३. निद्देसवारो
४.तत्थ सङ्खेपतो नेत्ति कित्तिता।
हारसङ्खेपो
अस्सादादीनवता , निस्सरणम्पि च फलं उपायो च।
आणत्ती च भगवतो, योगीनं देसनाहारो॥
यं पुच्छितञ्च विस्सज्जितञ्च, सुत्तस्स या च अनुगीति।
सुत्तस्स यो पविचयो, हारो विचयोति निद्दिट्ठो॥
सब्बेसं हारानं, या भूमी यो च गोचरो तेसं।
युत्तायुत्तपरिक्खा, हारो युत्तीति निद्दिट्ठो॥
धम्मं देसेति जिनो, तस्स च धम्मस्स यं पदट्ठानं।
इति याव सब्बधम्मा, एसो हारो पदट्ठानो॥
वुत्तम्हि एकधम्मे, ये धम्मा एकलक्खणा केचि।
वुत्ता भवन्ति सब्बे, सो हारो लक्खणो नाम॥
नेरुत्तमधिप्पायो, ब्यञ्जनमथ देसनानिदानञ्च।
पुब्बापरानुसन्धी, एसो हारो चतुब्यूहो॥
एकम्हि पदट्ठाने, परियेसति सेसकं पदट्ठानं।
आवट्टति पटिपक्खे, आवट्टो नाम सो हारो॥
धम्मञ्च पदट्ठानं, भूमिञ्च विभज्जते अयं हारो।
साधारणे असाधारणे च नेय्यो विभत्तीति॥
कुसलाकुसले धम्मे, निद्दिट्ठे भाविते पहीने च।
परिवत्तति पटिपक्खे, हारो परिवत्तनो नाम॥
वेवचनानि बहूनि तु, सुत्ते वुत्तानि एकधम्मस्स।
यो जानाति सुत्तविदू, वेवचनो नाम सो हारो॥
एकं भगवा धम्मं, पञ्ञत्तीहि विविधाहि देसेति।
सो आकारो ञेय्यो, पञ्ञत्ती नाम हारोति॥
यो च पटिच्चुप्पादो, इन्द्रियखन्धा च धातु आयतना।
एतेहि ओतरति यो, ओतरणो नाम सो हारो॥
विस्सज्जितम्हि पञ्हे, गाथायं पुच्छितायमारब्भ।
सुद्धासुद्धपरिक्खा, हारो सो सोधनो नाम॥
एकत्तताय धम्मा, येपि च वेमत्तताय निद्दिट्ठा।
तेन विकप्पयितब्बा, एसो हारो अधिट्ठानो॥
ये धम्मा यं धम्मं, जनयन्तिप्पच्चया परम्परतो।
हेतुमवकड्ढयित्वा, एसो हारो परिक्खारो॥
ये धम्मा यं मूला, ये चेकत्था पकासिता मुनिना।
ते समरोपयितब्बा, एस समारोपनो हारो॥
नयसङ्खेपो
तण्हञ्च अविज्जम्पि च, समथेन विपस्सना यो नेति।
सच्चेहि योजयित्वा, अयं नयो नन्दियावट्टो॥
यो अकुसले समूलेहि, नेति कुसले च कुसलमूलेहि।
भूतं तथं अवितथं, तिपुक्खलं तं नयं आहु॥
यो नेति विपल्लासेहि, किलेसे इन्द्रियेहि सद्धम्मे।
एतं नयं नयविदू, सीहविक्कीळितं आहु॥
वेय्याकरणेसु हि ये, कुसलाकुसला तहिं तहिं वुत्ता।
मनसा वोलोकयते, तं खु दिसालोचनं आहु॥
ओलोकेत्वा दिसलोचनेन, उक्खिपिय यं समानेति।
सब्बे कुसलाकुसले, अयं नयो अङ्कुसो नाम॥
सोळस हारा पठमं, दिसलोचनतो [दिसलोचनेन (क॰)] दिसा विलोकेत्वा।
सङ्खिपिय अङ्कुसेन हि, नयेहि तीहि निद्दिसे सुत्तं॥
द्वादसपद
अक्खरं पदं ब्यञ्जनं, निरुत्ति तथेव निद्देसो।
आकारछट्ठवचनं, एत्ताव ब्यञ्जनं सब्बं॥
सङ्कासना पकासना, विवरणा विभजनुत्तानीकम्मपञ्ञत्ति।
एतेहि छहि पदेहि, अत्थो कम्मञ्च निद्दिट्ठं॥
तीणि च नया अनूना, अत्थस्स च छप्पदानि गणितानि।
नवहि पदेहि भगवतो, वचनस्सत्थो समायुत्तो॥
अत्थस्स नवप्पदानि, ब्यञ्जनपरियेट्ठिया चतुब्बीस।
उभयं सङ्कलयित्वा [सङ्खेपयतो (क॰)], तेत्तिंसा एत्तिका नेत्तीति॥
निद्देसवारो।