७. सत्तकनिपातो
१. कुक्कुवग्गो
३९६. कुक्कुजातकं (७-१-१)
दियड्ढकुक्कू उदयेन कण्णिका, विदत्थियो अट्ठ परिक्खिपन्ति नं।
सा सिंसपा [ससिंसपा (सी॰ पी॰), सा सीसपा (स्या॰), या सिंसपा (क॰ सी॰ निय्य)] सारमया अफेग्गुका, कुहिं ठिता उप्परितो [उपरितो (सी॰ स्या॰ पी॰)] न धंसति॥
या तिंसति सारमया अनुज्जुका, परिकिरिय [पकिरिया (क॰)] गोपाणसियो समं ठिता [समट्ठिता (सी॰ स्या॰)]।
ताहि सुसङ्गहिता बलसा पीळिता [ता सङ्गहिता बलसा च पीळिता (सी॰), ताहि सुसङ्गहिता बलसा च पीळिता (स्या॰), ताहि सङ्गहीता बलसा च पीळिता (पी॰)], समं ठिता उप्परितो न धंसति॥
एवम्पि मित्तेहि दळ्हेहि पण्डितो, अभेज्जरूपेहि सुचीहि मन्तिभि।
सुसङ्गहीतो सिरिया न धंसति, गोपाणसी भारवहाव कण्णिका॥
खरत्तचं बेल्लं यथापि सत्थवा, अनामसन्तोपि करोति तित्तकं।
समाहरं सादुं करोति पत्थिव, असादुं कयिरा तनुबन्धमुद्धरं [तनुवट्टमुद्धरं (सी॰ पी॰)]॥
एवम्पि गामनिगमेसु पण्डितो, असाहसं राजधनानि सङ्घरं।
धम्मानुवत्ती पटिपज्जमानो, स फाति कयिरा अविहेठयं परं॥
ओदातमूलं सुचिवारिसम्भवं, जातं यथा पोक्खरणीसु अम्बुजं।
पदुमं यथा अग्गिनिकासिफालिमं, न कद्दमो न रजो न वारि लिम्पति॥
एवम्पि वोहारसुचिं असाहसं, विसुद्धकम्मन्तमपेतपापकं।
न लिम्पति कम्मकिलेस तादिसो, जातं यथा पोक्खरणीसु अम्बुजन्ति॥
कुक्कुजातकं पठमं।
३९७. मनोजजातकं (७-१-२)
यथा चापो निन्नमति, जिया चापि निकूजति।
हञ्ञते नून मनोजो, मिगराजा सखा मम॥
हन्द दानि वनन्तानि, पक्कमामि यथासुखं।
नेतादिसा सखा होन्ति, लब्भा मे जीवतो सखा॥
न पापजनसंसेवी, अच्चन्तं सुखमेधति।
मनोजं पस्स सेमानं, गिरियस्सानुसासनी [अरियस्सानुसासनी (सी॰ स्या॰ पी॰)]॥
न पापसम्पवङ्केन, माता पुत्तेन नन्दति।
मनोजं पस्स सेमानं, अच्छन्नं [सच्छन्नं (क॰)] सम्हि लोहिते॥
एवमापज्जते पोसो, पापियो च निगच्छति।
यो वे हितानं वचनं, न करोति अत्थदस्सिनं॥
एवञ्च सो होति ततो च पापियो, यो उत्तमो अधमजनूपसेवी।
पस्सुत्तमं अधमजनूपसेवितं [सेविं (स्या॰)], मिगाधिपं सरवरवेगनिद्धुतं॥
निहीयति पुरिसो निहीनसेवी, न च हायेथ कदाचि तुल्यसेवी।
सेट्ठमुपगमं [मुपनमं (सी॰ पी॰ अ॰ नि॰ ३.२६)] उदेति खिप्पं, तस्मात्तना उत्तरितरं [तस्मा अत्तनो उत्तरिं (सी॰ पी॰), तस्मा अत्तनो उत्तरं (स्या॰)] भजेथाति॥
मनोजजातकं दुतियं।
३९८. सुतनुजातकं (७-१-३)
राजा ते भत्तं पाहेसि, सुचिं मंसूपसेचनं।
मघदेवस्मिं [मखादेवस्मिं (सी॰ पी॰), माघदेवस्मिं (क॰)] अधिवत्थे, एहि निक्खम्म भुञ्जस्सु॥
एहि माणव ओरेन, भिक्खमादाय सूपितं।
त्वञ्च माणव भिक्खा च [भक्खोसि (स्या॰), भक्खाव (क॰)], उभो भक्खा भविस्सथ॥
अप्पकेन तुवं यक्ख, थुल्लमत्थं जहिस्ससि।
भिक्खं ते नाहरिस्सन्ति, जना मरणसञ्ञिनो॥
लद्धाय यक्खा [लद्धायं यक्ख (सी॰ स्या॰ पी॰)] तव निच्चभिक्खं, सुचिं पणीतं रससा उपेतं।
भिक्खञ्च ते आहरियो नरो इध, सुदुल्लभो हेहिति भक्खिते [खादिते (सी॰ स्या॰ पी॰)] मयि॥
ममेव [ममेस (सी॰ पी॰)] सुतनो अत्थो, यथा भाससि माणव।
मया त्वं समनुञ्ञातो, सोत्थिं पस्साहि मातरं॥
खग्गं छत्तञ्च पातिञ्च, गच्छमादाय [गच्छेवादाय (सी॰ स्या॰ पी॰)] माणव।
सोत्थिं पस्सतु ते माता, त्वञ्च पस्साहि मातरं॥
एवं यक्ख सुखी होहि, सह सब्बेहि ञातिभि।
धनञ्च मे अधिगतं, रञ्ञो च वचनं कतन्ति॥
सुतनुजातकं ततियं।
३९९. मातुपोसकगिज्झजातकं (७-१-४)
ते कथं नु करिस्सन्ति, वुद्धा गिरिदरीसया।
अहं बद्धोस्मि पासेन, निलीयस्स वसं गतो॥
किं गिज्झ परिदेवसि, का नु ते परिदेवना।
न मे सुतो वा दिट्ठो वा, भासन्तो मानुसिं दिजो॥
भरामि मातापितरो, वुद्धे गिरिदरीसये।
ते कथं नु करिस्सन्ति, अहं वसं गतो तव॥
यं नु गिज्झो योजनसतं, कुणपानि अवेक्खति।
कस्मा जालञ्च पासञ्च, आसज्जापि न बुज्झसि॥
यदा पराभवो होति, पोसो जीवितसङ्खये।
अथ जालञ्च पासञ्च, आसज्जापि न बुज्झति॥
भरस्सु मातापितरो, वुद्धे गिरिदरीसये।
मया त्वं समनुञ्ञातो, सोत्थिं पस्साहि ञातके॥
एवं लुद्दक नन्दस्सु, सह सब्बेहि ञातिभि।
भरिस्सं मातापितरो, वुद्धे गिरिदरीसयेति॥
मातुपोसकगिज्झजातकं चतुत्थं।
४००. दब्भपुप्फजातकं (७-१-५)
अनुतीरचारी भद्दन्ते, सहायमनुधाव मं।
महा मे गहितो [रोहितो (क॰)] मच्छो, सो मं हरति वेगसा॥
गम्भीरचारी भद्दन्ते, दळ्हं गण्हाहि थामसा।
अहं तं उद्धरिस्सामि, सुपण्णो उरगामिव [उरगम्मिव (सी॰ स्या॰ पी॰)]॥
विवादो नो समुप्पन्नो, दब्भपुप्फ सुणोहि मे।
समेहि मेधगं [मेधकं (पी॰)] सम्म, विवादो वूपसम्मतं॥
धम्मट्ठोहं पुरे आसिं, बहू अड्डा मे तीरिता [बहुअट्टं मे तीरितं (सी॰), बहुअट्टंव तीरितं (स्या॰), बहु अत्थं मे तीरितं (पी॰)]।
समेमि मेधगं सम्म, विवादो वूपसम्मतं॥
अनुतीरचारि नङ्गुट्ठं, सीसं गम्भीरचारिनो।
अच्चायं [अथायं (सी॰ पी॰)] मज्झिमो खण्डो, धम्मट्ठस्स भविस्सति॥
चिरम्पि भक्खो अभविस्स, सचे न विवदेमसे।
असीसकं अनङ्गुट्ठं, सिङ्गालो हरति रोहितं॥
यथापि राजा नन्देय्य, रज्जं लद्धान खत्तियो।
एवाहमज्ज नन्दामि, दिस्वा पुण्णमुखं पतिं॥
कथं नु थलजो सन्तो, उदके मच्छं परामसि।
पुट्ठो मे सम्म अक्खाहि, कथं अधिगतं तया॥
विवादेन किसा होन्ति, विवादेन धनक्खया।
जीना उद्दा विवादेन, भुञ्ज मायावि रोहितं॥
एवमेव मनुस्सेसु, विवादो यत्थ जायति।
धम्मट्ठं पटिधावन्ति, सो हि नेसं विनायको।
धनापि तत्थ जीयन्ति, राजकोसो पवड्ढतीति [च वड्ढति (पी॰)]॥
दब्भपुप्फजातकं पञ्चमं।
४०१. पण्णकजातकं (७-१-६)
पण्णकं [दसण्णकं (सी॰ स्या॰ पी॰)] तिखिणधारं, असिं सम्पन्नपायिनं।
परिसायं पुरिसो गिलति, किं दुक्करतरं ततो।
यदञ्ञं दुक्करं ठानं, तं मे अक्खाहि पुच्छितो॥
गिलेय्य पुरिसो लोभा, असिं सम्पन्नपायिनं।
यो च वज्जा ददामीति, तं दुक्करतरं ततो।
सब्बञ्ञं सुकरं ठानं, एवं जानाहि मद्दव [मागध (सी॰ स्या॰ पी॰)]॥
ब्याकासि आयुरो पञ्हं, अत्थं [अत्थ (पी॰ सी॰ निय्य)] धम्मस्स कोविदो।
पुक्कुसं दानि पुच्छामि, किं दुक्करतरं ततो।
यदञ्ञं दुक्करं ठानं, तं मे अक्खाहि पुच्छितो॥
न वाचमुपजीवन्ति, अफलं गिरमुदीरितं।
यो च दत्वा अवाकयिरा, तं दुक्करतरं ततो।
सब्बञ्ञं सुकरं ठानं, एवं जानाहि मद्दव॥
ब्याकासि पुक्कुसो पञ्हं, अत्थं धम्मस्स कोविदो।
सेनकं दानि पुच्छामि, किं दुक्करतरं ततो।
यदञ्ञं दुक्करं ठानं, तं मे अक्खाहि पुच्छितो॥
ददेय्य पुरिसो दानं, अप्पं वा यदि वा बहुं।
यो च दत्वा नानुतप्पे [तपे (सी॰ पी॰)], तं दुक्करतरं ततो।
सब्बञ्ञं सुकरं ठानं, एवं जानाहि मद्दव॥
ब्याकासि आयुरो पञ्हं, अथो पुक्कुसपोरिसो।
सब्बे पञ्हे अतिभोति, यथा भासति सेनकोति॥
पण्णक [दसण्णक (सी॰ स्या॰ पी॰)] जातकं छट्ठं।
४०२. सत्तुभस्तजातकं (७-१-७)
विब्भन्तचित्तो कुपितिन्द्रियोसि, नेत्तेहि ते वारिगणा सवन्ति।
किं ते नट्ठं किं पन पत्थयानो, इधागमा ब्रह्मे तदिङ्घ [ब्राह्मण इङ्घ (सी॰ स्या॰)] ब्रूहि॥
मिय्येथ भरिया वजतो ममज्ज, अगच्छतो मरणमाह यक्खो।
एतेन दुक्खेन पवेधितोस्मि, अक्खाहि मे सेनक एतमत्थं॥
बहूनि ठानानि विचिन्तयित्वा, यमेत्थ वक्खामि तदेव सच्चं।
मञ्ञामि ते ब्राह्मण सत्तुभस्तं, अजानतो कण्हसप्पो पविट्ठो॥
आदाय दण्डं परिसुम्भ भस्तं, पस्सेळमूगं उरगं दुजिव्हं [दिजिव्हं (सी॰ पी॰)]।
छिन्दज्ज कङ्खं विचिकिच्छितानि, भुजङ्गमं पस्स पमुञ्च भस्तं॥
संविग्गरूपो परिसाय मज्झे, सो ब्राह्मणो सत्तुभस्तं पमुञ्चि।
अथ निक्खमि उरगो उग्गतेजो, आसीविसो सप्पो फणं करित्वा॥
सुलद्धलाभा जनकस्स रञ्ञो, यो पस्सती सेनकं साधुपञ्ञं।
विवट्टछद्दो [विवत्तच्छद्दो (सी॰), विवट्टच्छदो (स्या॰), विवट्टच्छद्दा (पी॰)] नुसि सब्बदस्सी, ञाणं नु ते ब्राह्मण भिंसरूपं॥
इमानि मे सत्तसतानि अत्थि, गण्हाहि सब्बानि ददामि तुय्हं।
तया हि मे जीवितमज्ज लद्धं, अथोपि भरियाय मकासि सोत्थिं॥
न पण्डिता वेतनमादियन्ति, चित्राहि गाथाहि सुभासिताहि।
इतोपि ते ब्रह्मे ददन्तु वित्तं, आदाय त्वं गच्छ सकं निकेतन्ति॥
सत्तुभस्तजातकं [सेनकजातकं (स्या॰)] सत्तमं।
४०३. अट्ठिसेनकजातकं (७-१-८)
येमे अहं न जानामि, अट्ठिसेन वनिब्बके।
ते मं सङ्गम्म याचन्ति, कस्मा मं त्वं न याचसि॥
याचको अप्पियो होति, याचं अददमप्पियो।
तस्माहं तं न याचामि, मा मे विदेस्सना [विद्देसना (सी॰ पी॰)] अहु॥
यो वे याचनजीवानो, काले याचं न याचति।
परञ्च पुञ्ञा [पुञ्ञं (स्या॰ क॰)] धंसेति, अत्तनापि न जीवति॥
यो च [यो वे (क॰)] याचनजीवानो, काले याचञ्हि याचति [याचंपि याचति (स्या॰), याचानि याचति (पी॰), याचति याचनं (सी॰ निय्य), याचनं याचति (क॰)]।
परञ्च पुञ्ञं लब्भेति, अत्तनापि च जीवति॥
न वे देस्सन्ति [न वे दुस्सन्ति (स्या॰), न वे दिस्सन्ति (पी॰), न विदेस्सन्ति (क॰ अट्ठ॰)] सप्पञ्ञा, दिस्वा याचकमागते।
ब्रह्मचारि पियो मेसि, वद त्वं [वर तं (सी॰), वर त्वं (पी॰)] भञ्ञमिच्छसि [यञ्ञमिच्छसि (?)]॥
न वे याचन्ति सप्पञ्ञा, धीरो च वेदितुमरहति।
उद्दिस्स अरिया तिट्ठन्ति, एसा अरियान याचना॥
ददामि ते ब्राह्मण रोहिणीनं, गवं सहस्सं सह पुङ्गवेन।
अरियो हि अरियस्स कथं न दज्जा, सुत्वान गाथा तव धम्मयुत्ताति॥
अट्ठिसेनकजातकं अट्ठमं।
४०४. कपिजातकं (७-१-९)
यत्थ वेरी निवसति, न वसे तत्थ पण्डितो।
एकरत्तं दिरत्तं वा, दुक्खं वसति वेरिसु॥
दिसो वे लहुचित्तस्स, पोसस्सानुविधीयतो।
एकस्स कपिनो हेतु, यूथस्स अनयो कतो॥
बालोव [च (सी॰ स्या॰ पी॰)] पण्डितमानी, यूथस्स परिहारको।
सचित्तस्स वसं गन्त्वा, सयेथायं [पस्सेथायं (क॰)] यथा कपि॥
न साधु बलवा बालो, यूथस्स परिहारको।
अहितो भवति ञातीनं, सकुणानंव चेतको [चेटको (क॰)]॥
धीरोव बलवा साधु, यूथस्स परिहारको।
हितो भवति ञातीनं, तिदसानंव वासवो॥
यो च सीलञ्च पञ्ञञ्च, सुतञ्चत्तनि पस्सति।
उभिन्नमत्थं चरति, अत्तनो च परस्स च॥
तस्मा तुलेय्य मत्तानं, सीलपञ्ञासुतामिव [सीलं पञ्ञं सुतंपिव (स्या॰)]।
गणं वा परिहरे धीरो, एको वापि परिब्बजेति॥
कपिजातकं नवमं।
४०५. बकजातकं (७-१-१०)
द्वासत्तति गोतम [भो गोतम (क॰)] पुञ्ञकम्मा, वसवत्तिनो जातिजरं अतीता।
अयमन्तिमा वेदगू ब्रह्मपत्ति [ब्रह्मुपपत्ति (स्या॰ क॰)], अस्माभिजप्पन्ति जना [पजा (क॰)] अनेका॥
अप्पञ्हि एतं [अप्पञ्च हेतं (स्या॰), अप्पंसि एतं (क॰)] न हि दीघमायु, यं त्वं बक मञ्ञसि दीघमायुं।
सतं सहस्सानि [सहस्सानं (सी॰ पी॰ सं॰ नि॰ १.१७५), सहस्सान (स्या॰ कं॰)] निरब्बुदानं, आयुं पजानामि तवाह ब्रह्मे॥
अनन्तदस्सी भगवाहमस्मि, जातिज्जरं सोकमुपातिवत्तो।
किं मे पुराणं वतसीलवत्तं [सीलवन्तं (पी॰ क॰)], आचिक्ख मे तं यमहं विजञ्ञं॥
यं त्वं अपायेसि बहू मनुस्से, पिपासिते घम्मनि सम्परेते।
तं ते पुराणं वतसीलवत्तं, सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि॥
यं एणिकूलस्मि जनं गहीतं, अमोचयी गय्हक निय्यमानं।
तं ते पुराणं वतसीलवत्तं, सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि॥
गङ्गाय सोतस्मिं गहीतनावं, लुद्देन नागेन मनुस्सकप्पा।
अमोचयि त्वं बलसा पसय्ह, तं ते पुराणं वतसीलवत्तं।
सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि॥
कप्पो च ते बद्धचरो [पत्थचरो (स्या॰), पट्ठचरो (क॰)] अहोसि, सम्बुद्धिमन्तं [सम्बुद्धिवन्तं (स्या॰ पी॰), सम्बुद्धवन्तं (क॰)] वतिनं [वतितं (स्या॰), वतिदं (क॰)] अमञ्ञं।
तं ते पुराणं वतसीलवत्तं, सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि॥
अद्धा पजानासि ममेतमायुं, अञ्ञम्पि जानासि तथा हि बुद्धो।
तथा हि तायं [त्यायं (सं॰ नि॰ १.१७५)] जलितानुभावो, ओभासयं तिट्ठति ब्रह्मलोकन्ति॥
बकजातकं दसमं।
कुक्कुवग्गो पठमो।
तस्सुद्दानं –
वरकण्णिक चापवरो सुतनो, अथ गिज्झ सरोहितमच्छवरो।
पुन पण्णक [दसण्णक (सी॰ स्या॰ पी॰)] सेनक याचनको, अथ वेरि सब्रह्मबकेन दसाति॥
२. गन्धारवग्गो
४०६. गन्धारजातकं (७-२-१)
हित्वा गामसहस्सानि, परिपुण्णानि सोळस।
कोट्ठागारानि फीतानि, सन्निधिं दानि कुब्बसि॥
हित्वा गन्धारविसयं, पहूतधनधारियं [धानियं (सी॰ पी॰), धञ्ञन्ति अत्थो]।
पसासनतो [पसासनितो (सी॰ स्या॰), पसासनातो (पी॰)] निक्खन्तो, इध दानि पसाससि॥
धम्मं भणामि वेदेह, अधम्मो मे न रुच्चति।
धम्मं मे भणमानस्स, न पापमुपलिम्पति॥
येन केनचि वण्णेन, परो लभति रुप्पनं।
महत्थियम्पि चे वाचं, न तं भासेय्य पण्डितो॥
कामं रुप्पतु वा मा वा, भुसंव विकिरीयतु।
धम्मं मे भणमानस्स, न पापमुपलिम्पति॥
नो चे अस्स सका बुद्धि, विनयो वा सुसिक्खितो।
वने अन्धमहिंसोव [अन्धमहिसोव (सी॰ पी॰)] चरेय्य बहुको जनो॥
यस्मा च पनिधेकच्चे, आचेरम्हि [आचारम्हि (सी॰ पी॰)] सुसिक्खिता।