५. पञ्चकनिपातो
१. मणिकुण्डलवग्गो
३५१. मणिकुण्डलजातकं (५-१-१)
जीनो रथस्सं मणिकुण्डले च, पुत्ते च दारे च तथेव जीनो।
सब्बेसु भोगेसु असेसकेसु [असेसितेसु (सी॰ पी॰), असेसिकेसु (क॰)], कस्मा न सन्तप्पसि सोककाले॥
पुब्बेव मच्चं विजहन्ति भोगा, मच्चो वा ते [च ने (पी॰), धने (क॰)] पुब्बतरं जहाति।
असस्सता भोगिनो कामकामि, तस्मा न सोचामहं सोककाले॥
उदेति आपूरति वेति [पूरेति खीयति (स्या॰)] चन्दो, अत्थं तपेत्वान [अन्धं तपेत्वान (क॰), अत्थङ्गमेत्वान (स्या॰), एत्थ ‘‘तपेत्वान अत्थं पलेती’’ति सम्बन्धो] पलेति सूरियो।
विदिता [विजिता (स्या॰)] मया सत्तुक लोकधम्मा, तस्मा न सोचामहं सोककाले॥
अलसो गिही कामभोगी न साधु, असञ्ञतो पब्बजितो न साधु।
राजा न साधु अनिसम्मकारी, यो पण्डितो कोधनो तं न साधु॥
निसम्म खत्तियो कयिरा, नानिसम्म दिसम्पति।
निसम्मकारिनो राज [रञ्ञो (सी॰ स्या॰)], यसो कित्ति च वड्ढतीति॥
मणिकुण्डलजातकं पठमं।
३५२. सुजातजातकं (५-१-२)
किं नु सन्तरमानोव, लायित्वा हरितं तिणं।
खाद खादाति लपसि, गतसत्तं जरग्गवं॥
न हि अन्नेन पानेन, मतो गोणो समुट्ठहे।
त्वञ्च तुच्छं विलपसि, यथा तं दुम्मती तथा॥
तथेव तिट्ठति सीसं, हत्थपादा च वालधि।
सोता तथेव तिट्ठन्ति [सो तात तथेव तिट्ठति (क॰)], मञ्ञे गोणो समुट्ठहे॥
नेवय्यकस्स सीसञ्च [सीसं वा (सी॰ स्या॰ पी॰)], हत्थपादा च दिस्सरे।
रुदं मत्तिकथूपस्मिं, ननु त्वञ्ञेव दुम्मति॥
आदित्तं वत मं सन्तं, घतसित्तंव पावकं।
वारिना विय ओसिञ्चं [ओसिञ्चि (क॰)], सब्बं निब्बापये दरं॥
अब्बही [अब्बूळ्हं (सी॰ स्या॰), अब्भूळ्हं (क॰)] वत मे सल्लं, यमासि हदयस्सितं [सोकं हदयनिस्सितं (सी॰ स्या॰)]।
यो मे सोकपरेतस्स, पितु सोकं अपानुदि॥
सोहं अब्बूळ्हसल्लोस्मि, वीतसोको अनाविलो।
न सोचामि न रोदामि, तव सुत्वान माणव॥
एवं करोन्ति सप्पञ्ञा, ये होन्ति अनुकम्पका।
विनिवत्तेन्ति सोकम्हा, सुजातो पितरं यथाति॥
सुजातजातकं दुतियं।
३५३. वेनसाखजातकं (५-१-३)
नयिदं निच्चं भवितब्बं ब्रह्मदत्त, खेमं सुभिक्खं सुखता च काये।
अत्थच्चये मा अहु सम्पमूळ्हो, भिन्नप्लवो सागरस्सेव मज्झे॥
यानि करोति पुरिसो, तानि अत्तनि पस्सति।
कल्याणकारी कल्याणं, पापकारी च पापकं।
यादिसं वपते बीजं, तादिसं हरते फलं॥
इदं तदाचरियवचो, पारासरियो यदब्रवि।
मा सु [मा स्सु (सी॰ स्या॰ पी॰)] त्वं अकरि पापं, यं त्वं पच्छा कतं तपे॥
अयमेव सो पिङ्गिय [सो पिङ्गियो (स्या॰), सोपि भिय्यो (क॰)] वेनसाखो, [धोनसाखो (क॰ सी॰ पी॰)] यम्हि घातयिं खत्तियानं सहस्सं।
अलङ्कते चन्दनसारानुलित्ते, तमेव दुक्खं पच्चागतं ममं॥
सामा च [सामापि (सी॰ स्या॰)] खो चन्दनलित्तगत्ता [गत्ती (क॰ सी॰ स्या॰ पी॰)], लट्ठीव सोभञ्जनकस्स उग्गता।
अदिस्वा [अदिस्वाव (सी॰)] कालं करिस्सामि उब्बरिं, तं मे इतो दुक्खतरं भविस्सतीति॥
वेनसाखजातकं [धोनसाखजातकं (क॰ सी॰ पी॰)] ततियं।
३५४. उरगजातकं (५-१-४)
उरगोव तचं जिण्णं, हित्वा गच्छति सं तनुं।
एवं सरीरे निब्भोगे, पेते कालङ्कते सति॥
डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं।
तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति॥
अनव्हितो ततो आगा, अननुञ्ञातो [नानुञ्ञातो (क॰)] इतो गतो।
यथागतो तथा गतो, तत्थ का परिदेवना॥
डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं।
तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति॥
सचे रोदे किसा [किसी (पी॰)] अस्सं, तस्सा मे किं फलं सिया।
ञातिमित्तसुहज्जानं , भिय्यो नो अरती सिया॥
डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं।
तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति॥
यथापि दारको चन्दं, गच्छन्तमनुरोदति।
एवं सम्पदमेवेतं, यो पेतमनुसोचति॥
डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं।
तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गति॥
यथापि उदककुम्भो, भिन्नो अप्पटिसन्धियो।
एवं सम्पदमेवेतं, यो पेतमनुसोचति॥
डय्हमानो न जानाति, ञातीनं परिदेवितं।
तस्मा एतं न सोचामि, गतो सो तस्स या गतीति॥
उरगजातकं चतुत्थं।
३५५. घटजातकं (५-१-५)
अञ्ञे सोचन्ति रोदन्ति, अञ्ञे अस्सुमुखा जना।
पसन्नमुखवण्णोसि, कस्मा घट [घत (सी॰ पी॰)] न सोचसि॥
नाब्भतीतहरो सोको, नानागतसुखावहो।
तस्मा धङ्क [वंक (पी॰)] न सोचामि, नत्थि सोके दुतीयता [सोको दुतीयका (क॰)]॥
सोचं पण्डु किसो होति, भत्तञ्चस्स न रुच्चति।
अमित्ता सुमना होन्ति, सल्लविद्धस्स रुप्पतो॥
गामे वा यदि वारञ्ञे, निन्ने वा यदि वा थले।
ठितं मं नागमिस्सति, एवं दिट्ठपदो अहं॥
यस्सत्ता नालमेकोव, सब्बकामरसाहरो।
सब्बापि पथवी तस्स, न सुखं आवहिस्सतीति॥
घटजातकं पञ्चमं।
३५६. कोरण्डियजातकं (५-१-६)
एको अरञ्ञे गिरिकन्दरायं, पग्गय्ह पग्गय्ह सिलं पवेच्छसि [पवेज्झसि (स्या॰ सी॰ अट्ठ॰)]।
पुनप्पुनं सन्तरमानरूपो, कोरण्डिय [कारण्डिय (सी॰ स्या॰ पी॰)] को नु तव यिधत्थो॥
अहञ्हिमं सागर सेवितन्तं, समं करिस्सामि यथापि पाणि।
विकिरिय सानूनि च पब्बतानि च, तस्मा सिलं दरिया पक्खिपामि॥
नयिमं महिं अरहति पाणिकप्पं, समं मनुस्सो करणाय मेको।
मञ्ञामिमञ्ञेव दरिं जिगीसं [जिगिंसं (सी॰ स्या॰ पी॰)], कोरण्डिय हाहसि [हायसि (स्या॰ क॰)] जीवलोकं॥
सचे अहं [अयं (सी॰ स्या॰ पी॰)] भूतधरं न सक्का [सक्को (स्या॰ क॰)], समं मनुस्सो करणाय मेको।
एवमेव त्वं ब्रह्मे इमे मनुस्से, नानादिट्ठिके नानयिस्ससि ते [ने (क॰)]॥
सङ्खित्तरूपेन भवं ममत्थं, अक्खासि कोरण्डिय एवमेतं।
यथा न सक्का पथवी समायं, कत्तुं मनुस्सेन तथा मनुस्साति॥
कोरण्डियजातकं छट्ठं।
३५७. लटुकिकजातकं (५-१-७)
वन्दामि तं कुञ्जर सट्ठिहायनं, आरञ्ञकं यूथपतिं यसस्सिं।
पक्खेहि तं पञ्जलिकं करोमि, मा मे वधी पुत्तके दुब्बलाय॥
वन्दामि तं कुञ्जर एकचारिं, आरञ्ञकं पब्बतसानुगोचरं।
पक्खेहि तं पञ्जलिकं करोमि, मा मे वधी पुत्तके दुब्बलाय।
वमिस्सामि ते लटुकिके पुत्तकानि, किं मे तुवं काहसि दुब्बलासि।
सतं सहस्सानिपि तादिसीनं, वामेन पादेन पपोथयेय्यं॥
न हेव सब्बत्थ बलेन किच्चं, बलञ्हि बालस्स वधाय होति।
करिस्सामि ते नागराजा अनत्थं, यो मे वधी पुत्तके दुब्बलाय॥
काकञ्च पस्स लटुकिकं, मण्डूकं नीलमक्खिकं।
एते नागं अघातेसुं, पस्स वेरस्स वेरिनं।
तस्मा हि वेरं न कयिराथ, अप्पियेनपि केनचीति॥
लटुकिकजातकं सत्तमं।
३५८. चूळधम्मपालजातकं (५-१-८)
अहमेव दूसिया भूनहता, रञ्ञो महापतापस्स।
एतं मुञ्चतु धम्मपालं, हत्थे मे देव छेदेहि॥
अहमेव दूसिया भूनहता, रञ्ञो महापतापस्स।
एतं मुञ्चतु धम्मपालं, पादे मे देव छेदेहि॥
अहमेव दूसिया भूनहता, रञ्ञो महापतापस्स।
एतं मुञ्चतु धम्मपालं, सीसं मे देव छेदेहि॥
न हि [नह (सी॰ स्या॰ पी॰) एत्थ ह-कारो खेदे] नूनिमस्स रञ्ञो, मित्तामच्चा च विज्जरे सुहदा।
ये न वदन्ति राजानं, मा घातयि ओरसं पुत्तं॥
न हि [नह (सी॰ स्या॰ पी॰) एत्थ ह-कारो खेदे] नूनिमस्स रञ्ञो, ञाती मित्ता च विज्जरे सुहदा।
ये न वदन्ति राजानं, मा घातयि अत्रजं पुत्तं॥
चन्दनसारानुलित्ता , बाहा छिज्जन्ति धम्मपालस्स।
दायादस्स पथब्या, पाणा मे देव रुज्झन्तीति॥
चूळधम्मपालजातकं अट्ठमं।
३५९. सुवण्णमिगजातकं (५-१-९)
विक्कम रे हरिपाद [महामिग (सी॰ स्या॰ पी॰)], विक्कम रे महामिग [हरीपद (सी॰ स्या॰ पी॰)]।
छिन्द वारत्तिकं पासं, नाहं एका वने रमे॥
विक्कमामि न पारेमि, भूमिं सुम्भामि वेगसा।
दळ्हो वारत्तिको पासो, पादं मे परिकन्तति॥
अत्थरस्सु पलासानि, असिं निब्बाह लुद्दक।
पठमं मं वधित्वान, हन पच्छा महामिगं॥
न मे सुतं वा दिट्ठं वा, भासन्तिं मानुसिं मिगिं [न मे सुता वा दिट्ठा वा, भासन्ती मानुसिं मिगी (टीका)]।
त्वञ्च भद्दे सुखी होहि, एसो चापि महामिगो॥
एवं लुद्दक नन्दस्सु, सह सब्बेहि ञातिभि।
यथाहमज्ज नन्दामि, मुत्तं दिस्वा महामिगन्ति॥
सुवण्णमिगजातकं नवमं।
३६०. सुयोनन्दीजातकं (५-१-१०)
वाति गन्धो तिमिरानं, कुसमुद्दो च [व (स्या॰ पी॰)] घोसवा।
दूरे इतो सुयोनन्दी [इतो हि सुसन्दी (सी॰ स्या॰), इतोपि सुस्सोन्दी (पी॰)], तम्बकामा तुदन्ति मं॥
कथं समुद्दमतरि, कथं अद्दक्खि सेदुमं [सेरुमं (सी॰ स्या॰ पी॰)]।
कथं तस्सा च तुय्हञ्च, अहु सग्ग [अग्ग (सी॰ स्या॰)] समागमो॥
कुरुकच्छा [भरुकच्छा (सी॰ स्या॰ पी॰)] पयातानं, वाणिजानं धनेसिनं।
मकरेहि अभिदा [मकरेहिब्भिदा (सी॰), मकरेहि’भिदा (स्या॰), मकरेहि भिन्ना (पी॰)] नावा, फलकेनाहमप्लविं॥
सा मं सण्हेन मुदुना, निच्चं चन्दनगन्धिनी।
अङ्गेन [अङ्केन (पी॰ क॰)] उद्धरी भद्दा, माता पुत्तंव ओरसं॥
सा मं अन्नेन पानेन, वत्थेन सयनेन च।
अत्तनापि च मन्दक्खी, एवं तम्ब विजानाहीति॥
सुयोनन्दीजातकं दसमं।
मणिकुण्डलवग्गो पठमो।
तस्सुद्दानं –
अथ जिनवरो हरितं तिणको, अथ भिन्नप्लवो उरगोव घटो।
दरिया पुन कुञ्जर भूनहता, मिगमुत्तमसग्गवरेन दसाति॥
२. वण्णारोहवग्गो
३६१. वण्णारोहजातकं (५-२-१)
वण्णारोहेन जातिया, बलनिक्कमनेन च।
सुबाहु न मया सेय्यो, सुदाठ इति भाससि॥
वण्णारोहेन जातिया, बलनिक्कमनेन च।
सुदाठो न मया सेय्यो, सुबाहु इति भाससि॥
एवं चे मं विहरन्तं, सुबाहु सम्म दुब्भसि।
न दानाहं तया सद्धिं, संवासमभिरोचये॥
यो परेसं वचनानि, सद्दहेय्य [सद्दहेथ (सी॰ स्या॰ पी॰)] यथातथं।
खिप्पं भिज्जेथ मित्तस्मिं, वेरञ्च पसवे बहुं॥
न सो मित्तो यो सदा अप्पमत्तो, भेदासङ्की रन्धमेवानुपस्सी।
यस्मिञ्च सेती उरसीव पुत्तो, स वे मित्तो यो अभेज्जो परेहीति॥
वण्णारोहजातकं पठमं।
३६२. सीलवीमंसजातकं (५-२-२)
सीलं सेय्यो सुतं सेय्यो, इति मे संसयो अहु।
सीलमेव सुता सेय्यो, इति मे नत्थि संसयो॥
३. अड्ढवग्गो
३७१. दीघीतिकोसलजातकं (५-३-१)
एवंभूतस्स ते राज, आगतस्स वसे [वसो (पी॰ क॰)] मम।
अत्थि नु कोचि परियायो, यो तं दुक्खा पमोचये॥
एवंभूतस्स मे तात, आगतस्स वसे तव।
नत्थि नो कोचि परियायो, यो मं दुक्खा पमोचये॥
नाञ्ञं सुचरितं राज, नाञ्ञं राज सुभासितं।
तायते मरणकाले, एवमेवितरं धनं॥
अक्कोच्छि मं अवधि मं, अजिनि मं अहासि मे।
ये च तं उपनय्हन्ति, वेरं तेसं न सम्मति॥
अक्कोच्छि मं अवधि मं, अजिनि मं अहासि मे।
ये च तं नुपनय्हन्ति, वेरं तेसूपसम्मति॥
न हि वेरेन वेरानि, सम्मन्तीध कुदाचनं।
अवेरेन च सम्मन्ति, एस धम्मो सनन्तनोति॥
दीघीतिकोसलजातकं पठमं।
३७२. मिगपोतकजातकं (५-३-२)
अगारा पच्चुपेतस्स, अनगारस्स ते सतो।