७. महासमयसुत्तं
३३१.एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं महावने महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि सब्बेहेव अरहन्तेहि; दसहि च लोकधातूहि देवता येभुय्येन सन्निपतिता होन्ति भगवन्तं दस्सनाय भिक्खुसङ्घञ्च। अथ खो चतुन्नं सुद्धावासकायिकानं देवतानं [देवानं (सी॰ स्या॰ पी॰)] एतदहोसि – ‘‘अयं खो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं महावने महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि सब्बेहेव अरहन्तेहि; दसहि च लोकधातूहि देवता येभुय्येन सन्निपतिता होन्ति भगवन्तं दस्सनाय भिक्खुसङ्घञ्च। यंनून मयम्पि येन भगवा तेनुपसङ्कमेय्याम; उपसङ्कमित्वा भगवतो सन्तिके पच्चेकं गाथं [पच्चेकगाथं (सी॰ स्या॰ पी॰), पच्चेकगाथा (क॰ सी॰)] भासेय्यामा’’ति।
३३२.अथ खो ता देवता सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो समिञ्जितं वा बाहं पसारेय्य पसारितं वा बाहं समिञ्जेय्य , एवमेव सुद्धावासेसु देवेसु अन्तरहिता भगवतो पुरतो पातुरहेसुं। अथ खो ता देवता भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो एका देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –
‘‘महासमयो पवनस्मिं, देवकाया समागता।
आगतम्ह इमं धम्मसमयं, दक्खिताये अपराजितसङ्घ’’न्ति॥
अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –
‘‘तत्र भिक्खवो समादहंसु, चित्तमत्तनो उजुकं अकंसु [उजुकमकंसु (सी॰ स्या॰ पी॰)]।
सारथीव नेत्तानि गहेत्वा, इन्द्रियानि रक्खन्ति पण्डिता’’ति॥
अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –
‘‘छेत्वा खीलं छेत्वा पलिघं, इन्दखीलं ऊहच्च [उहच्च (क॰)] मनेजा।
ते चरन्ति सुद्धा विमला, चक्खुमता सुदन्ता सुसुनागा’’ति॥
अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –
‘‘येकेचि बुद्धं सरणं गतासे, न ते गमिस्सन्ति अपायभूमिं।
पहाय मानुसं देहं, देवकायं परिपूरेस्सन्ती’’ति॥
देवतासन्निपाता
३३३.अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘येभुय्येन, भिक्खवे, दससु लोकधातूसु देवता सन्निपतिता होन्ति [( ) सी॰ इपोत्थकेसु नत्थि], तथागतं दस्सनाय भिक्खुसङ्घञ्च । येपि ते, भिक्खवे, अहेसुं अतीतमद्धानं अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा, तेसम्पि भगवन्तानं एतंपरमायेव [एतपरमायेव (सी॰ स्या॰ पी॰)] देवता सन्निपतिता अहेसुं सेय्यथापि मय्हं एतरहि। येपि ते, भिक्खवे, भविस्सन्ति अनागतमद्धानं अरहन्तो सम्मासम्बुद्धा, तेसम्पि भगवन्तानं एतंपरमायेव देवता सन्निपतिता भविस्सन्ति सेय्यथापि मय्हं एतरहि। आचिक्खिस्सामि, भिक्खवे, देवकायानं नामानि; कित्तयिस्सामि, भिक्खवे, देवकायानं नामानि; देसेस्सामि, भिक्खवे, देवकायानं नामानि। तं सुणाथ, साधुकं मनसिकरोथ, भासिस्सामी’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं।
३३४.भगवा एतदवोच –
‘‘सिलोकमनुकस्सामि, यत्थ भुम्मा तदस्सिता।
ये सिता गिरिगब्भरं, पहितत्ता समाहिता॥
‘‘पुथूसीहाव सल्लीना, लोमहंसाभिसम्भुनो।
ओदातमनसा सुद्धा, विप्पसन्नमनाविला’’ [विप्पसन्नामनाविला (पी॰ क॰)]॥
भिय्यो पञ्चसते ञत्वा, वने कापिलवत्थवे।
ततो आमन्तयी सत्था, सावके सासने रते॥
‘‘देवकाया अभिक्कन्ता, ते विजानाथ भिक्खवो’’।
ते च आतप्पमकरुं, सुत्वा बुद्धस्स सासनं॥
तेसं पातुरहु ञाणं, अमनुस्सानदस्सनं।
अप्पेके सतमद्दक्खुं, सहस्सं अथ सत्तरिं॥
सतं एके सहस्सानं, अमनुस्सानमद्दसुं।
अप्पेकेनन्तमद्दक्खुं , दिसा सब्बा फुटा अहुं॥
तञ्च सब्बं अभिञ्ञाय, ववत्थित्वान [ववक्खित्वान (सी॰ स्या॰ पी॰), अवेक्खित्वान (टीका)] चक्खुमा।
ततो आमन्तयी सत्था, सावके सासने रते॥
३३५.‘‘सत्तसहस्सा ते यक्खा, भुम्मा कापिलवत्थवा।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘छसहस्सा हेमवता, यक्खा नानत्तवण्णिनो।
इद्धिमन्तो जुतीमन्तो [जुतीमन्तो (सी॰ पी॰)], वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘सातागिरा तिसहस्सा, यक्खा नानत्तवण्णिनो।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘इच्चेते सोळससहस्सा, यक्खा नानत्तवण्णिनो।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘वेस्सामित्ता पञ्चसता, यक्खा नानत्तवण्णिनो।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
३३६.‘‘पुरिमञ्च दिसं राजा, धतरट्ठो पसासति।
गन्धब्बानं अधिपति, महाराजा यसस्सिसो॥
‘‘पुत्तापि तस्स बहवो, इन्दनामा महब्बला।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘दक्खिणञ्च दिसं राजा, विरूळ्हो तं पसासति [तप्पसासति (स्या॰)]।
कुम्भण्डानं अधिपति, महाराजा यसस्सिसो॥
‘‘पुत्तापि तस्स बहवो, इन्दनामा महब्बला।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘पच्छिमञ्च दिसं राजा, विरूपक्खो पसासति।
नागानञ्च अधिपति, महाराजा यसस्सिसो॥
‘‘पुत्तापि तस्स बहवो, इन्दनामा महब्बला।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
३३७.‘‘तेसं मायाविनो दासा, आगुं [आगू (स्या॰), आगु (सी॰ पी॰) एवमुपरिपि] वञ्चनिका सठा।
माया कुटेण्डु विटेण्डु [वेटेण्डु (सी॰ स्या॰ पी॰)], विटुच्च [विटू च (स्या॰)] विटुटो सह॥
‘‘चन्दनो कामसेट्ठो च, किन्निघण्डु [किन्नुघण्डु (सी॰ स्या॰ पी॰)] निघण्डु च।
पनादो ओपमञ्ञो च, देवसूतो च मातलि॥
‘‘चित्तसेनो च गन्धब्बो, नळोराजा जनेसभो [जनोसभो (स्या॰)]।
आगा पञ्चसिखो चेव, तिम्बरू सूरियवच्चसा [सुरियवच्चसा (सी॰ पी॰)]॥
‘‘एते चञ्ञे च राजानो, गन्धब्बा सह राजुभि।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
३३८.‘‘अथागुं नागसा नागा, वेसाला सहतच्छका।
कम्बलस्सतरा आगुं, पायागा सह ञातिभि॥
‘‘यामुना धतरट्ठा च, आगू नागा यसस्सिनो।
एरावणो महानागो, सोपागा समितिं वनं॥
‘‘ये नागराजे सहसा हरन्ति, दिब्बा दिजा पक्खि विसुद्धचक्खू।
वेहायसा [वेहासया (सी॰ पी॰)] ते वनमज्झपत्ता, चित्रा सुपण्णा इति तेस नामं॥
‘‘अभयं तदा नागराजानमासि, सुपण्णतो खेममकासि बुद्धो।
सण्हाहि वाचाहि उपव्हयन्ता, नागा सुपण्णा सरणमकंसु बुद्धं॥
३३९.‘‘जिता वजिरहत्थेन, समुद्दं असुरासिता।
भातरो वासवस्सेते, इद्धिमन्तो यसस्सिनो॥
‘‘कालकञ्चा महाभिस्मा [कालकञ्जा महाभिंसा (सी॰ पी॰)], असुरा दानवेघसा।
वेपचित्ति सुचित्ति च, पहारादो नमुची सह॥
‘‘सतञ्च बलिपुत्तानं, सब्बे वेरोचनामका।
सन्नय्हित्वा बलिसेनं [बलीसेनं (स्या॰)], राहुभद्दमुपागमुं।
समयोदानि भद्दन्ते, भिक्खूनं समितिं वनं॥
३४०.‘‘आपो च देवा पथवी, तेजो वायो तदागमुं।
वरुणा वारणा [वारुणा (स्या॰)] देवा, सोमो च यससा सह॥
‘‘मेत्ता करुणा कायिका, आगुं देवा यसस्सिनो।
दसेते दसधा काया, सब्बे नानत्तवण्णिनो॥
‘‘इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
‘‘वेण्डुदेवा सहलि च [वेण्हूच देवा सहलीच (सी॰ पी॰)], असमा च दुवे यमा।
चन्दस्सूपनिसा देवा, चन्दमागुं पुरक्खत्वा॥
‘‘सूरियस्सूपनिसा [सुरियस्सूपनिसा (सी॰ स्या॰ पी॰)] देवा, सूरियमागुं पुरक्खत्वा।
नक्खत्तानि पुरक्खत्वा, आगुं मन्दवलाहका॥
‘‘वसूनं वासवो सेट्ठो, सक्कोपागा पुरिन्ददो।
दसेते दसधा काया, सब्बे नानत्तवण्णिनो॥
‘‘इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो।
मोदमाना अभिक्कामुं, भिक्खूनं समितिं वनं॥
३४१.‘‘सुब्रह्मा परमत्तो च [परमत्थो च (क॰)], पुत्ता इद्धिमतो सह।
सनङ्कुमारो तिस्सो च, सोपाग समितिं वनं॥
‘‘सहस्सं ब्रह्मलोकानं, महाब्रह्माभितिट्ठति।
उपपन्नो जुतिमन्तो, भिस्माकायो यसस्सिसो॥
‘‘दसेत्थ इस्सरा आगुं, पच्चेकवसवत्तिनो।
तेसञ्च मज्झतो आग, हारितो परिवारितो॥
३४२.‘‘ते च सब्बे अभिक्कन्ते, सइन्दे [सिन्दे (स्या॰)] देवे सब्रह्मके।
मारसेना अभिक्कामि, पस्स कण्हस्स मन्दियं॥
‘‘‘एथ गण्हथ बन्धथ, रागेन बद्धमत्थु वो।
समन्ता परिवारेथ, मा वो मुञ्चित्थ कोचि नं’॥
‘‘इति तत्थ महासेनो, कण्हो सेनं अपेसयि।
पाणिना तलमाहच्च, सरं कत्वान भेरवं॥
‘‘यथा पावुस्सको मेघो, थनयन्तो सविज्जुको। +
तदा सो पच्चुदावत्ति, सङ्कुद्धो असयंवसे [असयंवसी (सी॰ पी॰)]॥
३४३.तञ्च सब्बं अभिञ्ञाय, ववत्थित्वान चक्खुमा।
ततो आमन्तयी सत्था, सावके सासने रते॥
‘‘मारसेना अभिक्कन्ता, ते विजानाथ भिक्खवो।
ते च आतप्पमकरुं, सुत्वा बुद्धस्स सासनं।
वीतरागेहि पक्कामुं, नेसं लोमापि इञ्जयुं॥
‘‘‘सब्बे विजितसङ्गामा, भयातीता यसस्सिनो।
मोदन्ति सह भूतेहि, सावका ते जनेसुता’’ति॥
महासमयसुत्तं निट्ठितं सत्तमं।