्जं नीय्यातेत्वा सद्धम्मगवेसको धम्मसोण्डकमहाराजा महावनं पाविसि गाम निगम राजधानि परम्पराय, तेनेत्थ।
पुरे भेरिं चरापेत्वा,
धम्मसोण्डो नराधिपो।
सद्धम्मज्झेसकं सत्थु,
अलद्धा धनकोटिहि॥
दासो होमि पहायाहं,
राजत्तं देसकस्स मे।
इच्चाह सो महीपालो,
अहो धम्मेसु लोलता॥
रज्जं नीय्यातयित्वान, अमच्चानं मनोरमं,
वनं पाविसि सो राजा, गवेसं धम्ममुत्तमन्ति॥
महावनं पविट्ठक्खणे पन महासत्तस्स पुञ्ञतेजेन सक्कस्सासनं उण्हाकारं दस्सेसि, अथ देवराजा चिन्तेसि अकामं मे पण्डुकम्बल सिलासनं उण्हमहोसि, किन्नुखो कारणन्ति लोकं ओलोकेन्तो सक्को देवराजा धम्मसोण्डक महाराजानं सकलजम्बुदीपं विचिनित्वा सद्धम्मज्झेसकं अलभित्वा वनं पविट्ठभावं अद्दस, धम्मसोण्डकमहाराजा सद्धम्मत्थाय रज्ज धन बन्धु जीवितम्पि पहाय अरञ्ञं पविट्ठो, न सो वतायं योवा सोवा सत्तो, इमस्मिंयेव कप्पे बुद्धो भविस्सति, बुद्धबोधिसत्तो चायं अज्जेव महारञ्ञं पविट्ठो सद्धम्मं अलद्धा महादुक्खं पापुणेय्य, न चेतं युत्तं, अज्ज मया तत्थ गन्थब्बं धम्मामतरसेन तमभिसिञ्चित्वा रज्जे पहिट्ठापेतुन्ति चिन्तेत्वा अत्तभावं विजहित्वा भयानकं महन्तं रक्खसवेसं निम्मिणित्वा महासत्ताभिमुखो अविदूरे अत्तानं दस्सेसि, तेनेत्थ।
ब्यग्घच्छसीहमहिसो रगहत्थिदीपि,
मिगाकुलं कण्टकसेलरुक्खं।
नरानमिन्दो पविसित्वकाननं,
इतोचितो विब्भमि धम्मकामो॥
तस्सानुभावेन पुरिन्ददस्स,
सिलासनं उण्हमहोसि कामं।
तेनेव सो लोकमुदिक्खमानो,
अद्दक्खि धीरं विपिने चरन्तं॥
मयज्ज तं धम्मरसेन सम्मा,
सन्तप्पयित्वा गमनं वरन्ति।
मन्त्वा सुभीमञ्जनकूटवण्णं,
महामुखं निग्गत भीमदाठं॥
दित्तग्गिसङ्कास विसालनेत्तं,
मज्झेन भग्गं चिपिटग्गनासं।
खरतम्बदाठिं घनमस्सुवन्तं,
नीलोदरं गज्जितभीमघोसं॥
करोरुहं तिक्खसलोहितायतं,
विसालधोतायतखग्गहत्थं।
गदायुधेनङ्कितमञ्ञबाहुं,
दट्ठोट्ठभीमं सवलीललाटं॥
मनुस्समंसादनरत्तपानं,
भयानकं कक्खलयक्खवण्णं।
सुमापयित्वान वनन्तरस्मिं,
दस्सेसि अत्तं स नराधिपस्साति॥
अथ महासत्तो अत्तनो अविदूरे ठितं रक्खसं अद्दक्खि, तं दिस्वानास्स भयंवा छम्भितत्तंवा चित्थुत्रासमत्तंवा नाहोसि, किमत्र चिन्तेसि, अपिनाम एवरूपो पिरक्खसो धम्मं जानेय्य, यन्नूनाहं तस्स सन्तिके धम्मं सुणिस्सामि, तम्मे दीघरत्तं हिताय सुखाय भविस्सतीति चिन्तेसि। चिन्तेत्वा चपन अज्ज मया तमुपसङ्कम्म पुच्छितं वट्टतीति गन्त्वा रक्खसेन सद्धिं सल्लपन्तो आह।
अस्मिं वनस्मिं तरुसण्ड मण्डिते।
सुफुल्लितानेकलताकुलाकुले।
अधिग्गहीतो सि महानुभाव,
पुच्छामि तं देव वदेहि कङ्खं॥
धम्मं गवेसं वनमागतोम्हि,
पहाय रज्जं अपि ञातिसङ्घं।
जानासि चे सम्म वदेहि मय्हं,
एकम्पि गाथं सुगतेन देसितं॥
ततो यक्खो आह।
धम्मं पजानामहमेकदेसं,
जिनेरितं साधुतरं रसानं,
देसेमि चेहं तव धम्म मग्गं,
तुवञ्हि किं काहसि देसकस्साति॥
अथ महासत्तो आह।
रज्जे ठितो अस्समहं सचे भो,
अनप्परूपं पकरोमि पूजं।
इदानि एको वनमज्झपत्तो,
करोमि किं देहमिमं ठपेत्वा॥
यदिच्छसि त्वं मम मंसलोहितं,
करोमहं सङ्गहमज्ज तेन,
न चत्थि अञ्ञं तव अच्चनीयं,
देसेहि धम्मं सुगत प्पसत्थन्ति॥
ततो यक्खो आह।
भुत्वान मंसं सुहितोव सन्तो,
हन्त्वा पिपासं रुधिरं पिवित्वा।
धम्मं कथेतुं पभवामि तुय्हं,
वत्तुं न सक्कोमि खुदापरेतोति॥
अथ महासत्तो आह।
भुत्वा तुवं मं पथमञ्हि यक्ख,
पच्छा तु देसेस्ससि कस्स धम्मं।
धम्मस्स मय्हं तव मंसलाभं,
त्वमेव जानाहि यथा भवेय्याति॥
एवं वुत्ते सक्को देवानमिन्दो साधु महाराज अहमेव युत्तं जानामीति वत्वा तस्साविदूरे तिगावुतुब्बेधं अञ्जनवण्णं महन्तं पब्बतं मापेत्वा महाराज इममारुय्ह पब्बतमुद्धनिट्ठितो मम मुखे पततु, अहं पतन्थस्स ते धम्मं देसेस्सामि, एवं सन्ते तुय्हं धम्मपटिलाभो, मय्हंच मंसपटिलाभो भविस्सतीति। तं सुत्वा महासत्तो अनमतग्गे संसारे संसरतो मे सीहब्यग्घच्छमच्छकच्छपविहङ्गादीनं भक्खभूतस्स जातीसु पमाणं नत्ति, अज्ज मया सम्बुद्धस्स धम्मत्थाय जीवितं परिच्चजितुं वट्टतीति चिन्तेत्वा एवमाह।
संसारवट्टेसु विवट्टमाना,
पप्पोन्ति दुक्खं जनता अनेका।
एतञ्हि भो अत्तनो वा परस्स,
अत्थाय नाहोसि अहोसि तुच्छं॥
त्वमदिन्नहारी तिच पारदारिको,
पाणातिपातीसि मुसा अभासि।
त्व मज्जपायीति अकासि दोसं,
पग्गय्ह दुक्खं बहुसो ददन्ति॥
एतञ्हि भो अत्तनो वा परस्स,
अत्थाय नाहोसि अहोसि तुच्छं।
रुक्खा पपाता पपतित्वकेचि,
दुब्बन्धिया दुग्गविसादनेन॥
ब्याधीहि नानाखरवेदनाहि,
मरन्ति सत्ता उतुवेदनाहि।
एतञ्हि भो अत्तनो वा परस्स,
अत्थाय नाहोसि अहोसि तुच्छं॥
ब्यग्घच्छमच्छो रगकुच्छियञ्हि,
मतस्स मे नत्थि पमाणसङ्खा।
एतञ्हि भो अत्तनो वा परस्स,
अत्थाय नाहोसि अहोसि तुच्छं॥
एतज्ज मे दुच्च ज मत्तदानं,
न होति देविस्सरियादिकाय।
सब्बञ्ञुभावं पन पापुणित्वा,
संसारतो नित्तरणाय सत्ते॥
त्वं सम्म मय्हं बहुसो पकारी,
तस्मा तवेतं वचनं करोमि।
असंकितो देसय मय्हधम्मं,
समिज्झते दानि मनोरथो तेति॥
एवञ्च पन वत्वा महासत्तो पब्बतमारुय्ह ठितो आह, अहमज्ज रज्जेन सद्धिं जीवितञ्च सरीरमंसञ्च सद्धम्मत्थाय दम्मीति सोमनस्सप्पत्तो हुत्वा सम्म धम्मं देसेहीति वत्वा तस्मिं महादाठं महामुखं विवरित्वा ठिते तस्साभिमुखो उपपति। अथ सक्को देवानमिन्दो सोमनस्सो अच्छरियप्पत्तो अत्तभावं विजहित्वा अलङ्कतदिब्बत्तभावं मापेत्वा आकासे तरुणसुरियो विय ओभासमानो आकासतो पतन्तं महासत्तं उभोहि हत्थेहि दळ्हं पतिगण्हित्वा देवलोकं नेत्वा पण्डुकम्बल सिलासने निसीदापेत्वा दिब्बमयेहि गन्धमालादीहि पूजेत्वा सयं धम्मं सुत्वा पसन्नो पसन्नाकारं कत्वा कस्सपदसबलेन देसिताय अनिच्चादिपरिदीपिकाय।
अनिच्चाव त सङ्खारा, उप्पादवयधम्मिनो।
उप्पज्जित्वा निरुज्झन्ति, तेसं वूपसमो सुखोति॥
गाथाय धम्मदेसनेन तस्स मनोरथं मत्थकं पापेत्वा देवलोके महन्तं सिरिविभवं दस्सेत्वा आनेत्वा सकरज्जेयेव पतिट्ठापेत्वा अप्पमत्तो होति महाराजाति ओवदित्वा देवलोकमेव अगमासीति।
इति अमितसिरिं वा जीवितं वापि सन्तो,
न सुमरिय पसत्थं धम्ममेवा चरन्ति।
तनुतर विभवानं अप्पमायूनमम्भो,
इह कुसलपमादो को नु तुम्हादिसानन्ति॥
धम्मसोण्डकवत्थुं पठमं।
२. मिगलुद्दकस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बिकथा
इतो किर एक तिंसतिमे कप्पे सिखीनाम सम्मासम्बुद्धो समतिंस पारमियो पूरेत्वा परमातिसम्बोधिं पत्वा सदेवकं लोकं संसारकन्तारा उत्तारेन्तो धम्मरतनवस्सं वस्सापेन्तो धम्मभेरिंपहरन्तो धम्मकेतुं उस्सापेन्तो एकस्मिं समये विवेक मनुब्रूहन्तो अरञ्ञायतनं पाविसि, पविसित्वा चपन सुपुप्फितनागपुन्नागादिनानातरुसण्डमण्डिते सुफुल्लसुमनमालतिप्पभुतिनानालताकुले अनेकविधदिपदचतुप्पदसङ्घनिसेविते रमणीये सीतलसिलातले चतुग्गुणं सङ्घाटिंपञ्ञपेत्वा निसीदि छब्बण्णरंसीहि दिसं पूरयन्तो, तदा तत्थ देवब्रह्मनागसुपण्णादयो सन्निपतित्वा दिब्बमयेहि गन्धमालादीहि भगवन्तं पूजयमाना थोमयमाना नमस्समाना अट्ठंसु, तस्मिं पनसमागमे भगवा मधुरस्सरं निच्छारेन्तो ब्रह्मघोसेन चतुसच्चपटिसंयुत्तं धम्मं देसेति अमतवस्सं वस्सापेन्तोविय। तदा एको मिगलुद्दको वनं पविट्ठो मिगसूकरे हन्त्वा मंसं खादन्तो तं ठानं पत्वा अद्दस भगवन्तं धम्मं देसेन्तं। दिस्वा एकमन्तं ठितो धम्मं सुत्वा चित्तं पसादेत्वा ततो चुतो देवलोके निब्बत्तित्वा छसु कामसग्गेसु मनुस्सेसुच अपरापरं इस्सरियं अनुभवन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे सावत्थियं कुलगेहे निब्बत्तित्वा विञ्ञुतं पत्तो भगवतो सासने पब्बजित्वा एकदिवसं धम्मं देसेन्तस्स भगवतो चतुसच्चपति संयुत्तं धम्मकथं सुत्वा चतुपटिसम्भिदाहि अरहत्तं पत्वा एकदिवसं भिक्खुसङ्घमज्झगतो अत्तनो कतकम्मप्पकासनेन पीतिवाचमुदाहरि।
ए क तिं से इतो कप्पे,
लोके उप्पज्जि नायको।
पत्तिंस लक्खणातिण्णो,
सम्बुद्धो स सिखीव्हयो॥
जलन्तो दीपरुक्खोव, सूरियोव नभ मुग्गतो।
मेरुराजाव सम्बुद्धो, जनेसग्गो पतापवा॥
पूरेत्वा धम्मनावायं, स नाथो सकलं पजं।
पतिट्ठपेन्तो संसार, कन्तारा सन्तिभूमियं॥
धम्मकेतुं समुस्सेन्तो, हनन्तो धम्मदुन्दुभिं।
३. तिण्णंजनानं वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
जम्बुदीपस्मिं किर पुब्बे महानिदाघो अहोसि, तदा निदाघसुरियेन सकिरणकरा वापि पोक्खरणि नदी गिरिकन्दरनिज्झरादीसु उदकं निस्सेसं कत्वा पीतमिव उदके परिक्खीणे मच्छकच्छपादयो येभुय्येन विनासं पत्ता। अथ महारञ्ञभूमियं रुक्खतिणलभादयो अतीव मिलाता अहेसुं। मिगपक्खिनोपिघम्माभितत्ता पिपासितो मरीचिं तोयन्तिमञ्ञमाना इतोचितोच धावन्ता महादुक्खप्पत्ता अहेसुं। तदा एको सुवपोतको पिपासितो तत्थ तत्थ पानीयं परियेसन्तो महारञ्ञे एकस्मिं पूतिपादपे सट्ठिरतने नरकावाटे पानीयगन्धं घायित्वा लोभेन पातुं ओतिण्णो अतिपानेन भारो तत्थेव पतित्वा उग्गन्तुं नासक्खि। अथापरोपि सप्पोच मनुस्सोचाति द्वे जना तत्थेव पतिंसु, सप्पानाम विवेकं लद्धाव अत्तं विजहन्ति। तस्मायं अलद्धा विवेकत्तं उग्गन्तुं नासक्खि। अनालम्बत्ता मनुस्सोपि। ते उग्गन्तुं असक्कोन्ता मरणभयभीता अञ्ञमञ्ञ मविहेठेन्ता तत्थेव वसिंसु। अथेको बराणसीवासिको मनुस्सो वनं पविट्ठो तथेव पानीयं परियेसमानो तं ठानं पत्वा ते तयोपि दिस्वा कम्पमानहदयो वल्लिया पिटकं बन्धित्वा सिक्काय पक्खिपित्वा ओतारेत्वा ते तयोपि उद्धरि, अथानेन ते अम्हाकं जीवितं दिन्नन्ति सोमनस्सा तस्सेवमाहंसु, सामि मयं तुम्हे निस्साय जीवितं लभिम्ह, तुम्हे इतो पट्ठाय अम्हाकं सहायो, मयम्पि ते सहाया, अम्हाकं वसनट्ठानानि आगन्तुकामाति वत्वा तेसु ताव सुवपोतको आह, सामि बाराणसियं दक्खिणद्वारे महानिग्रोधो अत्थि, तत्थाहं वसामि, तव तथारूपे किच्चे सति मम सन्तिकमागम्म सुवाति सद्दंकरोहीति वत्वा मेत्तिथिरं कत्वा पक्कामि, सप्पोपि सम्माहं तस्सेव निग्रोधस्सा विदूरे महन्तं वम्मिकं अत्थि, तत्थ वसामि, तवत्थे सति तत्थागन्त्वा दीघातिसद्दं करोहीति वत्वा तथेवपक्कामि, मनुस्सोपि बाराणसियं असुकायनाम वीथिया असुकगेहे वसामि, तवत्थे सति मम सन्तिकं आगच्छाति वत्वा पक्कामि, अथा परभागे सो उपकारको पुरिसो अत्तनो किच्चे सञ्जाते मम सहायानं सन्तिकं गमिस्सामीति सङ्केतानुसारेन गन्त्वा निग्रोधमूले ठितो सुवस्स सद्दमकासि, तं सुत्वा सुवपोतको वेगेनागन्त्वा तेन सद्धिं पटिसम्मोदित्वासम्म चिरेना गतोसि, आगतकारणं मे आचिक्खाति आह। सोपाह सम्माहं जीवितु मसक्कोन्तो पुत्तदारके ञातीनं पटिपादेत्वा तव सन्तिकमागतोम्हिति, सुवपोतकोपि साधु सम्म तया कतं मम सन्तिकमागच्छन्तेन, तया मम जीवितं दिन्नं, मयापि तव जीवनुपायं कातुं वट्टति, यावाहं आगच्छामि, तावेत्थ थोकं विस्समाति वत्वा पक्कामि जीवनुपायं परियेसमानो, तस्मिं किर समये बाराणसीराजा नगरतो निक्खम्म सुसज्जितुय्यानं पविसित्वा सपरिसो कीळित्वा मज्झन्तिकसमये सुफुल्लितं पञ्चपदुमसञ्छन्वं मङ्गलपोक्खरणिं दिस्वा नहायितुकामो सब्बाभरणानि ओमुञ्चित्वा राजपुरिसे पटिपादेत्वा नहायितुं ओतरि, तदा सुवपोतको तं ठानं पत्तो साखन्तरे निलीनो राजपुरिसानं पमादं दिस्वा रञ्ञो मुत्ताहारं डसित्वा आकासं पक्खन्दित्वा वेगेनागन्त्वा अत्तनो सहायस्स दत्वा अप्पमत्तो इमं वलञ्जेहि सम्माति वत्वा अदासि, ततो सो नं गहेत्वा इमं कुहिं पटिसामेस्सामीति चिन्तोन्तो ममेको सहायको अन्तोनगरे वसति, तस्मिं ठपेस्सामीति चिन्तेत्वा यथासङ्केतमुपगम्म तं दिस्वा पटिसन्थारं कत्वा सुवपोतकेन कतो पकारं पकासेत्वा इमं मुत्ताहारं साधुकं ठपेहीति वत्वा अदासि, तंखणे राजा नहात्वानुलित्तो आभरणानि पिलन्धेन्तो मुत्ताहारं नाद्दस। ततो राजपुरिसा अन्तोच बहिच परिजने उपपरिक्खित्वा मुत्ताहारं अपस्सन्ता नगरे भेरिं चरापेसुं, यो मुत्ताहारं पस्सति, तस्स राजा महन्तं यसं दस्सतीति। तं सुत्वा सो मित्तदूभी एवं चिन्तेसि, अहंचम्हि दुक्खितो, यन्नूनाहं मुत्ताहारं रञ्ञो दस्सेत्वा सुखेन वसेय्यं, किम्मे एतेनाति तेन कतं तथारूपं उपकारं असल्लक्खेन्तो महामित्तदूभी पुरिसो राजपुरिसे उपसङ्कम्म मुत्तहारं अत्तनो सन्तिके ठपितभावं कथेसि, भो मम सन्तिके एको पुरिसो मुत्तहारं ठपेसीति। एवं असप्पुरिससंसग्गोति, तथाहि।
४. बुद्धेनिया वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
जम्बुदीपे किर पुब्बे पाटलिपुत्तनगरे सत्तासीतीकोटिनिहितधनं एकं सेट्ठिकुलं अहोसि, तस्स पन सेट्ठिनो एकायेव धीता अहोसि नामेन बुद्धेनिनाम, तस्सा सत्तवस्सिककाले मातापितरो कालमकंसु, तस्मिं कुले सब्बं सापतेय्यं तस्सायेव अहोसि, सा किर अभिरूपा पासादिका परमाय वण्णपोक्खरताय समन्नागता देवच्छरपटिभागा पियाच अहोसि मनापा, सद्धा पसन्ना रतनत्तयमामिका पटिवसति, तस्मिं पन नगरे सेट्ठिसेनापतिउपराजादयो तं अत्तनो पादपरिचारिकं कामयमाना मनुस्से पेसेसुं पण्णाकारेहि सद्धिं, सा तं सुत्वा चिन्तेसि, मय्हं मातापितरो सब्बं विभवं पहाय मता, मया पन तथा अगन्तब्बं, किं मे पतिकुलेन, केवलं वित्तविनासाय भवति, मया पनि मं धनं बुद्धसासनेयेव निदहितुं वट्टतीति चिन्तेसि, चिन्तेत्वा च पन तेसं न मय्हं पतिकुलेनत्थोति पटिक्खिपि, सा ततो पट्ठाय महादानं पवत्तेन्ती समणब्रह्मणे सन्तप्पेसि, तेनेत्थ।
चतुद्दिसायातजिनत्रजानं,
आपानभूतं घरमासि तस्सा।
यदिच्छित प्पच्चयलाभ हेतु,
देवद्दुमोवासि महानुभावो॥
पुप्फूपहारादि वितानलङ्कता,
पदीप पञ्ञत्त सुभासनावली।
सुखासनासीन वसीहिलङ्कता,
तस्सासि तस्मिं वरदानसाला॥
सुधोतहत्था सुचिपुञ्ञचित्ता,
सदादरा रक्खितपञ्चसीला।
बुद्धेनिनामा करुणा गुणग्गा,
अदा महादानवरं पसत्थन्ति॥
५. अहितुण्डिकस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
इमस्मिं किर भद्दकप्पम्हि अम्हाकं किर भगवतो पुब्बे कस्सपोनाम सत्था लोके उप्पज्जित्वा सदेवकं लोकं संसारसागरा तारेत्वा सब्बबुद्धकिच्चानि निट्ठपेत्वा अत्थं गतो दिवसकरोविय सेतब्यम्हि अनुपादिसेसाय निब्बाणधातुया परिनिब्बायि, तदा सकलजम्बुदीपवासिनो मनुस्सा सन्निपतित्वा एकेकं सुवण्णिट्ठकं कोटिअग्घनकं रतनविचित्तं बहिचिननत्थाय एकेकं अड्ढकोटिअग्घनकं अब्भन्तरूपपूरणत्थं मनोसिलाय मत्तिकाकिच्चं करोन्ता योजनब्बेधं थूपं कत्वा महन्तं सक्कारं करोन्ति। तदा एको अहितुण्डिको गामनिगमराजधानीसु सप्पे कीळापेत्वा जीविकं कप्पेन्तो एकं गामकं पत्वा तत्थ सप्पे कीळापेत्वा सन्तुट्ठेहि गामवासीहि दिन्नविविधोपायनो खादनीयभोजनीयं खा दि त्वा भुञ्जित्वा तत्थेव निवासं गहेत्वा निसीदि। तस्मिं किर गामके मनुस्सा येभुय्येन रतनत्तयमामका। तस्मा ते रत्तिभागे सयन्ता ‘‘नमो बुद्धायाति’’ एवमादिं वदन्ति। सो पन अहितुण्डिको मिच्छादिट्ठिको तिण्णं रतनानं गुणं न जानाति। तस्मा तेसं तं वचनं सुत्वा सयम्पि के ळिं कुरुमानो परिहासवसेन ‘‘नमो बुद्धायाति’’ वदति, अथेकदिवसं सो अत्तनो कीळापनसमत्थं एकं सप्पं भत्थ तत्थ परियेसमानो आहिण्डति। तदा एको नागराजा कस्सपदसबलस्स थू पं ग न्त्वा वन्दित्वा एकं वम्मिकं पविसति। तं दि स्वा अहितुण्डिको वेगेना गन्त्वा नागराजं गण्हितुं मन्तं परिजपि, सो मन्तं सुत्वा कुज्झित्वा तं मारेतुकामो अनुबन्धि, तं दि स्वा अहितुण्डिको वे गे न पलायन्तो एकस्मिं पासाणे पक्खलित्वा पतमानो पुब्बेवुत्तपरिहास वचनपरिचयेन ‘‘नमो बुद्धायाति’’ वदन्तो पति। तस्स तं वचनं अनुबन्धन्तस्स नागरञ्ञो सोतपथे अमतंविय पति। अथ सो रतनत्तयगारवेन तस्मिं कोधं निब्बापेत्वा सम्म मा भायि। अहं रतनत्तयमन्तानुभावपासेन बद्धो। तस्मा तु वं डसितुं मय्हं अननुरूपं। अज्ज त यि पसन्नोम्हि, पण्णाकारं तेदम्मि, गण्हाति तीणि सुवण्णपुप्फानि अदासि। एवं रतनत्तयं नाम घोरासिविसानम्पि सप्पानं मनं पीणेति। होन्ति चेत्थ।
बुद्धोति वचनं सेट्ठं, बुद्धोति पद मुत्तमं।
नत्थि तेन समं लोके, अञ्ञं सोतरसायनं॥
धम्मोतिवचनं सेट्ठं, धम्मोति पदमुत्तमं।
नत्थि तेन समं लोके, अञ्ञं सोतरसायनं॥
सङ्घोति वचनं सेट्ठं, सङ्घोति पदमुत्तमं।
नत्थि तेन समं लोके, अञ्ञं सोतरसायनं॥
६. सरणत्थेरस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
सावत्थियं किर सुमनो नामे को गहपति अहोसि। तस्स भरिया सुजम्पतिका नाम। ते अगारं अज्झावसन्ता अपरभागे पुत्तंच धीतरंच लभिंसु। अथ तेसं दहरकालेयेव मातापितरो कालं करोन्ता जेट्ठकंपक्कोसित्वा मयं पुत्त तुवं पतिरूपे ठाने निवेसितुं नासक्खिम्ह, यं नो घरे विभवं, सब्बं तं गण्ह। इमायच ते कणिट्ठिकाय वुद्धिंत्वमेव जानाहीति वत्वा जेट्ठकस्स हत्थे कणिट्ठिकाय हत्थं ठपेत्वा कालमकंसु। अथ सो मातापितुन्नं अच्चयेन आळाहनकिच्चं कत्वा वसन्तो कालन्तरेन कणिट्ठिकं पतिरूपेन कुलेन सम्बन्धित्वा सयम्पि दारपरिग्गहमकासि। अथापरभागे तस्स कणिट्ठिका गब्भिनी हुत्वा एकदिवसं सामिकं आह, सामि मम भातरं दट्ठुकामाम्हीति। सोपि साधु भद्देति अनुरूपेन पण्णाकारेन ताय सद्धिं निक्खमि। तदा पन भगवा सुनिवत्थो सुपारुतो भिक्खुसङ्घपरिवुसो पिण्डाय नगरं पाविसि छब्बण्णघनबुद्धरंसियो विस्सज्जेन्तो, त तो ते भगवन्तं दिस्वा पसन्नचित्ता पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा अट्ठंसु, अथ सत्ता तेसं जयम्पतिकानं उपनिस्सयसम्पत्तिंदिस्वा ते सरणेसुच सीलेसुच पतिट्ठापेत्वा एवमाह, कदाचि वो दुक्खे उप्पन्ने तथागतो अनुस्सरितब्बोति। तथाहि।
यंकिञ्चि भयमुप्पन्नं, राजचोरादिसम्भवं।
तदा सरेय्य सम्बुद्धं, निच्छन्तोत दुपद्दवं॥
यं वे उपद्दवं होति, यक्खपेता दिसम्भवं।
तदा सरेय्य सम्बुद्धं, निच्छन्तो तदुपद्दवं॥
सीहब्यग्घतरच्छादि, पुण्डरीकादिसम्भवं।
तदा सरेय्य सम्बुद्धं, निच्छन्तो तदुपद्दवं॥
यमातपग्गि वातादि, उदकासनिसम्भवं।
तदा सरेय्य सम्बुद्धं, निच्छन्तो तदुपद्दवं॥
पज्जरादीहि रोगेहि, विसमो तुहिसम्भवं।
तदा सरेय्य सम्बुद्धं, निच्छन्तो तदुपद्दवं॥
७. वेस्सामित्ताय वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
जम्बुदीपे किर कोसम्बिनगरे कोसम्बिरञ्ञो वेस्सामित्तानाम अग्गमहेसी अहोसि। तदा भगवा कोसम्बियं पटिवसति महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं चारिकं चरमानो। तस्मिं समये सा रञ्ञा सद्धिं विहारं गन्त्वा अनोपमाय बुद्धलीळाय मधुरेन सरेन देसेन्तस्स भगवतो धम्मं सुत्वा पसन्ना सरणेसु पतिट्ठाय बुद्धमामिका हुत्वा विहरति। अथा परभागे तस्स रञ्ञो रज्जत्थाय पच्चन्तराजा युद्धसज्जो रज्जं वा देतु, युद्धंवाति पण्णं पहिणि। तं सुत्वा राजा महतिया सेनाय परिवुतो युद्धभूमिं गच्छन्तो महेसिया सद्धिं गन्त्वा खन्धावारं निवासेत्वा तस्सा एवमाह। भद्दे सङ्गामसीसे जयपराजयो नाम न सक्का विञ्ञातुं। सचे मे पराजयो अभविस्स, पुरेतरमेव रत्तपताकं उस्सापेस्सामि, तेन अभिञ्ञाणेन त्वं कोसम्बिमेव गच्छाहीति अनुसासित्वा सङ्गाम मण्डलं गन्त्वा महारणं करोन्तो अत्तनो पराजयभावं ञत्वा मातुगामं सरित्वा रत्तद्धजं उस्सापेत्वा युज्झन्तो रणे पति। अथ सा रत्तपताकं दिस्वा पराजितो नून मे सामिकोति भयेन पलायितुमारभि। अथ तं चोररञ्ञो मनुस्सा दिस्वा नूनायं रञ्ञो अग्गमहेसीति ञत्वा अत्तनो राजानं दस्सेसुं, राजा तं दिस्वा पटिबद्धचित्तो ममेतं अभिसेकं करोथाति अमच्चे आणापेसि। अमच्चा तं अभिसेकत्थाय याचिंसु, सा न मे भणे अभिसेकेनत्थोति न इच्छि। अमच्चा तमत्थं रञ्ञो आरोचेसुं। राजा नं पक्कोसापेत्वा कस्मा न इच्छसीति पुच्छि। सा एवमाह।
सुणोहि साधुकं देव, भासमानाय मे वचो।
भत्ता मय्हं मतो अज्ज, सब्बसम्पत्तिदायको॥
कत्वान सोभिसेकं मं, अत्तनो हदयं विय।
पालेति तं सरन्तस्सा, सोकग्गि दहते मनं॥
महाराज सचञ्ञस्स, अस्स मग्गमहेसिका।
तम्हा दुक्खा न मुच्चामि, तेनाहं तं न पत्थये॥
सोकग्गिना पदित्ताहं, सोके सोकं कथं खिपे।
जलन्तग्गिम्ही को नाम, पलालं पक्खिपे बुधो॥
पियविप्पयोगदुक्खं, तं चिन्तयन्ती पुनप्पुनं।
८. महामन्धातुवत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
इतो किर एकनवुतिकप्पमत्थके विपस्सीनाम सम्मासम्बुद्धो लोके उप्पज्जित्वा पवत्तवरधम्मचक्को सदेवकेहि लोकेहि पूजियमानो बन्धुमतीनगरे पटिवसति। तदा सो मन्धाता तस्मिं नगरे तुन्नकारो हुत्वा निब्बत्ति। तुन्नकारकम्मेन जीविकं कप्पेन्तो विहरति। तदा सकलनगरवासिनो बुद्धपमुखं भिक्खुसङ्घं निमन्तेत्वा महादान मदंसु। अथ सो एवं चिन्तेसि, सब्बेपिमे नगरवासिनो दानं ददन्ति। अहमेकोव सेसो दुग्गतत्ता, यज्जाहमज्ज बीजं न रोपेमि, इमम्हा दुक्खा न परिमुच्चिस्सामीति। सो वेगेन तुन्नकारकम्मं परियेसित्वा किञ्चिमूलं लभित्वा तेन एकस्सापि दानं दातुं ओकास मलद्धा आपणं गन्त्वा राजमासके गहेत्वा चङ्कोटकं पूरेत्वा आदाय बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स भत्तग्गं गन्त्वा ठितो एवं चिन्तेसि, नत्थि दानि ओकासं एकस्सापि भिक्खुनो पत्ते ओकिरितुं, अद्धाहं इमे आकासे विकिरिस्सामीति अप्पेवनाम पतमानानं एकस्सापि भिक्खुनो पत्ते एकम्पि पतेय्य, तं मे भविस्सति दीघरत्तं हिभाय सुखायाति पसन्नमानसो उद्धं खिपि, त तो पतमाना ते परिवारिकदेवतानञ्च भगवतो आनुभावेनच बहि अपतित्वा भगवन्तमादिं कत्वा सब्बेसं भिक्खूनं पत्तेयेव पतिंसु। अथ सो तं अच्छरियं दिस्वा पसन्नमानसो सिरसि अञ्जलिं पग्गय्ह ठितो एवं पत्थनमकासि।
इमिना मे अधिकारेन, पसादेन यतिस्सरे।
कामभोगीनहं अग्गो, भवेय्यं जातिजातियं॥
पहरित्वा यदा पाणिं, ओलोकेमि नभोतलं।
सत्तरतनसम्पन्नं, वस्सं वस्सतु सब्बदाति॥
सो ततो पट्ठाय देवमनुस्सेसु संसरन्तो महन्तं दिब्बसम्पत्तिं अनुभवित्वा इमस्मिं भद्दकप्पे आदिम्हि महासम्मतो नाम राजा अहोसि। तस्स पुत्तो रोजो नाम। तस्स पुत्तो वररोजो नाम, तस्स पुत्तो कल्याणो नाम, तस्स पुत्तो वरकल्याणो नाम। वरकल्याणस्स पुत्तो उपोसथो नाम। उपोसथस्स पुत्तो मन्धाता नाम हुत्वा निब्बत्ति। सो सत्तहि रतनेहि चतूहि च इद्धीहि समन्नागतो चक्कवत्तिरज्जं कारेसि, तस्स वामहत्थं सम्मिञ्जित्वा दक्खिणहत्थेन अप्पोट्ठिते आकासतो दिब्बमेघा विय जण्णुप्पमाणं सत्तरतनवस्सं वस्सति। एवरूपो अच्छरियो अहोसि। सो चतुरासीतिवस्ससहस्सानि कुमारकीळं कीळि। चतुरासीतिवस्ससहस्सानि ओपरज्जं कारेसि। चतुरासीतिवस्ससहस्सानि चक्कवत्तिरज्जं कारेसि, आयु पनस्स असङ्ख्येय्यं अहोसि। सो एकदिवसं कामतण्हं पूरेतुं असक्कोन्तो उक्कण्ठिताकारं दस्सेसि, अमच्चा देव किन्नखो उक्कण्ठा सीति पुच्छिंसु। सो भणे मय्हं पुञ्ञकम्मे ओलोकियमाने इमं रज्जं नप्पहोति, कतरन्नु खो ठानं रमणीयन्ति। देवलोको महाराजाति। सो चक्करतनं अब्भुक्किरित्वा परिसाय सद्धिं चातुमहाराजिकदेवलोकं अगमासि, अथस्स चत्तारो महाराजानो दिब्बमालगन्ध- हत्था देवगणपरिवुता पच्चुग्गमनं कत्वा तं आदाय चातुमहाराजिकदेवलोकं गन्त्वा रज्जं अदंसु, तस्स परिसाय परिवुतस्स तस्मिं रज्जं करोन्तस्स दीघो अद्धा वीतिवत्तो। सो तत्थपि तण्हं पूरेतु मसक्कोन्तो उक्कण्ठिता कारं दस्सेसि। ततो चत्तारो महाराजानो किन्नुखो महाराज उक्कण्ठितोति पुच्छिंसु। इमम्हा देवलोका कतरन्नु खो ठानं रमणीयन्ति, देव परेसं उपट्ठाकमनुस्ससदिसा मयं। तावतिंसदेवलोको इतो सतगुणेन रमणीयोति। मन्धाता चक्करतनं अब्भुक्किरित्वा अत्तनो परिसपरिवुतो तावतिंसाभिमुखो पायासि, अथस्स सक्को देवराजा दिब्बमालगन्धहत्थो देवगणपरिवुतो पच्चुग्गमनं कत्वा तं हत्थे गहेत्वा इतो एहि महाराजाति आह। ततो रञ्ञो देवगणपरिवुतस्स गमनकाले परिणायकरतनं चक्करतनं आदाय सद्धिंपरिसाय मनुस्सपथं ओतरित्वा अत्तनो घरं पाविसि। सक्को मन्धातुं सक्कभवनं नेत्वा देवता द्वे कोट्ठासे कत्वा अत्तनो रज्जं मज्झे भिन्दित्वा अदासि। ततो पट्ठाय द्वेपि राजनो रज्जं कारेसुं। एवं काले गच्छन्ते सक्को सट्ठिसतसहस्साधिकानि तिस्सोच वस्सकोटियो आयुं खेपेत्वा चवि। अञ्ञो सक्को निब्बत्ति, सोपि तथेव देवरज्जं कारेत्वा आयुक्खयेन चवि, एतेनु पायेन छत्तिंस सक्का चविंसु, मन्धाता पन मनुस्सपरिहारेन देवरज्जं कारेसियेव, तस्सेवं काले गच्छन्ते भीय्योसो मत्ताय कामतण्हा उप्पज्जि, सो किम्मे उपड्ढरज्जेन। सक्कं मारेत्वा एकरज्जं करिस्सामीति चिन्तेसि। सक्कं पन मारेतुं न सक्का, कामतण्हा पनेसा विपत्तिमूला। तथाहि।
९. बुद्धवम्मवाणिजकवत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
जम्बुदीपे किर पाटलिपुत्तनगरे बुद्धवम्मो नाम वाणिजको अहोसि वाणिजककम्मेन जीवमानो। सो अपरभागे सत्थवाहेहि सद्धिं गामनिगमजनपद राजधानीसु वाणिज्जं पयोजयमानो विचरति, तस्मिं समये भगवानेकभिक्खुसहस्सपरिवुतो जनपदचारिकं चरति बहू देवमनुस्से संसारकन्तारा उत्तारेन्तो। तदा सो भगवन्तं अद्दस द्वत्तिंसलक्खणानुब्यञ्जनपतिमण्डितं जलमानसुवण्णमेरुं वियविरोचमानं महाभिक्खुसङ्घपरिवुतं, दिस्वा परमपीतिया फुटसरीरो अञ्जलिं पग्गय्ह भगवन्तं उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा सायण्हे भगवन्तं भत्तेन निमन्तेसि बुद्धसासने अपरिचितभावेन। अथस्स भगवा विकालभोजना पटिविरता तथागताति आह। अथ सो भगवन्तं वन्दित्वा किं भन्ते भगवन्ता विकाले भुञ्जिस्सन्तीति, अथस्स कथं पटिच्च भगवा अट्ठविधं पानं तथागतानं विकाले भुञ्जितुं कप्पति। सेय्यथिदं, अम्बपानं जम्बुपानं चोचपानं मोचपानं फारुसकपानं मधुपानं मुद्दिकपानं सालूकपानन्ति। तं सुत्वा वाणिजो सहसक्कारारसेहि मुद्दिकपानं कत्वा बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स अदासि, सभिक्खुसङ्घो सत्था परिभुत्तपानीयरसो तस्स धम्मं देसेत्वा जनपदचारिकं पक्कामि। सोपि पसन्नमानसो हुत्वा निवत्तो सद्धिं वाणिजकेहि तेसु तेसु जनपदेसु वाणिज्जं पयोजेन्तो महावत्तनीयंनाम कन्तारं पापुणि, तत्त तेसं सब्बेसुयेव सकटेसु पानीयं परिक्खयमगमासि। तत्थ सब्बमनुस्सानंच बलीवद्दानंच पानीयं नाहोसि। अथ सो वाणिजो पिपासाभिभूतो तेसु तेसु सकटेसु पानीयं परियेसन्तो विचरति। अथेकस्मिं सकटे मनुस्सा तं दिस्वा कारुञ्ञेन एत्थागच्छ, इमस्मिं कोळम्बे थोकं पानीयं अत्थि पिवाति वदिंसु। त तो सो गन्त्वा पानीयं पिवि। तस्स तं रसं मुद्दिकपानरससदिसं अहोसि, पिवन्तोव सो एवं चिन्तेसि। सम्मासम्बुद्धस्स तदा मे दिन्नमुद्दिकपानस्स निस्सन्दो अज्ज सम्पत्तो भविस्सतीति अच्छेरब्भुतचित्तो सोमनस्सजातो गन्त्वा सयमेव चाटिया पिधानं विवरि। सकलापि सा चाटि मुद्दिकपानेन परिपुण्णा अहोसि। ततो सो र सव न्तं ओजवन्तं अपरिक्खयं दिब्बपानसदिसं पानीयं दिस्वा परमाय पीतिया फुटसरीरो उग्घोसेसि सब्बे पानीयं पिवन्तूति। तं सुत्वा सब्बे सन्निपतित्वा पानीयं दिस्वा अब्भुतचित्ता जाता। वाणिजो तेसं मज्झे बुद्धानुभावं पकासेन्तो आह।
पस्सथेदं भवन्तो भो, आनुभावं महेसिनो।
अचिन्तनीयमच्छेरं, सन्दिट्ठिक मकालिकं॥
पसन्नमनसा बुद्धे, दिन्नं पानीयकं मया।
विपच्चति इदानेव, तं दानं मुनिवाहसा॥
ओजवन्तं सुखन्नंव, सीतलं मधुरो दकं।
१०. रूपदेविया वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
अतीते किर विपस्सिस्स भगवतो काले तस्मिं नगरे एका गामदारिका विहारे आहिण्डन्ती एकं गिलानभिक्खुं दिस्वा कम्पमानहदया उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा भन्ते कोते आबाधो सरीरं पीळेतीति पुच्छि। तेनापि भगिनि खराबाधो मे पीळेतीति वुत्ते सा तेनहि भन्ते अहं तं रोगं वूपसमेस्सामीति निमन्तेत्वा गेहं गन्त्वा तं पवत्तिं मातापितुन्नं कथेत्वा तेहि अनुञ्ञाता पुन दिवसे नानग्गरसेन भेसज्जाहारं सम्पादेसि, ततो सो भिक्खु पुनदिवसे चीवरं पारुपित्वा भिक्खाय चरन्तो तस्सा गेहं गन्त्वा अट्ठासि। सा थेरं आगतं दिस्वा सोमनस्सजाता पत्तं गहेत्वा आसनं पञ्ञापेत्वा अदासि। तत्थ निसिन्नं तं आहारेन साधुकं परिविसित्वा सक्कार मकासि। अथस्सा सद्धाबलेन भुत्तमत्तेयेव सो आबाधो वूपसमि। ततो सो वूपसन्तरोगो दुतियदिवसे तस्सा गेहं ना गमासि। अथ सा विहारं गन्त्वा तं वन्दित्वा कस्मानागतत्थाति पुच्छित्वा तेन मे भगिनि ब्याधि वूपसमि, तस्मा नागतोस्मीति वुत्ते सा साधु भन्तेति सोमनस्सजाता गेहमेव अगमासि। सा तेन पुञ्ञकम्मेन कालं कत्वा देवलोके निब्बत्ति। तस्सा तत्थ द्वादसयोजनिकं कनकविमानं निब्बत्ति। सा तत्थ देविस्सरियं अनुभवन्ती छबुद्धन्तरं खेपेत्वा अम्हाकं भगवतो काले जम्बुदीपे देवपुत्तनगरे उदिच्चब्रह्मणकुले जेट्ठब्राह्मणस्स भरियाय कुच्छिम्हि पटिसन्धिं गण्हि, सा परिपाक मन्वाय मातुकुच्छितो निक्खमि। तस्सा मातुकुच्छितो निक्खन्तकालतो पट्ठाय दिवसे दिवसे अट्ठट्ठनालिमत्तं तण्डुलं निब्बत्तति। तस्सा रूपसम्पत्तिं दिस्वा पसन्ना मातापितरो रूपदेवीति नाम मकंसु। पच्छा तं पतिरूपेन दारकेन नियोजेसुं। अथस्सा तण्डुल- नालिमत्तं गहेत्वा पचितुं आरद्धे इच्छितिच्छितमंसादिब्यञ्जनञ्ज सप्पिनवनीतदधिखीरादिगोरसञ्च जीरमरिचादिकटुकभण्डञ्च कदलिपनसमधुगुळादिउपकरणञ्च भाजनानि पूरेत्वा निब्बत्तति, ताय हत्थेन गहितं किञ्चि खादनीयं भोजनीयंवा पूतिभावं न गच्छति, भत्तुक्खलिं गहेत्वा सकलनगरवासिनो भोजेन्तियापि एककटच्छुमत्तं भत्तं गहितट्ठानं न पञ्ञायति। एवं अपरिक्खयपुञ्ञा अहोसि, सकलदेवपुत्तनगरे चन्दसुरियाव पाकटा अहोसि, अथ सा पञ्चसतभिक्खू निमन्तेत्वा निच्चं सकनिवेसनेयेव भोजेति, तदा तेसं अन्तरे पटिसम्भिदापत्तो महासङ्घरक्खितत्थेरोनाम इमिस्सा पुञ्ञानुभावं दिब्बचक्खुना दिस्वा न जानाति एसा अत्थना पुब्बे कतकम्मं। यन्नूनाहं अस्सा पकासेय्यन्ति एकदिवसं तस्सा निवेसने भुञ्जित्वा अनुमोदनं करोन्तो जानासि भगिनि तया पुब्बे कतकम्मन्ति पुच्छि, न जानामि भन्ते। सोतुमिच्छामीति, अथस्सा सो पुब्बकम्मं पकासेन्तो।
एकनवुते इतो कप्पे,
विपस्सीनाम नायको।
अहोसि लोके लोकेक,
नायको छिन्नबन्धनो॥