॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥
खुद्दकनिकाये
विमानवत्थुपाळि
१. इत्थिविमानं
१. पीठवग्गो
१. पठमपीठविमानवत्थु
‘‘पीठं ते सोवण्णमयं उळारं, मनोजवं गच्छति येनकामं।
अलङ्कते मल्यधरे [माल्यधरे (स्या॰)] सुवत्थे, ओभाससि विज्जुरिवब्भकूटं॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन [मोग्गलानेन (क॰) एवमुपरिपि] पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, अब्भागतानासनकं अदासिं।
अभिवादयिं अञ्जलिकं अकासिं, यथानुभावञ्च अदासि दानं॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
तेनम्हि एवं जलितानुभावा, वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
पठमपीठविमानं पठमं।
२. दुतियपीठविमानवत्थु
‘‘पीठं ते वेळुरियमयं उळारं, मनोजवं गच्छति येनकामं।
अलङ्कते मल्यधरे सुवत्थे, ओभाससि विज्जुरिवब्भकूटं॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, अब्भागतानासनकं अदासिं।
अभिवादयिं अञ्जलिकं अकासिं, यथानुभावञ्च अदासि दानं॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
तेनम्हि एवं जलितानुभावा, वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
दुतियपीठविमानं दुतियं।
३. ततियपीठविमानवत्थु
‘‘पीठं ते सोवण्णमयं उळारं, मनोजवं गच्छति येनकामं।
अलङ्कते मल्यधरे सुवत्थे, ओभाससि विज्जुरिवब्भकूटं॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अप्पस्स कम्मस्स फलं ममेदं [ममेतं (क॰)], येनम्हि [तेनम्हि (क॰)] एवं जलितानुभावा।
अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके॥
‘‘अद्दसं विरजं भिक्खुं, विप्पसन्नमनाविलं।
तस्स अदासहं पीठं, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
४. चतुत्थपीठविमानवत्थु
‘‘पीठं ते वेळुरियमयं उळारं, मनोजवं गच्छति येनकामं।
अलङ्कते मल्यधरे सुवत्थे, ओभाससि विज्जुरिवब्भकूटं॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अप्पस्स कम्मस्स फलं ममेदं, येनम्हि एवं जलितानुभावा।
अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके॥
‘‘अद्दसं विरजं भिक्खुं, विप्पसन्नमनाविलं।
तस्स अदासहं पीठं, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
५. कुञ्जरविमानवत्थु
‘‘कुञ्जरो ते वरारोहो, नानारतनकप्पनो।
रुचिरो थामवा जवसम्पन्नो, आकासम्हि समीहति॥
‘‘पदुमि पद्म [पदुम… (सी॰ स्या॰) एवमुपरिपि] पत्तक्खि, पद्मुप्पलजुतिन्धरो।
पद्मचुण्णाभिकिण्णङ्गो, सोण्णपोक्खरमालधा [… मालवा (सी॰ स्या॰)]॥
‘‘पदुमानुसटं मग्गं, पद्मपत्तविभूसितं॥
ठितं वग्गुमनुग्घाती, मितं गच्छति वारणो॥
‘‘तस्स पक्कममानस्स, सोण्णकंसा रतिस्सरा।
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तुरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘तस्स नागस्स खन्धम्हि, सुचिवत्था अलङ्कता।
महन्तं अच्छरासङ्घं, वण्णेन अतिरोचसि॥
‘‘दानस्स ते इदं फलं, अथो सीलस्स वा पन।
अथो अञ्जलिकम्मस्स, तं मे अक्खाहि पुच्छिता’’ति।
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘दिस्वान गुणसम्पन्नं, झायिं झानरतं सतं।
६. पठमनावाविमानवत्थु
‘‘सुवण्णच्छदनं नावं, नारि आरुय्ह तिट्ठसि।
ओगाहसि पोक्खरणिं, पद्मं [पदुमं (सी॰ स्या॰)] छिन्दसि पाणिना॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके।
दिस्वान भिक्खू तसिते किलन्ते, उट्ठाय पातुं उदकं अदासिं॥
‘‘यो वे किलन्तान पिपासितानं, उट्ठाय पातुं उदकं ददाति।
सीतोदका [सीतोदिका (सी॰)] तस्स भवन्ति नज्जो, पहूतमल्या बहुपुण्डरीका॥
‘‘तं आपगा [तमापगा (सी॰ क॰)] अनुपरियन्ति सब्बदा, सीतोदका वालुकसन्थता नदी।
अम्बा च साला तिलका च जम्बुयो, उद्दालका पाटलियो च फुल्ला॥
७. दुतियनावाविमानवत्थु
‘‘सुवण्णच्छदनं नावं, नारि आरुय्ह तिट्ठसि।
ओगाहसि पोक्खरणिं, पद्मं छिन्दसि पाणिना॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभुता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके।
दिस्वान भिक्खुं तसितं किलन्तं, उट्ठाय पातुं उदकं अदासिं॥
‘‘यो वे किलन्तस्स पिपासितस्स, उट्ठाय पातुं उदकं ददाति।
सीतोदका तस्स भवन्ति नज्जो, पहूतमल्या बहुपुण्डरीका॥
‘‘तं आपगा अनुपरियन्ति सब्बदा, सीतोदका वालुकसन्थता नदी।
अम्बा च साला तिलका च जम्बुयो, उद्दालका पाटलियो च फुल्ला॥
‘‘तं भूमिभागेहि उपेतरूपं, विमानसेट्ठं भुससोभमानं।
८. ततियनावाविमानवत्थु
‘‘सुवण्णच्छदनं नावं, नारि आरुय्ह तिट्ठसि।
ओगाहसि पोक्खरणिं, पद्मं छिन्दसि पाणिना॥
‘‘कूटागारा निवेसा ते, विभत्ता भागसो मिता।
दद्दल्लमाना [दद्दळ्हमाना (क॰)] आभन्ति, समन्ता चतुरो दिसा॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, सम्बुद्धेनेव पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके।
दिस्वान भिक्खू तसिते किलन्ते, उट्ठाय पातुं उदकं अदासिं॥
‘‘यो वे किलन्तान पिपासितानं, उट्ठाय पातुं उदकं ददाति।
सीतोदका तस्स भवन्ति नज्जो, पहूतमल्या बहुपुण्डरीका॥
‘‘तं आपगा अनुपरियन्ति सब्बदा, सीतोदका वालुकसन्थता नदी।
९. दीपविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘केन त्वं विमलोभासा, अतिरोचसि देवता [देवते (बहूसु) ८३ विस्सज्जनगाथाय संसन्देतब्बं]।
केन ते सब्बगत्तेहि, सब्बा ओभासते दिसा॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके।
तमन्धकारम्हि तिमीसिकायं, पदीपकालम्हि अदासि दीपं [अदं पदीपं (सी॰ स्या॰ पी॰)]॥
‘‘यो अन्धकारम्हि तिमीसिकायं, पदीपकालम्हि ददाति दीपं।
उप्पज्जति जोतिरसं विमानं, पहूतमल्यं बहुपुण्डरीकं॥
१०. तिलदक्खिणविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके॥
‘‘अद्दसं विरजं बुद्धं, विप्पसन्नमनाविलं।
आसज्ज दानं अदासिं, अकामा तिलदक्खिणं।
दक्खिणेय्यस्स बुद्धस्स, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
११. पठमपतिब्बताविमानवत्थु
‘‘कोञ्चा मयूरा दिविया च हंसा, वग्गुस्सरा कोकिला सम्पतन्ति।
पुप्फाभिकिण्णं रम्ममिदं विमानं, अनेकचित्तं नरनारिसेवितं [नरनारीभि सेवितं (क॰)]॥
‘‘तत्थच्छसि देवि महानुभावे, इद्धी विकुब्बन्ति अनेकरूपा।
इमा च ते अच्छरायो समन्ततो, नच्चन्ति गायन्ति पमोदयन्ति च॥
‘‘देविद्धिपत्तासि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पतिब्बतानञ्ञमना अहोसिं।
माताव पुत्तं अनुरक्खमाना, कुद्धापिहं [कुद्धापहं (सी॰)] नप्फरुसं अवोचं॥
‘‘सच्चे ठिता मोसवज्जं पहाय, दाने रता सङ्गहितत्तभावा।
अन्नञ्च पानञ्च पसन्नचित्ता, सक्कच्च दानं विपुलं अदासिं॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
१२. दुतियपतिब्बताविमानवत्थु
‘‘वेळुरियथम्भं रुचिरं पभस्सरं, विमानमारुय्ह अनेकचित्तं।
तत्थच्छसि देवि महानुभावे, उच्चावचा इद्धि विकुब्बमाना।
इमा च ते अच्छरायो समन्ततो, नच्चन्ति गायन्ति पमोदयन्ति च॥
‘‘देविद्धिपत्तासि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, उपासिका चक्खुमतो अहोसिं।
पाणातिपाता विरता अहोसिं, लोके अदिन्नं परिवज्जयिस्सं॥
‘‘अमज्जपा नो च [नापि (स्या॰)] मुसा अभाणिं [अभासिं (क॰)], सकेन सामिना [सामिनाव (सी॰)] अहोसिं तुट्ठा।
अन्नञ्च पानञ्च पसन्नचित्ता, सक्कच्च दानं विपुलं अदासिं॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
१३. पठमसुणिसाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, सुणिसा अहोसिं ससुरस्स गेहे [घरे (स्या॰ क॰)]॥
‘‘अद्दसं विरजं भिक्खुं, विप्पसन्नमनाविलं।
तस्स अदासहं पूवं, पसन्ना सेहि पाणिभि।
भागड्ढभागं दत्वान, मोदामि नन्दने वने॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
१४. दुतियसुणिसाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, सुणिसा अहोसिं ससुरस्स गेहे॥
‘‘अद्दसं विरजं भिक्खुं, विप्पसन्नमनाविलं।
तस्स अदासहं भागं, पसन्ना सेहि पाणिभि।
कुम्मासपिण्डं दत्वान, मोदामि नन्दने वने॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो, तेन मे इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च मे भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘अक्खामि ते भिक्खु महानुभाव, मनुस्सभूता यमकासि पुञ्ञं।
१५. उत्तराविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘इस्सा च मच्छेरमथो [मच्छरियमथो च (क॰)] पळासो, नाहोसि मय्हं घरमावसन्तिया।
अक्कोधना भत्तुवसानुवत्तिनी, उपोसथे निच्चहमप्पमत्ता॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च [याव (सी॰ अट्ठ॰, क॰ अट्ठ॰) थेरीगाथाअट्ठकथा पस्सितब्बा] पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं॥
‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता।
सञ्ञमा संविभागा च, विमानं आवसामहं [आवसामिमं (सी॰ अट्ठ॰, क॰) परतो पन सब्बत्थपि ‘‘आवसामहं’’ इच्चेव दिस्सति]
१३६.‘‘मम च, भन्ते, वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्देय्यासि – ‘उत्तरा नाम, भन्ते, उपासिका भगवतो पादे सिरसा वन्दती’ति। अनच्छरियं खो पनेतं, भन्ते, यं मं भगवा अञ्ञतरस्मिं सामञ्ञफले ब्याकरेय्य [ब्याकरेय्याति (?)], तं भगवा सकदागामिफले ब्याकासी’’ति।
उत्तराविमानं पन्नरसमं।
१६. सिरिमाविमानवत्थु
‘‘युत्ता च ते परमअलङ्कता हया, अधोमुखा अघसिगमा बली जवा।
अभिनिम्मिता पञ्चरथासता च ते, अन्वेन्ति तं सारथिचोदिता हया॥
‘‘सा तिट्ठसि रथवरे अलङ्कता, ओभासयं जलमिव जोति पावको।
पुच्छामि तं वरतनु [वरचारु (कत्थचि)] अनोमदस्सने, कस्मा नु काया अनधिवरं उपागमि॥
‘‘कामग्गपत्तानं यमाहुनुत्तरं [… नुत्तरा (क॰), अनुत्तरा (स्या॰)], निम्माय निम्माय रमन्ति देवता।
तस्मा काया अच्छरा कामवण्णिनी, इधागता अनधिवरं नमस्सितुं॥
‘‘किं त्वं पुरे सुचरितमाचरीध [सुचरितं अचारिध (पी॰)],
केनच्छसि त्वं अमितयसा सुखेधिता।
इद्धी च ते अनधिवरा विहङ्गमा,
वण्णो च ते दस दिसा विरोचति॥
‘‘देवेहि त्वं परिवुता सक्कता चसि,
कुतो चुता सुगतिगतासि देवते।
कस्स वा त्वं वचनकरानुसासनिं,
आचिक्ख मे त्वं यदि बुद्धसाविका’’ति॥
१७. केसकारीविमानवत्थु
‘‘इदं विमानं रुचिरं पभस्सरं, वेळुरियथम्भं सततं सुनिम्मितं।
सुवण्णरुक्खेहि समन्तमोत्थतं, ठानं ममं कम्मविपाकसम्भवं॥
‘‘तत्रूपपन्ना पुरिमच्छरा इमा, सतं सहस्सानि सकेन कम्मुना।
तुवंसि अज्झुपगता यसस्सिनी, ओभासयं तिट्ठसि पुब्बदेवता॥
‘‘ससी अधिग्गय्ह यथा विरोचति, नक्खत्तराजारिव तारकागणं।
तथेव त्वं अच्छरासङ्गणं [अच्छरासङ्गमं (सी॰)] इमं, दद्दल्लमाना यससा विरोचसि॥
‘‘कुतो नु आगम्म अनोमदस्सने, उपपन्ना त्वं भवनं ममं इदं।
ब्रह्मंव देवा तिदसा सहिन्दका, सब्बे न तप्पामसे दस्सनेन त’’न्ति॥
‘‘यमेतं सक्क अनुपुच्छसे ममं, ‘कुतो चुता त्वं इध आगता’ति [कुतो चुता इध आगता तुवं (स्या॰), कुतो चुताय आगति तव (पी॰)]।
बाराणसी नाम पुरत्थि कासिनं, तत्थ अहोसिं पुरे केसकारिका॥
‘‘बुद्धे च धम्मे च पसन्नमानसा, सङ्घे च एकन्तगता असंसया।
अखण्डसिक्खापदा आगतप्फला, सम्बोधिधम्मे नियता अनामया’’ति॥
‘‘तन्त्याभिनन्दामसे स्वागतञ्च [सागतञ्च (सी॰)] ते, धम्मेन च त्वं यससा विरोचसि।
२. चित्तलतावग्गो
१. दासिविमानवत्थु
‘‘अपि सक्कोव देविन्दो, रम्मे चित्तलतावने।
समन्ता अनुपरियासि, नारीगणपुरक्खता।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, दासी अहोसिं परपेस्सिया [परपेसिया (क॰)] कुले॥
‘‘उपासिका चक्खुमतो, गोतमस्स यसस्सिनो।
तस्सा मे निक्कमो आसि, सासने तस्स तादिनो॥
‘‘कामं भिज्जतुयं कायो, नेव अत्थेत्थ सण्ठनं [सन्थनं (सी॰ स्या॰ पी॰)]।
सिक्खापदानं पञ्चन्नं, मग्गो सोवत्थिको सिवो॥
‘‘अकण्टको अगहनो, उजु सब्भि पवेदितो।
२. लखुमाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘केवट्टद्वारा निक्खम्म, अहु मय्हं निवेसनं।
तत्थ सञ्चरमानानं, सावकानं महेसिनं॥
‘‘ओदनं कुम्मासं [साकं (सी॰)] डाकं, लोणसोवीरकञ्चहं।
अदासिं उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं॥
‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता।
३. आचामदायिकाविमानवत्थु
‘‘पिण्डाय ते चरन्तस्स, तुण्हीभूतस्स तिट्ठतो।
दलिद्दा कपणा नारी, परागारं अपस्सिता [अवस्सिता (सी॰)]॥
‘‘या ते अदासि आचामं, पसन्ना सेहि पाणिभि।
सा हित्वा मानुसं देहं, कं नु सा दिसतं गता’’ति॥
‘‘पिण्डाय मे चरन्तस्स, तुण्हीभूतस्स तिट्ठतो।
दलिद्दा कपणा नारी, परागारं अपस्सिता॥
‘‘या मे अदासि आचामं, पसन्ना सेहि पाणिभि।
सा हित्वा मानुसं देहं, विप्पमुत्ता इतो चुता॥
‘‘निम्मानरतिनो नाम, सन्ति देवा महिद्धिका।
तत्थ सा सुखिता नारी, मोदताचामदायिका’’ति॥
‘‘अहो दानं वराकिया, कस्सपे सुप्पतिट्ठितं।
पराभतेन दानेन, इज्झित्थ वत दक्खिणा॥
‘‘या महेसित्तं कारेय्य, चक्कवत्तिस्स राजिनो।
नारी सब्बङ्गकल्याणी, भत्तु चानोमदस्सिका।
एतस्साचामदानस्स , कलं नाग्घति सोळसिं॥
४. चण्डालिविमानवत्थु
‘‘चण्डालि वन्द पादानि, गोतमस्स यसस्सिनो।
तमेव [तवेव (सी॰)] अनुकम्पाय, अट्ठासि इसिसत्तमो [इसिसुत्तमो (सी॰)]॥
‘‘अभिप्पसादेहि मनं, अरहन्तम्हि तादिनि [तादिने (स्या॰ क॰)]।
खिप्पं पञ्जलिका वन्द, परित्तं तव जीवित’’न्ति॥
चोदिता भावितत्तेन, सरीरन्तिमधारिना।
चण्डाली वन्दि पादानि, गोतमस्स यसस्सिनो॥
तमेनं अवधी गावी, चण्डालिं पञ्जलिं ठितं।
नमस्समानं सम्बुद्धं, अन्धकारे पभङ्करन्ति॥
‘‘खीणासवं विगतरजं अनेजं, एकं अरञ्ञम्हि रहो निसिन्नं।
देविद्धिपत्ता उपसङ्कमित्वा, वन्दामि तं वीर महानुभाव’’न्ति॥
‘‘सुवण्णवण्णा जलिता महायसा, विमानमोरुय्ह अनेकचित्ता।
परिवारिता अच्छरासङ्गणेन [अच्छरानं गणेन (सी॰)], का त्वं सुभे देवते वन्दसे मम’’न्ति॥
‘‘अहं भद्दन्ते चण्डाली, तया वीरेन [थेरेन (क॰)] पेसिता।
वन्दिं अरहतो पादे, गोतमस्स यसस्सिनो॥
५. भद्दित्थिविमानवत्थु
‘‘नीला पीता च काळा च, मञ्जिट्ठा [मञ्जेट्ठा (सी॰), मञ्जट्ठा (पी॰)] अथ लोहिता।
उच्चावचानं वण्णानं, किञ्जक्खपरिवारिता॥
‘‘मन्दारवानं पुप्फानं, मालं धारेसि मुद्धनि।
नयिमे अञ्ञेसु कायेसु, रुक्खा सन्ति सुमेधसे॥
‘‘केन कायं उपपन्ना, तावतिंसं यसस्सिनी।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘भद्दित्थिकाति [भद्दित्थीति (सी॰)] मं अञ्ञंसु, किमिलायं उपासिका।
सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा॥
‘‘अच्छादनञ्च भत्तञ्च, सेनासनं पदीपियं।
अदासिं उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं॥
‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता।
सञ्ञमा संविभागा च, विमानं आवसामहं॥
‘‘पाणातिपाता विरता, मुसावादा च सञ्ञता।
६. सोणदिन्नाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘सोणदिन्नाति मं अञ्ञंसु, नाळन्दायं उपासिका।
सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा॥
‘‘अच्छादनञ्च भत्तञ्च, सेनासनं पदीपियं।
अदासिं उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं॥
‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता।
७. उपोसथाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰…
वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘उपोसथाति मं अञ्ञंसु, साकेतायं उपासिका।
सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा॥
‘‘अच्छादनञ्च भत्तञ्च, सेनासनं पदीपियं।
अदासिं उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं॥
‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता।
सञ्ञमा संविभागा च, विमानं आवसामहं॥
‘‘पाणातिपाता विरता, मुसावादा च सञ्ञता।
थेय्या च अतिचारा च, मज्जपाना च आरका॥
‘‘पञ्चसिक्खापदे रता, अरियसच्चान कोविदा।
८. निद्दाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰…
वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘निद्दाति [सद्धाति (सी॰)] ममं अञ्ञंसु, राजगहस्मिं उपासिका।
सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा॥
‘‘अच्छादनञ्च भत्तञ्च, सेनासनं पदीपियं।
अदासिं उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, अट्ठङ्गसुसमागतं॥
‘‘उपोसथं उपवसिस्सं, सदा सीलेसु संवुता।
सञ्ञमा संविभागा च, विमानं आवसामहं॥
‘‘पाणातिपाता विरता, मुसावादा च सञ्ञता।
थेय्या च अतिचारा च, मज्जपाना च आरका॥
९. सुनिद्दाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन…पे॰… ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰… वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘सुनिद्दाति [सुनन्दाति (सी॰)] मं अञ्ञंसु, राजगहस्मिं उपासिका।
सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा॥
(यथा निद्दाविमानं तथा वित्थारेतब्बं॥)
‘‘पञ्चसिक्खापदे रता, अरियसच्चान कोविदा।
उपासिका चक्खुमतो, गोतमस्स यसस्सिनो॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰… वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सुनिद्दाविमानं नवमं।
१०. पठमभिक्खादायिकाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰…वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके॥
‘‘अद्दसं विरजं बुद्धं, विप्पसन्नमनाविलं।
तस्स अदासहं भिक्खं, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰…
वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
पठमभिक्खादायिकाविमानं दसमं।
११. दुतियभिक्खादायिकाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰… वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके॥
‘‘अद्दसं विरजं भिक्खुं, विप्पसन्नमनाविलं।
तस्स अदासहं भिक्खं, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰ … वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
दुतियभिक्खादायिकाविमानं एकादसमं।
चित्तलतावग्गो दुतियो निट्ठितो।
तस्सुद्दानं –
दासी चेव लखुमा च, अथ आचामदायिका।
चण्डाली भद्दित्थी चेव [भद्दित्थिका च (स्या॰)], सोणदिन्ना उपोसथा।
निद्दा चेव सुनिद्दा च [नन्दा चेव सुनन्दा च (सी॰)], द्वे च भिक्खाय दायिका।
वग्गो तेन पवुच्चतीति॥
३. पारिच्छत्तकवग्गो
१. उळारविमानवत्थु
‘‘उळारो ते यसो वण्णो, सब्बा ओभासते दिसा।
नारियो नच्चन्ति गायन्ति, देवपुत्ता अलङ्कता॥
‘‘मोदेन्ति परिवारेन्ति, तव पूजाय देवते।
सोवण्णानि विमानानि, तविमानि सुदस्सने॥
‘‘तुवंसि इस्सरा तेसं, सब्बकामसमिद्धिनी।
अभिजाता महन्तासि, देवकाये पमोदसि।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके।
दुस्सीलकुले सुणिसा अहोसिं, अस्सद्धेसु कदरियेसु अहं॥
‘‘सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा।
पिण्डाय चरमानस्स, अपूवं ते अदासहं॥
‘‘तदाहं सस्सुयाचिक्खिं, समणो आगतो इध।
तस्स अदासहं पूवं, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘इतिस्सा सस्सु परिभासि, अविनीतासि त्वं [अविनीता तुवं (सी॰)] वधु।
न मं सम्पुच्छितुं इच्छि, समणस्स ददामहं॥
२. उच्छुदायिकाविमानवत्थु
‘‘ओभासयित्वा पथविं [पठविं (सी॰ स्या॰)] सदेवकं, अतिरोचसि चन्दिमसूरिया विय।
सिरिया च वण्णेन यसेन तेजसा, ब्रह्माव देवे तिदसे सहिन्दके [सइन्दके (सी॰)]॥
‘‘पुच्छामि तं उप्पलमालधारिनी, आवेळिनी कञ्चनसन्निभत्तचे।
अलङ्कते उत्तमवत्थधारिनी, का त्वं सुभे देवते वन्दसे ममं॥
‘‘किं त्वं पुरे कम्ममकासि अत्तना, मनुस्सभूता पुरिमाय जातिया।
दानं सुचिण्णं अथ सीलसंयमं [सञ्ञमं (सी॰)], केनूपपन्ना सुगतिं यसस्सिनी।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘इदानि भन्ते इममेव गामं [गामे (स्या॰ क॰)], पिण्डाय अम्हाकं घरं उपागमि।
ततो ते उच्छुस्स अदासि खण्डिकं, पसन्नचित्ता अतुलाय पीतिया॥
‘‘सस्सु च पच्छा अनुयुञ्जते ममं, कहं [कहं मे (पी॰)] नु उच्छुं वधुके अवाकिरि [अवाकरि (स्या॰ क॰)]।
न छड्डितं नो पन खादितं मया, सन्तस्स भिक्खुस्स सयं अदासहं॥
‘‘तुय्हंन्विदं [तुय्हं नु इदं (स्या॰)] इस्सरियं अथो मम, इतिस्सा सस्सु परिभासते ममं।
३. पल्लङ्कविमानवत्थु
‘‘पल्लङ्कसेट्ठे मणिसोण्णचित्ते, पुप्फाभिकिण्णे सयने उळारे।
तत्थच्छसि देवि महानुभावे, उच्चावचा इद्धि विकुब्बमाना॥
‘‘इमा च ते अच्छरायो समन्ततो, नच्चन्ति गायन्ति पमोदयन्ति।
देविद्धिपत्तासि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, अड्ढे कुले सुणिसा अहोसिं।
अक्कोधना भत्तुवसानुवत्तिनी, उपोसथे अप्पमत्ता अहोसिं [अप्पमत्ता उपोसथे (स्या॰ क॰)]॥
‘‘मनुस्सभूता दहरा अपापिका [दहरास’पापिका (सी॰)], पसन्नचित्ता पतिमाभिराधयिं।
दिवा च रत्तो च मनापचारिनी, अहं पुरे सीलवती अहोसिं॥
‘‘पाणातिपाता विरता अचोरिका, संसुद्धकाया सुचिब्रह्मचारिनी।
अमज्जपा नो च मुसा अभाणिं, सिक्खापदेसु परिपूरकारिनी॥
‘‘चातुद्दसिं पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
पाटिहारियपक्खञ्च, पसन्नमानसा अहं [अतिपसन्नमानसा (क॰)]॥
‘‘अट्ठङ्गुपेतं अनुधम्मचारिनी, उपोसथं पीतिमना उपावसिं।
४. लताविमानवत्थु
लता च सज्जा पवरा च देवता, अच्चिमती [अच्चिमुखी (सी॰), अच्छिमती (पी॰ क॰) अच्छिमुती (स्या॰)] राजवरस्स सिरीमतो।
सुता च रञ्ञो वेस्सवणस्स धीता, राजीमती धम्मगुणेहि सोभथ॥
पञ्चेत्थ नारियो आगमंसु न्हायितुं, सीतोदकं उप्पलिनिं सिवं नदिं।
ता तत्थ न्हायित्वा रमेत्वा देवता, नच्चित्वा गायित्वा सुता लतं ब्रवि [ब्रुवी (सी॰)]॥
‘‘पुच्छामि तं उप्पलमालधारिनि, आवेळिनि कञ्चनसन्निभत्तचे।
तिमिरतम्बक्खि नभेव सोभने, दीघायुकी केन कतो यसो तव॥
‘‘केनासि भद्दे पतिनो पियतरा, विसिट्ठकल्याणितरस्सु रूपतो।
पदक्खिणा नच्चगीतवादिते, आचिक्ख नो त्वं नरनारिपुच्छिता’’ति॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, उळारभोगे कुले सुणिसा अहोसिं।
अक्कोधना भत्तुवसानुवत्तिनी, उपोसथे अप्पमत्ता अहोसिं॥
‘‘मनुस्सभूता दहरा अपापिका [दहरास’पापिका (सी॰)], पसन्नचित्ता पतिमाभिराधयिं।
सदेवरं सस्ससुरं सदासकं, अभिराधयिं तम्हि कतो यसो मम॥
‘‘साहं तेन कुसलेन कम्मुना, चतुब्भि ठानेहि विसेसमज्झगा।
५. गुत्तिलविमानं
१. वत्थुत्तमदायिकाविमानवत्थु
‘‘सत्ततन्तिं सुमधुरं, रामणेय्यं अवाचयिं।
सो मं रङ्गम्हि अव्हेति, ‘सरणं मे होहि कोसिया’ति॥
‘‘अहं ते सरणं होमि, अहमाचरियपूजको।
न तं जयिस्सति सिस्सो, सिस्समाचरिय जेस्ससी’’ति॥
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो, केन ते इध मिज्झति।
उप्पज्जन्ति च ते भोगा, ये केचि मनसो पिया॥
‘‘पुच्छामि तं देवि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना, मोग्गल्लानेन पुच्छिता।
पञ्हं पुट्ठा वियाकासि, यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘वत्थुत्तमदायिका नारी, पवरा होति नरेसु नारीसु।
एवं पियरूपदायिका मनापं, दिब्बं सा लभते उपेच्च ठानं॥
६. दद्दल्लविमानवत्थु
‘‘दद्दल्लमाना [दद्दळ्हमाना (क॰)] वण्णेन, यससा च यसस्सिनी।
सब्बे देवे तावतिंसे, वण्णेन अतिरोचसि॥
‘‘दस्सनं नाभिजानामि, इदं पठमदस्सनं।
कस्मा काया नु आगम्म, नामेन भाससे मम’’न्ति॥
‘‘अहं भद्दे सुभद्दासिं, पुब्बे मानुसके भवे।
सहभरिया च ते आसिं, भगिनी च कनिट्ठिका॥
‘‘सा अहं कायस्स भेदा, विप्पमुत्ता ततो चुता।
निम्मानरतीनं देवानं, उपपन्ना सहब्यत’’न्ति॥
‘‘पहूतकतकल्याणा, ते देवे यन्ति पाणिनो।
येसं त्वं कित्तयिस्ससि, सुभद्दे जातिमत्तनो॥
‘‘अथ [कथं (सी॰ स्या॰)] त्वं केन वण्णेन, केन वा अनुसासिता।
कीदिसेनेव दानेन, सुब्बतेन यसस्सिनी॥
‘‘यसं एतादिसं पत्ता, विसेसं विपुलमज्झगा।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘अट्ठेव पिण्डपातानि, यं दानं अददं पुरे।
७. पेसवतीविमानवत्थु
‘‘फलिकरजतहेमजालछन्नं , विविधचित्रतलमद्दसं सुरम्मं।
ब्यम्हं सुनिम्मितं तोरणूपपन्नं, रुचकुपकिण्णमिदं सुभं विमानं॥
‘‘भाति च दस दिसा नभेव सुरियो, सरदे तमोनुदो सहस्सरंसी।
तथा तपतिमिदं तव विमानं, जलमिव धूमसिखो निसे नभग्गे॥
‘‘मुसतीव नयनं सतेरताव [सतेरिताव (स्या॰ क॰)], आकासे ठपितमिदं मनुञ्ञं।
वीणामुरजसम्मताळघुट्ठं, इद्धं इन्दपुरं यथा तवेदं॥
‘‘पदुमकुमुदुप्पलकुवलयं, योधिक [यूधिक (सी॰)] बन्धुकनोजका [योथिका भण्डिका नोजका (स्या॰)] च सन्ति।
सालकुसुमितपुप्फिता असोका, विविधदुमग्गसुगन्धसेवितमिदं॥
‘‘सळललबुजभुजक [सुजक (सी॰ स्या॰)] संयुत्ता [सञ्ञता (सी॰)], कुसकसुफुल्लितलतावलम्बिनीहि ।
मणिजालसदिसा यसस्सिनी, रम्मा पोक्खरणी उपट्ठिता ते॥
‘‘उदकरुहा च येत्थि पुप्फजाता, थलजा ये च सन्ति रुक्खजाता।
मानुसकामानुस्सका च दिब्बा, सब्बे तुय्हं निवेसनम्हि जाता॥
‘‘किस्स संयमदमस्सयं विपाको, केनासि कम्मफलेनिधूपपन्ना।
८. मल्लिकाविमानवत्थु
‘‘पीतवत्थे पीतधजे, पीतालङ्कारभूसिते।
पीतन्तराहि वग्गूहि, अपिळन्धाव सोभसि॥
‘‘का कम्बुकायूरधरे [ककम्बुकायुरधरे (स्या॰)], कञ्चनावेळभूसिते।
हेमजालकसञ्छन्ने [पच्छन्ने (सी॰)], नानारतनमालिनी॥
‘‘सोवण्णमया लोहितङ्गमया [लोहितङ्कमया (सी॰ स्या॰)] च, मुत्तामया वेळुरियमया च।
मसारगल्ला सहलोहितङ्गा [सहलोहितङ्का (सी॰), सहलोहितका (स्या॰)], पारेवतक्खीहि मणीहि चित्तता॥
‘‘कोचि कोचि एत्थ मयूरसुस्सरो, हंसस्स रञ्ञो करवीकसुस्सरो।
तेसं सरो सुय्यति वग्गुरूपो, पञ्चङ्गिकं तूरियमिवप्पवादितं॥
‘‘रथो च ते सुभो वग्गु [वग्गू (स्या॰)], नानारतनचित्तितो [नानारतनचित्तङ्गो (स्या॰)]।
नानावण्णाहि धातूहि, सुविभत्तोव सोभति॥
‘‘तस्मिं रथे कञ्चनबिम्बवण्णे, या त्वं [यत्थ (क॰ सी॰ स्या॰ क॰)] ठिता भाससि मं पदेसं।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘सोवण्णजालं मणिसोण्णचित्तितं
९. विसालक्खिविमानवत्थु
‘‘का नाम त्वं विसालक्खि [विसालक्खी (स्या॰)], रम्मे चित्तलतावने।
समन्ता अनुपरियासि, नारीगणपुरक्खता [पुरक्खिता (स्या॰ क॰)]॥
‘‘यदा देवा तावतिंसा, पविसन्ति इमं वनं।
सयोग्गा सरथा सब्बे, चित्रा होन्ति इधागता॥
‘‘तुय्हञ्च इध पत्ताय, उय्याने विचरन्तिया।
काये न दिस्सती चित्तं, केन रूपं तवेदिसं।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘येन कम्मेन देविन्द, रूपं मय्हं गती च मे।
इद्धि च आनुभावो च, तं सुणोहि पुरिन्दद॥
‘‘अहं राजगहे रम्मे, सुनन्दा नामुपासिका।
सद्धा सीलेन सम्पन्ना, संविभागरता सदा॥
‘‘अच्छादनञ्च भत्तञ्च, सेनासनं पदीपियं।
अदासिं उजुभूतेसु, विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘चातुद्दसिं [चतुद्दसिं (पी॰ क॰)] पञ्चदसिं, या च पक्खस्स अट्ठमी।
१०. पारिच्छत्तकविमानवत्थु
‘‘पारिच्छत्तके कोविळारे, रमणीये मनोरमे।
दिब्बमालं गन्थमाना, गायन्ती सम्पमोदसि॥
‘‘तस्सा ते नच्चमानाय, अङ्गमङ्गेहि सब्बसो।
दिब्बा सद्दा निच्छरन्ति, सवनीया मनोरमा॥
‘‘तस्सा ते नच्चमानाय, अङ्गमङ्गेहि सब्बसो।
दिब्बा गन्धा पवायन्ति, सुचिगन्धा मनोरमा॥
‘‘विवत्तमाना कायेन, या वेणीसु पिळन्धना॥
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तूरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘वटंसका वातधुता [वातधूता (सी॰ स्या॰)], वातेन सम्पकम्पिता।
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तूरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘यापि ते सिरस्मिं माला, सुचिगन्धा मनोरमा।
वाति गन्धो दिसा सब्बा, रुक्खो मञ्जूसको यथा॥
‘‘घायसे तं सुचिगन्धं [सुचिं गन्धं (सी॰)], रूपं पस्ससि अमानुसं [मानुसं (पी॰)]।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
४. मञ्जिट्ठकवग्गो
१. मञ्जिट्ठकविमानवत्थु
‘‘मञ्जिट्ठके [मञ्जेट्ठके (सी॰)] विमानस्मिं, सोण्णवालुकसन्थते [सोवण्णवालुकसन्थते (स्या॰ पी॰), सोवण्णवालिकसन्थते (क॰)]।
पञ्चङ्गिके तुरियेन [तुरियेन (सी॰ स्या॰ पी॰)], रमसि सुप्पवादिते॥
‘‘तम्हा विमाना ओरुय्ह, निम्मिता रतनामया।
ओगाहसि सालवनं, पुप्फितं सब्बकालिकं॥
‘‘यस्स यस्सेव सालस्स, मूले तिट्ठसि देवते।
सो सो मुञ्चति पुप्फानि, ओनमित्वा दुमुत्तमो॥
‘‘वातेरितं सालवनं, आधुतं [आधूतं (सी॰)] दिजसेवितं।
वाति गन्धो दिसा सब्बा, रुक्खो मञ्जूसको यथा॥
‘‘घायसे तं सुचिगन्धं, रूपं पस्ससि अमानुसं।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, दासी अयिरकुले [अय्यिरकुले (स्या॰ क॰)] अहुं।
बुद्धं निसिन्नं दिस्वान, सालपुप्फेहि ओकिरिं॥
‘‘वटंसकञ्च सुकतं, सालपुप्फमयं अहं।
२. पभस्सरविमानवत्थु
‘‘पभस्सरवरवण्णनिभे , सुरत्तवत्थवसने [वत्थनिवासने (सी॰ स्या॰)]।
महिद्धिके चन्दनरुचिरगत्ते, का त्वं सुभे देवते वन्दसे ममं॥
‘‘पल्लङ्को च ते महग्घो, नानारतनचित्तितो रुचिरो।
यत्थ त्वं निसिन्ना विरोचसि, देवराजारिव नन्दने वने॥
‘‘किं त्वं पुरे सुचरितमाचरी भद्दे, किस्स कम्मस्स विपाकं।
अनुभोसि देवलोकस्मिं, देवते पुच्छिताचिक्ख।
किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘पिण्डाय ते चरन्तस्स, मालं फाणितञ्च अददं भन्ते।
तस्स कम्मस्सिदं विपाकं, अनुभोमि देवलोकस्मिं॥
‘‘होति च मे अनुतापो, अपरद्धं [अपराधं (स्या॰)] दुक्खितञ्च [दुक्कटञ्च (सी॰)] मे भन्ते।
साहं धम्मं नास्सोसिं, सुदेसितं धम्मराजेन॥
‘‘तं तं वदामि भद्दन्ते, ‘यस्स मे अनुकम्पियो कोचि।
धम्मेसु तं समादपेथ’, सुदेसितं धम्मराजेन॥
‘‘येसं अत्थि सद्धा बुद्धे, धम्मे च सङ्घरतने।
३. नागविमानवत्थु
‘‘अलङ्कता मणिकञ्चनाचितं, सोवण्णजालचितं महन्तं।
अभिरुय्ह गजवरं सुकप्पितं, इधागमा वेहायसं [वेहासयं (सी॰)] अन्तलिक्खे॥
‘‘नागस्स दन्तेसु दुवेसु निम्मिता, अच्छोदका [अच्छोदिका (सी॰ क॰)] पदुमिनियो सुफुल्ला।
पदुमेसु च तुरियगणा पभिज्जरे, इमा च नच्चन्ति मनोहरायो॥
‘‘देविद्धिपत्तासि महानुभावे, मनुस्सभूता किमकासि पुञ्ञं।
केनासि एवं जलितानुभावा, वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
‘‘बाराणसियं उपसङ्कमित्वा, बुद्धस्सहं वत्थयुगं अदासिं।
पादानि वन्दित्वा [वन्दित्व (सी॰)] छमा निसीदिं, वित्ता चहं अञ्जलिकं अकासिं॥
‘‘बुद्धो च मे कञ्चनसन्निभत्तचो, अदेसयि समुदयदुक्खनिच्चतं।
असङ्खतं दुक्खनिरोधसस्सतं, मग्गं अदेसयि [अदेसेसि (सी॰)] यतो विजानिसं।
‘‘अप्पायुकी कालकता ततो चुता, उपपन्ना तिदसगणं यसस्सिनी।
सक्कस्सहं अञ्ञतरा पजापति, यसुत्तरा नाम दिसासु विस्सुता’’ति॥
नागविमानं ततियं।
४. अलोमविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰…
वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहञ्च बाराणसियं, बुद्धस्सादिच्चबन्धुनो।
अदासिं सुक्खकुम्मासं, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘सुक्खाय अलोणिकाय च, पस्स फलं कुम्मासपिण्डिया।
अलोमं सुखितं दिस्वा, को पुञ्ञं न करिस्सति॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰… वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
अलोमविमानं चतुत्थं।
५. कञ्जिकदायिकाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन…पे॰… ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰…वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं अन्धकविन्दम्हि, बुद्धस्सादिच्चबन्धुनो।
अदासिं कोलसम्पाकं, कञ्जिकं तेलधूपितं॥
‘‘पिप्फल्या लसुणेन च, मिस्सं लामञ्जकेन च।
अदासिं उजुभूतस्मिं [उजुभूतेसु (क॰)], विप्पसन्नेन चेतसा॥
‘‘या महेसित्तं कारेय्य, चक्कवत्तिस्स राजिनो।
नारी सब्बङ्गकल्याणी, भत्तु चानोमदस्सिका।
एकस्स कञ्जिकदानस्स, कलं नाग्घति सोळसिं॥
‘‘सतं निक्खा सतं अस्सा, सतं अस्सतरीरथा।
सतं कञ्ञासहस्सानि, आमुत्तमणिकुण्डला।
एकस्स कञ्जिकदानस्स, कलं नाग्घन्ति सोळसिं॥
‘‘सतं हेमवता नागा, ईसादन्ता उरूळ्हवा।
सुवण्णकच्छा मातङ्गा, हेमकप्पनवाससा।
६. विहारविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन…पे॰… ओसधी विय तारका॥
‘‘तस्सा ते नच्चमानाय, अङ्गमङ्गेहि सब्बसो।
दिब्बा सद्दा निच्छरन्ति, सवनीया मनोरमा॥
‘‘तस्सा ते नच्चमानाय, अङ्गमङ्गेहि सब्बसो।
दिब्बा गन्धा पवायन्ति, सुचिगन्धा मनोरमा॥
‘‘विवत्तमाना कायेन, या वेणीसु पिळन्धना।
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तुरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘वटंसका वातधुता, वातेन सम्पकम्पिता।
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तुरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘यापि ते सिरस्मिं माला, सुचिगन्धा मनोरमा।
वाति गन्धो दिसा सब्बा, रुक्खो मञ्जूसको यथा॥
‘‘घायसे तं सुचिगन्धं, रूपं पस्ससि अमानुसं।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘सावत्थियं मय्हं सखी भदन्ते, सङ्घस्स कारेसि महाविहारं।
तत्थप्पसन्ना अहमानुमोदिं, दिस्वा अगारञ्च पियञ्च मेतं॥
७. चतुरित्थिविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन…पे॰…वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘इन्दीवरानं हत्थकं अहमदासिं, भिक्खुनो पिण्डाय चरन्तस्स।
एसिकानं उण्णतस्मिं, नगरवरे पण्णकते रम्मे॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰…वण्णो च मे सब्बदिस्सा पभासती’’ति॥
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन…पे॰…वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘नीलुप्पलहत्थकं अहमदासिं, भिक्खुनो पिण्डाय चरन्तस्स।
एसिकानं उण्णतस्मिं, नगरवरे पण्णकते रम्मे॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰…वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन…पे॰…वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘ओदातमूलकं हरितपत्तं, उदकस्मिं सरे जातं अहमदासिं।
भिक्खुनो पिण्डाय चरन्तस्स, एसिकानं उण्णतस्मिं।
नगरवरे पण्णकते रम्मे॥
८. अम्बविमानवत्थु
‘‘दिब्बं ते अम्बवनं रम्मं, पासादेत्थ महल्लको।
नानातुरियसङ्घुट्ठो, अच्छरागणघोसितो॥
‘‘पदीपो चेत्थ जलति, निच्चं सोवण्णयो महा।
दुस्सफलेहि रुक्खेहि, समन्ता परिवारितो॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰…वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति।
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, पुरिमाय जातिया मनुस्सलोके।
विहारं सङ्घस्स कारेसिं, अम्बेहि परिवारितं॥
‘‘परियोसिते विहारे, कारेन्ते निट्ठिते महे।
अम्बेहि छादयित्वान [अम्बे अच्छादयित्वान (सी॰ स्या॰), अम्बेहच्छादयित्वान (पी॰ क॰)], कत्वा दुस्समये फले॥
‘‘पदीपं तत्थ जालेत्वा, भोजयित्वा गणुत्तमं।
निय्यादेसिं तं सङ्घस्स, पसन्ना सेहि पाणिभि॥
‘‘तेन मे अम्बवनं रम्मं, पासादेत्थ महल्लको।
नानातुरियसङ्घुट्ठो, अच्छरागणघोसितो॥
‘‘पदीपो चेत्थ जलति, निच्चं सोवण्णयो महा।
९. पीतविमानवत्थु
‘‘पीतवत्थे पीतधजे, पीतालङ्कारभूसिते।
पीतचन्दनलित्तङ्गे, पीतउप्पलमालिनी [पीतुप्पलमधारिनी (स्या॰ क॰), पीतुप्पलमालिनी (पी॰)]॥
‘‘पीतपासादसयने, पीतासने पीतभाजने।
पीतछत्ते पीतरथे, पीतस्से पीतबीजने॥
‘‘किं कम्ममकरी भद्दे, पुब्बे मानुसके भवे।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘कोसातकी नाम लतत्थि भन्ते, तित्तिका अनभिच्छिता।
तस्सा चत्तारि पुप्फानि, थूपं अभिहरिं अहं॥
‘‘सत्थु सरीरमुद्दिस्स, विप्पसन्नेन चेतसा।
नास्स मग्गं अवेक्खिस्सं, न तग्गमनसा [तदग्गमनसा (सी॰), तदङ्गमनसा (स्या॰)] सती॥
‘‘ततो मं अवधी गावी, थूपं अपत्तमानसं।
तञ्चाहं अभिसञ्चेय्यं, भिय्यो [भीयो (सी॰ अट्ठ॰)] नून इतो सिया॥
‘‘तेन कम्मेन देविन्द, मघवा देवकुञ्जरो।
पहाय मानुसं देहं, तव सहब्य [सहब्यत (सी॰ स्या॰)] मागता’’ति॥
१०. उच्छुविमानवत्थु
‘‘ओभासयित्वा पथविं सदेवकं, अतिरोचसि चन्दिमसूरिया विय।
सिरिया च वण्णेन यसेन तेजसा, ब्रह्माव देवे तिदसे सहिन्दके॥
‘‘पुच्छामि तं उप्पलमालधारिनी, आवेळिनी कञ्चनसन्निभत्तचे।
अलङ्कते उत्तमवत्थधारिनी, का त्वं सुभे देवते वन्दसे ममं॥
‘‘किं त्वं पुरे कम्ममकासि अत्तना, मनुस्सभूता पुरिमाय जातिया।
दानं सुचिण्णं अथ सीलसञ्ञमं, केनुपपन्ना सुगतिं यसस्सिनी।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘इदानि भन्ते इममेव गामं, पिण्डाय अम्हाक घरं उपागमि।
ततो ते उच्छुस्स अदासि खण्डिकं, पसन्नचित्ता अतुलाय पीतिया।
‘‘सस्सु च पच्छा अनुयुञ्जते ममं, कहं नु उच्छुं वधुके अवाकिरी।
न छड्डितं नो पन खादितं मया, सन्तस्स भिक्खुस्स सयं अदासहं॥
‘‘तुय्हंन्विदं इस्सरियं अथो मम, इतिस्सा सस्सु परिभासते ममं।
लेड्डुं गहेत्वा पहारं अदासि मे, ततो चुता कालकताम्हि देवता॥
‘‘तदेव कम्मं कुसलं कतं मया, सुखञ्च कम्मं अनुभोमि अत्तना।
११. वन्दनविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
ओभासेन्ती दिसा सब्बा, ओसधी विय तारका॥
‘‘केन तेतादिसो वण्णो…पे॰ …
वण्णो च ते सब्बदिसा पभासती’’ति॥
सा देवता अत्तमना…पे॰… यस्स कम्मस्सिदं फलं॥
‘‘अहं मनुस्सेसु मनुस्सभूता, दिस्वान समणे सीलवन्ते।
पादानि वन्दित्वा मनं पसादयिं, वित्ता चहं अञ्जलिकं अकासिं॥
‘‘तेन मेतादिसो वण्णो…पे॰… वण्णो च मे सब्बदिसा पभासती’’ति॥
वन्दनविमानं एकादसमं।
१२. रज्जुमालाविमानवत्थु
‘‘अभिक्कन्तेन वण्णेन, या त्वं तिट्ठसि देवते।
हत्थपादे च विग्गय्ह, नच्चसि सुप्पवादिते॥
‘‘तस्सा ते नच्चमानाय, अङ्गमङ्गेहि सब्बसो।
दिब्बा सद्दा निच्छरन्ति, सवनीया मनोरमा॥
‘‘तस्सा ते नच्चमानाय, अङ्गमङ्गेहि सब्बसो।
दिब्बा गन्धा पवायन्ति, सुचिगन्धा मनोरमा॥
‘‘विवत्तमाना कायेन, या वेणीसु पिळन्धना।
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तुरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘वटंसका वातधुता, वातेन सम्पकम्पिता।
तेसं सुय्यति निग्घोसो, तुरिये पञ्चङ्गिके यथा॥
‘‘यापि ते सिरस्मिं माला, सुचिगन्धा मनोरमा।
वाति गन्धो दिसा सब्बा, रुक्खो मञ्जूसको यथा॥
‘‘घायसे तं सुचिगन्धं, रूपं पस्ससि अमानुसं।
देवते पुच्छिताचिक्ख, किस्स कम्मस्सिदं फल’’न्ति॥
‘‘दासी अहं पुरे आसिं, गयायं ब्राह्मणस्सहं।