मरीचवट्टि विहारकथा
१८.ततो राजा चिन्तेसि महामहिण्दत्थेरो किर मम अय्यकस्स देवानम्पियतिस्स रञ्ञो एवमाह। नत्ता ते महाराज दुट्ठगामणि अभयो विसं हत्थसतिकं सोवण्णमालिं थूपं कारेस्सति। सङ्घस्स च उपोसथागारभूतं नवभूमकं लोहपासादं कारेस्सतीति चिन्तेत्वा च पन ओलोकेन्तो राजगेहे करण्डके ठपितं सुवण्णपट्टलेखं दिस्वा तं वाचेसि। अनागते चत्तालीसं वस्ससतं अतिक्कम्म काकवण्णतिस्सस्स पुत्तो दुट्ठगामणि अभयो इदञ्चिदञ्च कारेस्सतीति सुत्वा हट्ठो उदग्गो अप्पोठेसि-अय्येन किर वतम्हि दिट्ठो महा महिण्देनाति।
ततो पातोव महामेघवनं गन्त्वा भिक्खुसङ्घं सन्निपातेत्वा एतदवोच? भन्ते भिक्खुसङ्घस्स उपोसथागारं कत्वा देवविमान सदिसं पासादं कारेस्सामि देवलोकं पेसेत्वा पटे विमानाकारं लिखापेत्वा मे देथाति? सङ्घो अट्ठ खीणासवे पेसेसि। ते तावतिंसभवनं गन्त्वा द्वादसयोजनुब्बेधा अट्ठचत्तालीस योजन परिक्खेपं कूटागारं सहस्स पतिमण्डितं नवभूमकं सहस्सगब्भं खीरण देवधीताय पुञ्ञानुभावनिब्बत्तं आकासट्ठं रतनपासादं ओलोकेत्वा हिङ्गुलकेन पटे तदाकारं लिखित्वा आनेत्वा भिक्खुसङ्घस्स अदंसु सङ्घो रञ्ञो पाहेसि।
तं दिस्वा राजा तुट्ठमानसो तदा तं लेखतुल्यं लोहपासादं कारेसि। कम्मन्तारम्भ काले पन चतुसु द्वारेसु अट्ठसतसहस्सानि हिरञ्ञानि ठपापेसि तदा चतुसु द्वारेसु सहस्स सहस्सं वत्थपुटानि चेव गुळ-तेल-सक्खर-मधुपुरा अनेकसहस्सचाटियो च ठपापेसि। पासादे अमूलकेन कम्मं न कातब्बन्ति भेरिं चारपेत्वा अमूलकेन कतकम्मं अग्घापेत्वा कारकानं मूलं दापेसि। पासादो एकेकेन पस्सेन हत्थसत हत्थसतप्पमाणो अहोसि तथा उब्बेधन, नवभूमायो चस्स अहेसुं एकेकिस्सा भूमिया सतं सतं कूटागारानि, तानि सब्बानिपि रतनखचितानि चेव सुवण्ण किङ्किणिकापन्ति परिक्खित्तानि च अहेसुं तेसं कूटागारानि नानारतन भूसिका पवाळ वेदिका चेव, तासं पदुमानि च नानारतन विचित्तानेव अहेसुं। तथा सहस्सगब्भा च नानारतन खचिता सीयपञ्जर विभूसिता च। वेस्सवनस्स नारिवाभनयानं सुत्वा तदाकारं मज्झे रतन मण्डपं कारेसि।
सो अनेकेहि रतनत्थम्भेहि सीहव्यग्घादि रूपेहि देवता रूपेहि च पतिमण्डितो समन्ततो ओलम्बक मुत्ता जालेन च परिक्खित्तो अहोसि पवाळवेदिका चस्स पुब्बे वुत्तप्पकाराव सत्तरतन विचित्तमण्डप मज्झे पन एळिकमय भूमिया दन्तमय पल्लङ्को अहोसि अपस्सेनम्पि दन्तमयमेव, सो सुवण्णसूरियमण्डलेहि रजत चण्द मण्डलेहि मुत्तामय तारकाहि च विचित्तो तत्थ तत्थ यथारहं नानारतनमय पदुमानि चेव पसाद जनकानि च जातकानि अन्तरन्तरा सुवण्णलतायो च कारेसि। तत्थ महग्घं पच्चत्थरणं अत्थरित्वा मनुञ्ञं दन्त विजनिं ठपेसि। पवाळमय पादुका कारेसि। तथा पल्लङ्कस्सोपरि एळिकभूमिया पतिट्ठितं रजतमयदण्डं सेतच्चत्तं कारेसि। तत्थ सत्तरतनमयानि अट्ठमङ्गलानि अन्तरन्तरा च मणिमुत्तामया चतुप्पाद पन्तियो च कारेसि। छत्तन्ते चस्स रतनमय घण्टापन्तियो ओलम्बिंसु।
पासादो छत्तं पल्लङ्को मण्डपो चाति चत्तारो अनग्घा अहेसुं महग्घानि मञ्चपीठानि पञ्ञत्वो तत्थ महग्घानि कम्बलानि भुम्मत्थरणानि अत्थरापेसि आवमन कुम्हि उळुङ्को च सोवण्णमयायेव अहेसुं। सेस परिभोग भण्डेसु वत्तब्बमेव नत्थि द्वारकोट्ठकोपि मनोहर पाकारेन परिक्खित्तो। तम्बलोहिट्ठिकाभि पन छादितत्ता पासादस्स लोहपासादोति वोहारो अहोसि।
एवं तावतिंसभवने देवसभा विय पासादं निट्ठापेत्वा सङ्घं सन्निपातेसि। मरिचवट्टि विहारमगे विय सङ्घो सन्निपति। पठमभूमियं पुथुज्जनायेव अट्ठंसु दुतियभूमिया तेपिटका, ततियादिसु तीसु भूमिसु कमेन सोतापन्न - सकदागामि - अनागामिनो, उपरि चतुसु भूमिसु खीणासवायेव अट्ठंसु। एवं सङ्घं सन्निपातेत्वा सङ्घस्स पासादं दत्वा मरिचवट्टि विहारमहे विय सत्ताहं महादानमदासीति।
‘‘पासादहेतु चत्तानि-महाचागेन राजिना,
अनग्घानि ठपेत्वान-अहेसुं तिंसकोटियो।’’
पहाय गमनीयन्तं-दत्वान धनसञ्चयं,
अनुगामिधनं दानं-एवं कुब्बन्ति पण्डिता।
१९.अथेकदिवसं राजा सतसहस्सं विस्सज्जेत्वा महाबोधि पूजं कारेत्वा नगरं पविसन्तो थूपट्ठाने पतिट्ठितं सिलाथूपं दिस्वा महिण्दत्थेरेन वुत्तवचनं अनुस्सरित्वा महाथूपं कारेस्सामीति कतसन्निट्ठानो नगरं पविसित्वा महंतलं आरुय्ह सुभोजनं भुञ्जित्वा सिरिसयनगतो एवं चिन्तेसि मया दमिळे मद्दमानेन अयं लोको अतिविय पीळितो, केन नु खो उपायेन लोकस्स पिळनं अकत्वा धम्मेन समेन महा चेतियस्स अनुच्छविकं इट्ठका उप्पादेस्सामीति तं चिन्तितं छत्तं अधिवत्था देवता जानित्वा राजा एवं चिन्तेसीति उग्घोसेसि।
परम्पराय देवलोकेपि कोलाहलमहोसि तं ञत्वा सक्को देवराजं विस्सकम्मं आमन्तेत्वा’तात! विस्स कम्म! दुट्ठगामणि अभय महाराजा महा चेतियस्स इट्ठकत्थाय चिन्तेसि। त्वं गन्त्वा उत्तरपस्से नगरतो योजनप्पमाणे ठाने गम्भिर नदिया तीरे इट्ठका मापेत्वा एहि’ति पेसेसि।
तं ञत्वा विस्सकम्म देवपुत्तो आगन्त्वा तत्थेव महाचेतियानुच्छविकं इट्ठका मापेत्वा देवपुरमेव गतो। पुन दिवसे एको सुनखलुद्दो सुनखे गहेत्वा अरञ्ञं गन्त्वा तत्थ तत्थ विचरन्तो तं ठानं पत्वा इट्ठका अदिस्वा च निक्खमि। तस्मिं खणे एका भुम्मा देवता तस्स इट्ठका दस्सेतुं महन्तं गोधावण्णं गहेत्वा लुद्दस्स सुनखानञ्च अत्तानं दस्सेत्वा तेहि अनुबद्धो इट्ठकाभिमुखं अत्त्वा अन्तरधायि।
सुनखलुद्दो इट्ठका दिस्वा अम्हाकं राजा थूपं कारेतुकामो, महन्तो वत नो पण्णाकारो लद्धोति हट्ठमानसो पुन दिवसे पातोच आगन्त्वा अत्तना दिट्ठं इट्ठक पण्णाकारं रञ्ञो निवेदेसि। राजा तं सासनं सुत्वा अत्तमनो हुत्वा तस्स महन्तं सक्कारं कारेत्वा तंयेव इट्ठक गोपनं कारेसि। ततो राजा अहमेव इट्ठकोलोकनत्थाय गच्छामि - कुन्तं वड्ढेथाति आह।
तस्मिंयेव खणे पुन अञ्ञं सासनं आहरिंसु। नगरतो तियोजनमत्थके ठाने पुब्बुत्तरकण्णे आचार विट्ठिगामे तियामरत्तिं अभिप्पवट्टे देवे सोळस करीसप्पमाणे पदेसे सुवण्णबीजानि उट्ठहिंसु। तानि पमाणतो उक्कट्ठानि विदत्थिप्पमाणानि। ओमकानि अट्ठङ्गुलप्पमाणानि अहेसुं, अथ विभाताय रत्तिया गामवासिनो सुवण्णबिजानि दिस्वा राछा’रहं वत भण्डं उप्पन्नन्ति समन्ततो आरक्खा संविदहित्वा सुवण्णबीजानि पातियं पूरेत्वा आगन्त्वा रञ्ञो दस्सेसुं राजा तेसम्पि यथारहं सक्कारं कारेत्वा तेयेव सुवण्ण गोपके अकासि।
अथ तस्मिंयेव खणे अञ्ञं सासनं आहरिंसु। नगरतो पाचीनपस्से सत्तयोजन मत्थको ठाने पारगङ्गाय तम्बविट्ठि नाम जनपदे तम्बलोहं उप्पज्जि। गामिका पातिं पूरेत्वा तम्बलोहं गहेत्वा आगन्त्वा रञ्ञो दस्सेसुं राजा यथानुरूपं सक्कारं तेसम्पि कारेत्वा तेयेव गोपके अकासि।