६. छक्कनिपातो
१. पञ्चसतमत्ताथेरीगाथा
‘‘यस्स मग्गं न जानासि, आगतस्स गतस्स वा।
तं कुतो चागतं सत्तं [सन्तं (सी॰), पुत्तं (स्या॰)], ‘मम पुत्तो’ति रोदसि॥
‘‘मग्गञ्च खोस्स [खो’थ (स्या॰ क॰)] जानासि, आगतस्स गतस्स वा।
न नं समनुसोचेसि, एवंधम्मा हि पाणिनो॥
‘‘अयाचितो ततागच्छि, नानुञ्ञातो [अननुञ्ञातो (सी॰ स्या॰)] इतो गतो।
कुतोचि नून आगन्त्वा, वसित्वा कतिपाहकं।
इतोपि अञ्ञेन गतो, ततोपञ्ञेन गच्छति॥
‘‘पेतो मनुस्सरूपेन, संसरन्तो गमिस्सति।
यथागतो तथा गतो, का तत्थ परिदेवना’’॥
‘‘अब्बही [अब्बुय्हं (स्या॰)] वत मे सल्लं, दुद्दसं हदयस्सितं।
या मे सोकपरेताय, पुत्तसोकं ब्यपानुदि॥
‘‘साज्ज अब्बूळ्हसल्लाहं, निच्छाता परिनिब्बुता।
बुद्धं धम्मञ्च सङ्घञ्च, उपेमि सरणं मुनिं’’॥
इत्थं सुदं पञ्चसतमत्ता थेरी भिक्खुनियो…पे॰…।
२. वासेट्ठीथेरीगाथा
‘‘पुत्तसोकेनहं अट्टा, खित्तचित्ता विसञ्ञिनी।
नग्गा पकिण्णकेसी च, तेन तेन विचारिहं॥
‘‘वीथि [वसिं (सी॰)] सङ्कारकूटेसु, सुसाने रथियासु च।
अचरिं तीणि वस्सानि, खुप्पिपासासमप्पिता॥
‘‘अथद्दसासिं सुगतं, नगरं मिथिलं पति [गतं (क॰)]।
अदन्तानं दमेतारं, सम्बुद्धमकुतोभयं॥
‘‘सचित्तं पटिलद्धान, वन्दित्वान उपाविसिं।
सो मे धम्ममदेसेसि, अनुकम्पाय गोतमो॥
‘‘तस्स धम्मं सुणित्वान, पब्बजिं अनगारियं।
युञ्जन्ती सत्थुवचने, सच्छाकासिं पदं सिवं॥
‘‘सब्बे सोका समुच्छिन्ना, पहीना एतदन्तिका।
परिञ्ञाता हि मे वत्थू, यतो सोकान सम्भवो’’ति॥
… वासेट्ठी थेरी…।
३. खेमाथेरीगाथा
‘‘दहरा त्वं रूपवती, अहम्पि दहरो युवा।
पञ्चङ्गिकेन तुरियेन [तूरेन (क॰)], एहि खेमे रमामसे’’॥
‘‘इमिना पूतिकायेन, आतुरेन पभङ्गुना।
अट्टियामि हरायामि, कामतण्हा समूहता॥
‘‘सत्तिसूलूपमा कामा, खन्धासं अधिकुट्टना।
यं ‘त्वं कामरतिं’ ब्रूसि, ‘अरती’ दानि सा मम॥
‘‘सब्बत्थ विहता नन्दी, तमोखन्धो पदालितो।
एवं जानाहि पापिम, निहतो त्वमसि अन्तक॥
‘‘नक्खत्तानि नमस्सन्ता, अग्गिं परिचरं वने।
यथाभुच्चमजानन्ता, बाला सुद्धिममञ्ञथ॥
‘‘अहञ्च खो नमस्सन्ती, सम्बुद्धं पुरिसुत्तमं।
पमुत्ता [परिमुत्ता (सी॰ स्या॰)] सब्बदुक्खेहि, सत्थुसासनकारिका’’ति॥
… खेमा थेरी…।
४. सुजाताथेरीगाथा
‘‘अलङ्कता सुवसना, मालिनी चन्दनोक्खिता।
सब्बाभरणसञ्छन्ना, दासीगणपुरक्खता॥
‘‘अन्नं पानञ्च आदाय, खज्जं भोज्जं अनप्पकं।
गेहतो निक्खमित्वान, उय्यानमभिहारयिं॥
‘‘तत्थ रमित्वा कीळित्वा, आगच्छन्ती सकं घरं।
विहारं दट्ठुं पाविसिं, साकेते अञ्जनं वनं॥
‘‘दिस्वान लोकपज्जोतं, वन्दित्वान उपाविसिं।
सो मे धम्ममदेसेसि, अनुकम्पाय चक्खुमा॥
‘‘सुत्वा च खो महेसिस्स, सच्चं सम्पटिविज्झहं।
तत्थेव विरजं धम्मं, फुसयिं अमतं पदं॥
‘‘ततो विञ्ञातसद्धम्मा, पब्बजिं अनगारियं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, अमोघं बुद्धसासन’’न्ति॥
… सुजाता थेरी…।
५. अनोपमाथेरीगाथा
‘‘उच्चे कुले अहं जाता, बहुवित्ते महद्धने।
वण्णरूपेन सम्पन्ना, धीता मज्झस्स [मेघस्स (सी॰), मेघिस्स (स्या॰)] अत्रजा॥
‘‘पत्थिता राजपुत्तेहि, सेट्ठिपुत्तेहि गिज्झिता [सेट्ठिपुत्तेहि भिज्झिता (सी॰)]।
पितु मे पेसयी दूतं, देथ मय्हं अनोपमं॥
‘‘यत्तकं तुलिता एसा, तुय्हं धीता अनोपमा।
ततो अट्ठगुणं दस्सं, हिरञ्ञं रतनानि च॥
‘‘साहं दिस्वान सम्बुद्धं, लोकजेट्ठं अनुत्तरं।
तस्स पादानि वन्दित्वा, एकमन्तं उपाविसिं॥
‘‘सो मे धम्ममदेसेसि, अनुकम्पाय गोतमो।
निसिन्ना आसने तस्मिं, फुसयिं ततियं फलं॥
‘‘ततो केसानि छेत्वान, पब्बजिं अनगारियं।
अज्ज मे सत्तमी रत्ति, यतो तण्हा विसोसिता’’ति॥
… अनोपमा थेरी…।
६. महापजापतिगोतमीथेरीगाथा
‘‘बुद्ध वीर नमो त्यत्थु, सब्बसत्तानमुत्तम।
यो मं दुक्खा पमोचेसि, अञ्ञञ्च बहुकं जनं॥
‘‘सब्बदुक्खं परिञ्ञातं, हेतुतण्हा विसोसिता।
भावितो अट्ठङ्गिको [अरियट्ठङ्गिको (सी॰ क॰), भावितट्ठङ्गिको (स्या॰)] मग्गो, निरोधो फुसितो मया॥
‘‘माता पुत्तो पिता भाता, अय्यका च पुरे अहुं।
यथाभुच्चमजानन्ती, संसरिंहं अनिब्बिसं॥
‘‘दिट्ठो हि मे सो भगवा, अन्तिमोयं समुस्सयो।
विक्खीणो जातिसंसारो, नत्थि दानि पुनब्भवो॥
‘‘आरद्धवीरिये पहितत्ते, निच्चं दळ्हपरक्कमे।
समग्गे सावके पस्से, एसा बुद्धान वन्दना॥
‘‘बहूनं [बहुन्नं (सी॰ स्या॰)] वत अत्थाय, माया जनयि गोतमं।
ब्याधिमरणतुन्नानं, दुक्खक्खन्धं ब्यपानुदी’’ति॥
… महापजापतिगोतमी थेरी…।
७. गुत्ताथेरीगाथा
‘‘गुत्ते यदत्थं पब्बज्जा, हित्वा पुत्तं वसुं पियं।
तमेव अनुब्रूहेहि, मा चित्तस्स वसं गमि॥
‘‘चित्तेन वञ्चिता सत्ता, मारस्स विसये रता।
अनेकजातिसंसारं, सन्धावन्ति अविद्दसू॥
‘‘कामच्छन्दञ्च ब्यापादं, सक्कायदिट्ठिमेव च।
सीलब्बतपरामासं, विचिकिच्छञ्च पञ्चमं॥
‘‘संयोजनानि एतानि, पजहित्वान भिक्खुनी।
ओरम्भागमनीयानि, नयिदं पुनरेहिसि॥
‘‘रागं मानं अविज्जञ्च, उद्धच्चञ्च विवज्जिय।
संयोजनानि छेत्वान, दुक्खस्सन्तं करिस्ससि॥
‘‘खेपेत्वा जातिसंसारं, परिञ्ञाय पुनब्भवं।
दिट्ठेव धम्मे निच्छाता, उपसन्ता चरिस्सती’’ति॥
… गुत्ता थेरी…।
८. विजयाथेरीगाथा
‘‘चतुक्खत्तुं पञ्चक्खत्तुं, विहारा उपनिक्खमिं।
अलद्धा चेतसो सन्तिं, चित्ते अवसवत्तिनी॥
‘‘भिक्खुनिं उपसङ्कम्म, सक्कच्चं परिपुच्छहं।
सा मे धम्ममदेसेसि, धातुआयतनानि च॥
‘‘चत्तारि अरियसच्चानि, इन्द्रियानि बलानि च।
बोज्झङ्गट्ठङ्गिकं मग्गं, उत्तमत्थस्स पत्तिया॥
‘‘तस्साहं वचनं सुत्वा, करोन्ती अनुसासनिं।
रत्तिया पुरिमे यामे, पुब्बजातिमनुस्सरिं॥
‘‘रत्तिया मज्झिमे यामे, दिब्बचक्खुं विसोधयिं।
रत्तिया पच्छिमे यामे, तमोखन्धं पदालयिं॥
‘‘पीतिसुखेन च कायं, फरित्वा विहरिं तदा।
सत्तमिया पादे पसारेसिं, तमोखन्धं पदालिया’’ति॥
… विजया थेरी…।
छक्कनिपातो निट्ठितो।