१०. दसकनिपातो
१. काळुदायित्थेरगाथा
‘‘अङ्गारिनो दानि दुमा भदन्ते, फलेसिनो छदनं विप्पहाय।
ते अच्चिमन्तोव पभासयन्ति, समयो महावीर भागी रसानं॥
‘‘दुमानि फुल्लानि मनोरमानि, समन्ततो सब्बदिसा पवन्ति।
पत्तं पहाय फलमाससाना [फलमासमानो (क॰)], कालो इतो पक्कमनाय वीर॥
‘‘नेवातिसीतं न पनातिउण्हं, सुखा उतु अद्धनिया भदन्ते।
पस्सन्तु तं साकिया कोळिया च, पच्छामुखं रोहिनियं तरन्तं॥
‘‘आसाय कसते खेत्तं, बीजं आसाय वप्पति।
आसाय वाणिजा यन्ति, समुद्दं धनहारका।
याय आसाय तिट्ठामि, सा मे आसा समिज्झतु॥
[सं॰ नि॰ १.१९८] ‘‘पुनप्पुनं चेव वपन्ति बीजं, पुनप्पुनं वस्सति देवराजा।
पुनप्पुनं खेत्तं कसन्ति कस्सका, पुनप्पुनं धञ्ञमुपेति रट्ठं॥
[सं॰ नि॰ १.१९८] ‘‘पुनप्पुनं याचनका चरन्ति, पुनप्पुनं दानपती ददन्ति।
पुनप्पुनं दानपती ददित्वा, पुनप्पुनं सग्गमुपेन्ति ठानं॥
‘‘वीरो हवे सत्तयुगं पुनेति, यस्मिं कुले जायति भूरिपञ्ञो।
मञ्ञामहं सक्कति देवदेवो, तया हि जातो [तयाभिजातो (सी॰)] मुनि सच्चनामो॥
‘‘सुद्धोदनो नाम पिता महेसिनो, बुद्धस्स माता पन मायनामा।
या बोधिसत्तं परिहरिय कुच्छिना, कायस्स भेदा तिदिवम्हि मोदति॥
‘‘सा गोतमी कालकता इतो चुता, दिब्बेहि कामेहि समङ्गिभूता।
सा मोदति कामगुणेहि पञ्चहि, परिवारिता देवगणेहि तेहि॥
‘‘बुद्धस्स पुत्तोम्हि असय्हसाहिनो, अङ्गीरसस्सप्पटिमस्स तादिनो।
पितुपिता मय्हं तुवंसि सक्क, धम्मेन मे गोतम अय्यकोसी’’ति॥
… काळुदायी थेरो…।
२. एकविहारियत्थेरगाथा
‘‘पुरतो पच्छतो वापि, अपरो चे न विज्जति।
अतीव फासु भवति, एकस्स वसतो वने॥
‘‘हन्द एको गमिस्सामि, अरञ्ञं बुद्धवण्णितं।
फासु [फासुं (स्या॰ पी॰)] एकविहारिस्स, पहितत्तस्स भिक्खुनो॥
‘‘योगी-पीतिकरं रम्मं, मत्तकुञ्जरसेवितं।
एको अत्तवसी खिप्पं, पविसिस्सामि काननं॥
‘‘सुपुप्फिते सीतवने, सीतले गिरिकन्दरे।
गत्तानि परिसिञ्चित्वा, चङ्कमिस्सामि एकको॥
‘‘एकाकियो अदुतियो, रमणीये महावने।
कदाहं विहरिस्सामि, कतकिच्चो अनासवो॥
‘‘एवं मे कत्तुकामस्स, अधिप्पायो समिज्झतु।
साधियिस्सामहंयेव, नाञ्ञो अञ्ञस्स कारको॥
‘‘एस बन्धामि सन्नाहं, पविसिस्सामि काननं।
न ततो निक्खमिस्सामि, अप्पत्तो आसवक्खयं॥
‘‘मालुते उपवायन्ते, सीते सुरभिगन्धिके [गन्धके (स्या॰ पी॰ क॰)]।
३. महाकप्पिनत्थेरगाथा
‘‘अनागतं यो पटिकच्च [पटिगच्च (सी॰)] पस्सति, हितञ्च अत्थं अहितञ्च तं द्वयं।
विद्देसिनो तस्स हितेसिनो वा, रन्धं न पस्सन्ति समेक्खमाना॥
[पटि॰ म॰ १.१६० पटिसम्भिदामग्गे] ‘‘आनापानसती यस्स, परिपुण्णा सुभाविता।
अनुपुब्बं परिचिता, यथा बुद्धेन देसिता।
सोमं लोकं पभासेति, अब्भा मुत्तोव चन्दिमा॥
‘‘ओदातं वत मे चित्तं, अप्पमाणं सुभावितं।
निब्बिद्धं पग्गहीतञ्च, सब्बा ओभासते दिसा॥
‘‘जीवते वापि सप्पञ्ञो, अपि वित्तपरिक्खयो।
पञ्ञाय च अलाभेन, वित्तवापि न जीवति॥
‘‘पञ्ञा सुतविनिच्छिनी, पञ्ञा कित्तिसिलोकवद्धनी।
पञ्ञासहितो नरो इध, अपि दुक्खेसु सुखानि विन्दति॥
‘‘नायं अज्जतनो धम्मो, नच्छेरो नपि अब्भुतो।
यत्थ जायेथ मीयेथ, तत्थ किं विय अब्भुतं॥
‘‘अनन्तरं हि जातस्स, जीविता मरणं धुवं।
जाता जाता मरन्तीध, एवंधम्मा हि पाणिनो॥
४. चूळपन्थकत्थेरगाथा
‘‘दन्धा मय्हं गती आसि, परिभूतो पुरे अहं।
भाता च मं पणामेसि, ‘गच्छ दानि तुवं घरं’॥
‘‘सोहं पणामितो सन्तो [भाता (अट्ठ॰)], सङ्घारामस्स कोट्ठके।
दुम्मनो तत्थ अट्ठासिं, सासनस्मिं अपेक्खवा॥
‘‘भगवा तत्थ आगच्छि [आगञ्छि (सी॰ पी॰)], सीसं मय्हं परामसि।
बाहाय मं गहेत्वान, सङ्घारामं पवेसयि॥
‘‘अनुकम्पाय मे सत्था, पादासि पादपुञ्छनिं।
‘एतं सुद्धं अधिट्ठेहि, एकमन्तं स्वधिट्ठितं’॥
‘‘तस्साहं वचनं सुत्वा, विहासिं सासने रतो।
समाधिं पटिपादेसिं, उत्तमत्थस्स पत्तिया॥
‘‘पुब्बेनिवासं जानामि, दिब्बचक्खु विसोधितं।
तिस्सो विज्जा अनुप्पत्ता, कतं बुद्धस्स सासनं॥
‘‘सहस्सक्खत्तुमत्तानं , निम्मिनित्वान पन्थको।
निसीदम्बवने रम्मे, याव कालप्पवेदना॥
‘‘ततो मे सत्था पाहेसि, दूतं कालप्पवेदकं।
५. कप्पत्थेरगाथा
‘‘नानाकुलमलसम्पुण्णो, महाउक्कारसम्भवो।
चन्दनिकंव परिपक्कं, महागण्डो महावणो॥
‘‘पुब्बरुहिरसम्पुण्णो, गूथकूपेन गाळ्हितो [गूथकूपे निगाळ्हितो (स्या॰ पी॰ क॰)]।
आपोपग्घरणो कायो, सदा सन्दति पूतिकं॥
‘‘सट्ठिकण्डरसम्बन्धो , मंसलेपनलेपितो।
चम्मकञ्चुकसन्नद्धो, पूतिकायो निरत्थको॥
‘‘अट्ठिसङ्घातघटितो, न्हारुसुत्तनिबन्धनो।
नेकेसं संगतीभावा, कप्पेति इरियापथं॥
‘‘धुवप्पयातो मरणाय, मच्चुराजस्स सन्तिके।
इधेव छड्डयित्वान, येनकामङ्गमो नरो॥
‘‘अविज्जाय निवुतो कायो, चतुगन्थेन गन्थितो।
ओघसंसीदनो कायो, अनुसयजालमोत्थतो॥
‘‘पञ्चनीवरणे युत्तो, वितक्केन समप्पितो।
तण्हामूलेनानुगतो, मोहच्छादनछादितो॥
‘‘एवायं वत्तते कायो, कम्मयन्तेन यन्तितो।
६. वङ्गन्तपुत्तउपसेनत्थेरगाथा
‘‘विवित्तं अप्पनिग्घोसं, वाळमिगनिसेवितं।
सेवे सेनासनं भिक्खु, पटिसल्लानकारणा॥
‘‘सङ्कारपुञ्जा आहत्वा [आहित्वा (क॰)], सुसाना रथियाहि च।
ततो सङ्घाटिकं कत्वा, लूखं धारेय्य चीवरं॥
‘‘नीचं मनं करित्वान, सपदानं कुला कुलं।
पिण्डिकाय चरे भिक्खु, गुत्तद्वारो सुसंवुतो॥
‘‘लूखेनपि वा [लूखेनपि च (बहूसु)] सन्तुस्से, नाञ्ञं पत्थे रसं बहुं।
रसेसु अनुगिद्धस्स, झाने न रमती मनो॥
‘‘अप्पिच्छो चेव सन्तुट्ठो, पविवित्तो वसे मुनि।
असंसट्ठो गहट्ठेहि, अनागारेहि चूभयं॥
‘‘यथा जळो व मूगो व, अत्तानं दस्सये तथा।
नातिवेलं सम्भासेय्य, सङ्घमज्झम्हि पण्डितो॥
‘‘न सो उपवदे कञ्चि, उपघातं विवज्जये।
संवुतो पातिमोक्खस्मिं, मत्तञ्ञू चस्स भोजने॥
‘‘सुग्गहीतनिमित्तस्स, चित्तस्सुप्पादकोविदो।
७. (अपर)-गोतमत्थेरगाथा
‘‘विजानेय्य सकं अत्थं, अवलोकेय्याथ पावचनं।
यञ्चेत्थ अस्स पतिरूपं, सामञ्ञं अज्झुपगतस्स॥
‘‘मित्तं इध च कल्याणं, सिक्खा विपुलं समादानं।
सुस्सूसा च गरूनं, एतं समणस्स पतिरूपं॥
‘‘बुद्धेसु सगारवता, धम्मे अपचिति यथाभूतं।
सङ्घे च चित्तिकारो, एतं समणस्स पतिरूपं॥
‘‘आचारगोचरे युत्तो, आजीवो सोधितो अगारय्हो।
चित्तस्स च सण्ठपनं, एतं समणस्स पतिरूपं॥
‘‘चारित्तं अथ वारित्तं, इरियापथियं पसादनियं।
अधिचित्ते च आयोगो, एतं समणस्स पतिरूपं॥
‘‘आरञ्ञकानि सेनासनानि, पन्तानि अप्पसद्दानि।
भजितब्बानि मुनिना, एतं समणस्स पतिरूपं॥
‘‘सीलञ्च बाहुसच्चञ्च, धम्मानं पविचयो यथाभूतं।
सच्चानं अभिसमयो, एतं समणस्स पतिरूपं॥
‘‘भावेय्य च अनिच्चन्ति, अनत्तसञ्ञं असुभसञ्ञञ्च।