४. चतुकनिपातो
१. नागसमालत्थेरगाथा
‘‘अलङ्कता सुवसना, मालिनी चन्दनुस्सदा।
मज्झे महापथे नारी, तुरिये नच्चति नट्टकी॥
‘‘पिण्डिकाय पविट्ठोहं, गच्छन्तो नं उदिक्खिसं।
अलङ्कतं सुवसनं, मच्चुपासंव ओड्डितं॥
‘‘ततो मे मनसीकारो, योनिसो उदपज्जथ।
आदीनवो पातुरहु, निब्बिदा समतिट्ठथ [सम्पतिट्ठथ (क॰)]॥
‘‘ततो चित्तं विमुच्चि मे, पस्स धम्मसुधम्मतं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति॥
… नागसमालो थेरो…।
२. भगुत्थेरगाथा
‘‘अहं मिद्धेन पकतो, विहारा उपनिक्खमिं।
चङ्कमं अभिरुहन्तो, तत्थेव पपतिं छमा॥
‘‘गत्तानि परिमज्जित्वा, पुनपारुय्ह चङ्कमं।
चङ्कमे चङ्कमिं सोहं, अज्झत्तं सुसमाहितो॥
‘‘ततो मे मनसीकारो, योनिसो उदपज्जथ।
आदीनवो पातुरहु, निब्बिदा समतिट्ठथ॥
‘‘ततो चित्तं विमुच्चि मे, पस्स धम्मसुधम्मतं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति॥
… भगुत्थेरो…।
३. सभियत्थेरगाथा
[ध॰ प॰ ६ धम्मपदेपि] ‘‘परे च न विजानन्ति, मयमेत्थ यमामसे।
ये च तत्थ विजानन्ति, ततो सम्मन्ति मेधगा॥
‘‘यदा च अविजानन्ता, इरियन्त्यमरा विय।
विजानन्ति च ये धम्मं, आतुरेसु अनातुरा॥
‘‘यं किञ्चि सिथिलं कम्मं, संकिलिट्ठञ्च यं वतं।
सङ्कस्सरं ब्रह्मचरियं, न तं होति महप्फलं॥
‘‘यस्स सब्रह्मचारीसु, गारवो नूपलब्भति।
आरका होति सद्धम्मा, नभं पुथविया यथा’’ति॥
… सभियो थेरो…।
४. नन्दकत्थेरगाथा
‘‘धिरत्थु पूरे दुग्गन्धे, मारपक्खे अवस्सुते।
नवसोतानि ते काये, यानि सन्दन्ति सब्बदा॥
‘‘मा पुराणं अमञ्ञित्थो, मासादेसि तथागते।
सग्गेपि ते न रज्जन्ति, किमङ्गं पन [किमङ्ग पन (सी॰)] मानुसे॥
‘‘ये च खो बाला दुम्मेधा, दुम्मन्ती मोहपारुता।
तादिसा तत्थ रज्जन्ति, मारखित्तम्हि बन्धने॥
‘‘येसं रागो च दोसो च, अविज्जा च विराजिता।
तादी तत्थ न रज्जन्ति, छिन्नसुत्ता अबन्धना’’ति॥
… नन्दको थेरो…।
५. जम्बुकत्थेरगाथा
‘‘पञ्चपञ्ञासवस्सानि, रजोजल्लमधारयिं।
भुञ्जन्तो मासिकं भत्तं, केसमस्सुं अलोचयिं॥
‘‘एकपादेन अट्ठासिं, आसनं परिवज्जयिं।
सुक्खगूथानि च खादिं, उद्देसञ्च न सादियिं॥
‘‘एतादिसं करित्वान, बहुं दुग्गतिगामिनं।
वुय्हमानो महोघेन, बुद्धं सरणमागमं॥
‘‘सरणगमनं पस्स, पस्स धम्मसुधम्मतं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति॥
… जम्बुको थेरो…।
६. सेनकत्थेरगाथा
‘‘स्वागतं वत मे आसि, गयायं गयफग्गुया।
यं अद्दसासिं सम्बुद्धं, देसेन्तं धम्ममुत्तमं॥
‘‘महप्पभं गणाचरियं, अग्गपत्तं विनायकं।
सदेवकस्स लोकस्स, जिनं अतुलदस्सनं॥
‘‘महानागं महावीरं, महाजुतिमनासवं।
सब्बासवपरिक्खीणं, सत्थारमकुतोभयं॥
‘‘चिरसंकिलिट्ठं वत मं, दिट्ठिसन्दानबन्धितं [सन्धितं (सी॰ स्या॰), सन्दितं (पी॰ सी॰ अट्ठ॰)]।
विमोचयि सो भगवा, सब्बगन्थेहि सेनक’’न्ति॥
… सेनको थेरो…।
७. सम्भूतत्थेरगाथा
‘‘यो दन्धकाले तरति, तरणीये च दन्धये।
अयोनि [अयोनिसो (स्या॰)] संविधानेन, बालो दुक्खं निगच्छति॥
‘‘तस्सत्था परिहायन्ति, काळपक्खेव चन्दिमा।
आयसक्यञ्च [आयसस्यञ्च (सी॰)] पप्पोति, मित्तेहि च विरुज्झति॥
‘‘यो दन्धकाले दन्धेति, तरणीये च तारये।
योनिसो संविधानेन, सुखं पप्पोति पण्डितो॥
‘‘तस्सत्था परिपूरेन्ति, सुक्कपक्खेव चन्दिमा।
यसो कित्तिञ्च पप्पोति, मित्तेहि न विरुज्झती’’ति॥
… सम्भूतो थेरो…।
८. राहुलत्थेरगाथा
‘‘उभयेनेव सम्पन्नो, राहुलभद्दोति मं विदू।
यञ्चम्हि पुत्तो बुद्धस्स, यञ्च धम्मेसु चक्खुमा॥
‘‘यञ्च मे आसवा खीणा, यञ्च नत्थि पुनब्भवो।
अरहा दक्खिणेय्योम्हि, तेविज्जो अमतद्दसो॥
‘‘कामन्धा जालपच्छन्ना, तण्हाछादनछादिता।
पमत्तबन्धुना बद्धा, मच्छाव कुमिनामुखे॥
‘‘तं कामं अहमुज्झित्वा, छेत्वा मारस्स बन्धनं।
समूलं तण्हमब्बुय्ह, सीतिभूतोस्मि निब्बुतो’’ति॥
… राहुलो थेरो…।
९. चन्दनत्थेरगाथा
‘‘जातरूपेन सञ्छन्ना [पच्छन्ना (सी॰)], दासीगणपुरक्खता।
अङ्केन पुत्तमादाय, भरिया मं उपागमि॥
‘‘तञ्च दिस्वान आयन्तिं, सकपुत्तस्स मातरं।
अलङ्कतं सुवसनं, मच्चुपासंव ओड्डितं॥
‘‘ततो मे मनसीकारो, योनिसो उदपज्जथ।
आदीनवो पातुरहु, निब्बिदा समतिट्ठथ॥
‘‘ततो चित्तं विमुच्चि मे, पस्स धम्मसुधम्मतं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति॥
… चन्दनो थेरो…।
१०. धम्मिकत्थेरगाथा
[जा॰ १.१०.१०२ जातकेपि] ‘‘धम्मो हवे रक्खति धम्मचारिं, धम्मो सुचिण्णो सुखमावहति।
एसानिसंसो धम्मे सुचिण्णे, न दुग्गतिं गच्छति धम्मचारी॥
[जा॰ १.१५.३८५] ‘‘नहि धम्मो अधम्मो च, उभो समविपाकिनो।
अधम्मो निरयं नेति, धम्मो पापेति सुग्गतिं॥
‘‘तस्मा हि धम्मेसु करेय्य छन्दं, इति मोदमानो सुगतेन तादिना।
धम्मे ठिता सुगतवरस्स सावका, नीयन्ति धीरा सरणवरग्गगामिनो॥
‘‘विप्फोटितो गण्डमूलो, तण्हाजालो समूहतो।
सो खीणसंसारो न चत्थि किञ्चनं,
चन्दो यथा दोसिना पुण्णमासिय’’न्ति॥
… धम्मिको थेरो…।
११. सप्पकत्थेरगाथा
‘‘यदा बलाका सुचिपण्डरच्छदा, काळस्स मेघस्स भयेन तज्जिता।
पलेहिति आलयमालयेसिनी, तदा नदी अजकरणी रमेति मं॥
‘‘यदा बलाका सुविसुद्धपण्डरा, काळस्स मेघस्स भयेन तज्जिता।
परियेसति लेणमलेणदस्सिनी, तदा नदी अजकरणी रमेति मं॥
‘‘कं नु तत्थ न रमेन्ति, जम्बुयो उभतो तहिं।
सोभेन्ति आपगाकूलं, मम लेणस्स [महालेणस्स (स्या॰ क॰)] पच्छतो॥
‘‘ता मतमदसङ्घसुप्पहीना,
भेका मन्दवती पनादयन्ति।
‘नाज्ज गिरिनदीहि विप्पवाससमयो,
खेमा अजकरणी सिवा सुरम्मा’’’ति॥
… सप्पको थेरो…।
१२. मुदितत्थेरगाथा
‘‘पब्बजिं जीविकत्थोहं, लद्धान उपसम्पदं।
ततो सद्धं पटिलभिं, दळ्हवीरियो परक्कमिं॥
‘‘कामं भिज्जतुयं कायो, मंसपेसी विसीयरुं [विसियन्तु (क॰)]।
उभो जण्णुकसन्धीहि, जङ्घायो पपतन्तु मे॥
‘‘नासिस्सं न पिविस्सामि, विहारा च न निक्खमे।
नपि पस्सं निपातेस्सं, तण्हासल्ले अनूहते॥
‘‘तस्स मेवं विहरतो, पस्स वीरियपरक्कमं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासन’’न्ति॥
… मुदितो थेरो…।
चतुक्कनिपातो निट्ठितो।
तत्रुद्दानं –
नागसमालो भगु च, सभियो नन्दकोपि च।
जम्बुको सेनको थेरो, सम्भूतो राहुलोपि च॥
भवति चन्दनो थेरो, दसेते [इदानि नवेव थेरा दिस्सन्ति] बुद्धसावका।
धम्मिको सप्पको थेरो, मुदितो चापि ते तयो।