१७. तिंसनिपातो
१. फुस्सत्थेरगाथा
पासादिके बहू दिस्वा, भावितत्ते सुसंवुते।
इसि पण्डरसगोत्तो [पण्डरस्स गोत्तो (सी॰)], अपुच्छि फुस्ससव्हयं॥
‘‘किंछन्दा किमधिप्पाया, किमाकप्पा भविस्सरे।
अनागतम्हि कालम्हि, तं मे अक्खाहि पुच्छितो’’॥
‘‘सुणोहि वचनं मय्हं, इसिपण्डरसव्हय।
सक्कच्चं उपधारेहि, आचिक्खिस्साम्यनागतं॥
‘‘कोधना उपनाही च, मक्खी थम्भी सठा बहू।
उस्सुकी नानावादा च, भविस्सन्ति अनागते॥
‘‘अञ्ञातमानिनो धम्मे, गम्भीरे तीरगोचरा।
लहुका अगरु धम्मे, अञ्ञमञ्ञमगारवा॥
‘‘बहू आदीनवा लोके, उप्पज्जिस्सन्त्यनागते।
सुदेसितं इमं धम्मं, किलेसेस्सन्ति [किलेसिस्सन्ति (सी॰), किलिसिस्सन्ति (स्या॰ क॰)] दुम्मती॥
‘‘गुणहीनापि सङ्घम्हि, वोहरन्ता विसारदा।
बलवन्तो भविस्सन्ति, मुखरा अस्सुताविनो॥
‘‘गुणवन्तोपि सङ्घम्हि, वोहरन्ता यथात्थतो।
दुब्बला ते भविस्सन्ति, हिरीमना अनत्थिका॥
‘‘रजतं जातरूपञ्च, खेत्तं वत्थुमजेळकं।
दासिदासञ्च दुम्मेधा, सादियिस्सन्त्यनागते॥
‘‘उज्झानसञ्ञिनो बाला, सीलेसु असमाहिता।
उन्नळा विचरिस्सन्ति, कलहाभिरता मगा॥
‘‘उद्धता च भविस्सन्ति, नीलचीवरपारुता।
कुहा थद्धा लपा सिङ्गी, चरिस्सन्त्यरिया विय॥
‘‘तेलसण्ठेहि केसेहि, चपला अञ्जनक्खिका।
रथियाय गमिस्सन्ति, दन्तवण्णिकपारुता॥
‘‘अजेगुच्छं विमुत्तेहि, सुरत्तं अरहद्धजं।
जिगुच्छिस्सन्ति कासावं, ओदातेसु समुच्छिता [ओदाते सुसमुच्छिता (सी॰)]॥
‘‘लाभकामा भविस्सन्ति, कुसीता हीनवीरिया।
किच्छन्ता वनपत्थानि, गामन्तेसु वसिस्सरे॥
‘‘ये ये लाभं लभिस्सन्ति, मिच्छाजीवरता सदा।
ते तेव अनुसिक्खन्ता, भजिस्सन्ति असंयता॥
‘‘ये ये अलाभिनो लाभं, न ते पुज्जा भविस्सरे।
सुपेसलेपि ते धीरे, सेविस्सन्ति न ते तदा॥
‘‘मिलक्खुरजनं रत्तं [पिलक्खरजनं रत्तं (?)], गरहन्ता सकं धजं।
तित्थियानं धजं केचि, धारिस्सन्त्यवदातकं॥
‘‘अगारवो च कासावे, तदा तेसं भविस्सति।
पटिसङ्खा च कासावे, भिक्खूनं न भविस्सति॥
‘‘अभिभूतस्स दुक्खेन, सल्लविद्धस्स रुप्पतो।
पटिसङ्खा महाघोरा, नागस्सासि अचिन्तिया॥
‘‘छद्दन्तो हि तदा दिस्वा, सुरत्तं अरहद्धजं।
तावदेव भणी गाथा, गजो अत्थोपसंहिता’’॥
[ध॰ प॰ ९; जा॰ १.२.१४१; १.१६.१२२] ‘‘अनिक्कसावो कासावं, यो वत्थं परिधस्सति [परिदहिस्सति (सी॰ स्या॰)]।
अपेतो दमसच्चेन, न सो कासावमरहति॥
‘‘यो च वन्तकासावस्स, सीलेसु सुसमाहितो।
उपेतो दमसच्चेन, स वे कासावमरहति॥
‘‘विपन्नसीलो दुम्मेधो, पाकटो कामकारियो।
विब्भन्तचित्तो निस्सुक्को, न सो कासावमरहति॥
‘‘यो च सीलेन सम्पन्नो, वीतरागो समाहितो।
ओदातमनसङ्कप्पो, स वे कासावमरहति॥
‘‘उद्धतो उन्नळो बालो, सीलं यस्स न विज्जति।
ओदातकं अरहति, कासावं किं करिस्सति॥
‘‘भिक्खू च भिक्खुनियो च, दुट्ठचित्ता अनादरा।
तादीनं मेत्तचित्तानं, निग्गण्हिस्सन्त्यनागते॥
‘‘सिक्खापेन्तापि थेरेहि, बाला चीवरधारणं।
न सुणिस्सन्ति दुम्मेधा, पाकटा कामकारिया॥
‘‘ते तथा सिक्खिता बाला, अञ्ञमञ्ञं अगारवा।
नादियिस्सन्तुपज्झाये, खळुङ्को विय सारथिं॥
‘‘एवं अनागतद्धानं, पटिपत्ति भविस्सति।
भिक्खूनं भिक्खुनीनञ्च, पत्ते कालम्हि पच्छिमे॥
‘‘पुरा आगच्छते एतं, अनागतं महब्भयं।
सुब्बचा होथ सखिला, अञ्ञमञ्ञं सगारवा॥
‘‘मेत्तचित्ता कारुणिका, होथ सीलेसु संवुता।
आरद्धवीरिया पहितत्ता, निच्चं दळ्हपरक्कमा॥
‘‘पमादं भयतो दिस्वा, अप्पमादञ्च खेमतो।
भावेथट्ठङ्गिकं मग्गं, फुसन्ता अमतं पद’’न्ति॥
… फुस्सो थेरो…।
२. सारिपुत्तत्थेरगाथा
‘‘यथाचारी यथासतो सतीमा, यतसङ्कप्पज्झायि अप्पमत्तो।
अज्झत्तरतो समाहितत्तो, एको सन्तुसितो तमाहु भिक्खुं॥
‘‘अल्लं सुक्खं वा भुञ्जन्तो, न बाळ्हं सुहितो सिया।
ऊनूदरो मिताहारो, सतो भिक्खु परिब्बजे॥
‘‘चत्तारो पञ्च आलोपे, अभुत्वा उदकं पिवे।
अलं फासुविहाराय, पहितत्तस्स भिक्खुनो॥
‘‘कप्पियं तं चे छादेति, चीवरं इदमत्थिकं [इदमत्थितं (सी॰)]।
अलं फासुविहाराय, पहितत्तस्स भिक्खुनो॥
‘‘पल्लङ्केन निसिन्नस्स, जण्णुके नाभिवस्सति।
अलं फासुविहाराय, पहितत्तस्स भिक्खुनो॥
[सं॰ नि॰ ४.२५३; इतिवु॰ ५३] ‘‘यो सुखं दुक्खतो अद्द, दुक्खमद्दक्खि सल्लतो।
उभयन्तरेन [उभयमन्तरे (सी॰)] नाहोसि, केन लोकस्मि किं सिया॥
‘‘मा मे कदाचि पापिच्छो, कुसीतो हीनवीरियो।
अप्पस्सुतो अनादरो, केन लोकस्मि किं सिया॥
३. आनन्दत्थेरगाथा
‘‘पिसुणेन च कोधनेन च, मच्छरिना च विभूतनन्दिना।
सखितं न करेय्य पण्डितो, पापो कापुरिसेन सङ्गमो॥
‘‘सद्धेन च पेसलेन च, पञ्ञवता बहुस्सुतेन च।
सखितं करेय्य पण्डितो, भद्दो सप्पुरिसेन सङ्गमो॥
‘‘पस्स चित्तकतं बिम्बं…पे॰… यस्स नत्थि धुवं ठिति॥
‘‘पस्स चित्तकतं बिम्बं…पे॰… वत्थेहि सोभति॥
‘‘अलत्तककता …पे॰… नो च पारगवेसिनो॥
‘‘अट्ठपदकता…पे॰… नो च पारगवेसिनो॥
‘‘अञ्जनीव नवा…पे॰… नो च पारगवेसिनो॥
‘‘बहुस्सुतो चित्तकथी, बुद्धस्स परिचारको।
पन्नभारो विसञ्ञुत्तो, सेय्यं कप्पेति गोतमो॥
‘‘खीणासवो विसञ्ञुत्तो, सङ्गातीतो सुनिब्बुतो।
धारेति अन्तिमं देहं, जातिमरणपारगू॥
‘‘यस्मिं पतिट्ठिता धम्मा, बुद्धस्सादिच्चबन्धुनो।
निब्बानगमने मग्गे, सोयं तिट्ठति गोतमो॥