३. सुभूतिवग्गो
१. सुभूतित्थेरअपदानं
‘‘हिमवन्तस्साविदूरे , निसभो नाम पब्बतो।
अस्समो सुकतो मय्हं, पण्णसाला सुमापिता॥
‘‘कोसियो नाम नामेन, जटिलो उग्गतापनो।
एकाकियो [एकाकिको (क॰)] अदुतियो, वसामि निसभे तदा॥
‘‘फलं मूलञ्च पण्णञ्च, न भुञ्जामि अहं तदा।
पवत्तंव सुपाताहं [पवत्तपण्डुपत्तानि (सी॰)], उपजीवामि तावदे॥
‘‘नाहं कोपेमि आजीवं, चजमानोपि जीवितं।
आराधेमि सकं चित्तं, विवज्जेमि अनेसनं॥
‘‘रागूपसंहितं चित्तं, यदा उप्पज्जते मम।
सयंव पच्चवेक्खामि, एकग्गो तं दमेमहं॥
‘‘‘रज्जसे रज्जनीये च, दुस्सनीये च दुस्ससे।
मुय्हसे मोहनीये च, निक्खमस्सु वना तुवं॥
‘‘‘विसुद्धानं अयं वासो, निम्मलानं तपस्सिनं।
मा खो विसुद्धं दूसेसि, निक्खमस्सु वना तुवं॥
‘‘‘अगारिको भवित्वान, यदा पुत्तं [सदायुत्तं (सी॰), यदायुत्तं (स्या॰)], लभिस्ससि।
उभोपि मा विराधेसि, निक्खमस्सु वना तुवं॥
‘‘‘छवालातं यथा कट्ठं, न क्वचि किच्चकारकं।
नेव गामे अरञ्ञे वा, न हि तं कट्ठसम्मतं॥
‘‘‘छवालातूपमो त्वंसि, न गिही नापि सञ्ञतो।
उभतो मुत्तको अज्ज, निक्खमस्सु वना तुवं॥
‘‘‘सिया नु खो तव एतं, को पजानाति ते इदं।
सद्धाधुरं वहिसि [सद्धाधुरं जहसि (सी॰), सीघं धुरं वहिसि (स्या॰)] मे, कोसज्जबहुलाय च॥
‘‘‘जिगुच्छिस्सन्ति तं विञ्ञू, असुचिं नागरिको यथा।
आकड्ढित्वान इसयो, चोदयिस्सन्ति तं सदा॥
‘‘‘तं विञ्ञू पवदिस्सन्ति, समतिक्कन्तसासनं।
संवासं अलभन्तो हि, कथं जीविहिसि [जीविस्ससि (सी॰)] तुवं॥
‘‘‘तिधापभिन्नं मातङ्गं, कुञ्जरं सट्ठिहायनं।
बली नागो उपगन्त्वा, यूथा नीहरते गजं॥
‘‘‘यूथा विनिस्सटो सन्तो, सुखं सातं न विन्दति।
दुक्खितो विमनो होति, पज्झायन्तो पवेधति॥
‘‘‘तथेव जटिला तम्पि, नीहरिस्सन्ति दुम्मतिं।
तेहि त्वं निस्सटो सन्तो, सुखं सातं न लच्छसि॥
‘‘‘दिवा वा यदि वा रत्तिं, सोकसल्लसमप्पितो।
डय्हसि परिळाहेन, गजो यूथाव निस्सटो॥
‘‘‘जातरूपं यथा कूटं, नेव झायति [यायति (स्या॰)] कत्थचि।
तथा सीलविहीनो त्वं, न झायिस्ससि [यारिस्सति (स्या॰)] कत्थचि॥
‘‘‘अगारं वसमानोपि, कथं जीविहिसि तुवं।
मत्तिकं पेत्तिकञ्चापि, नत्थि ते निहितं धनं॥
‘‘‘सयं कम्मं करित्वान, गत्ते सेदं पमोचयं।
एवं जीविहिसि गेहे, साधु ते तं न रुच्चति॥
‘‘‘एवाहं तत्थ वारेमि, संकिलेसगतं मनं।
नानाधम्मकथं कत्वा, पापा चित्तं निवारयिं’॥
‘‘एवं मे विहरन्तस्स, अप्पमादविहारिनो।
तिंसवस्ससहस्सानि, विपिने मे अतिक्कमुं॥
‘‘अप्पमादरतं दिस्वा, उत्तमत्थं गवेसकं।
पदुमुत्तरसम्बुद्धो, आगच्छि मम सन्तिकं॥
‘‘तिम्बरूसकवण्णाभो , अप्पमेय्यो अनूपमो।
रूपेनासदिसो बुद्धो, आकासे चङ्कमी तदा॥
‘‘सुफुल्लो सालराजाव, विज्जूवब्भघनन्तरे।
ञाणेनासदिसो बुद्धो, आकासे चङ्कमी तदा॥
‘‘सीहराजा वसम्भीतो [छम्भितो (क॰)],
गजराजाव दप्पितो [दम्मितो (क॰)]।
लासितो [अभीतो (स्या॰)] ब्यग्घराजाव, आकासे चङ्कमी तदा॥
‘‘सिङ्गीनिक्खसवण्णाभो, खदिरङ्गारसन्निभो।
मणि यथा जोतिरसो, आकासे चङ्कमी तदा॥
‘‘विसुद्धकेलासनिभो , पुण्णमायेव चन्दिमा।
मज्झन्हिकेव [मज्झन्तिकेव (सब्बत्थ)] सूरियो, आकासे चङ्कमी तदा॥
‘‘दिस्वा नभे चङ्कमन्तं, एवं चिन्तेसहं तदा।
‘देवो नु खो अयं सत्तो, उदाहु मनुजो अयं॥
‘‘‘न मे सुतो वा दिट्ठो वा, महिया एदिसो नरो।
अपि मन्तपदं अत्थि, अयं सत्था भविस्सति’॥
‘‘एवाहं चिन्तयित्वान, सकं चित्तं पसादयिं।
नानापुप्फञ्च गन्धञ्च, सन्निपातेसहं [सन्निपातेत्वाहं (सी॰)] तदा॥
‘‘पुप्फासनं पञ्ञपेत्वा, साधुचित्तं मनोरमं।
नरसारथिनं अग्गं, इदं वचनमब्रविं॥
‘‘‘इदं मे आसनं वीर, पञ्ञत्तं तवनुच्छवं।
हासयन्तो ममं चित्तं, निसीद कुसुमासने’॥
‘‘निसीदि तत्थ भगवा, असम्भीतोव [अछम्भितोव (क॰)] केसरी।
सत्तरत्तिन्दिवं बुद्धो, पवरे कुसुमासने॥
‘‘नमस्समानो अट्ठासिं, सत्तरत्तिन्दिवं अहं।
वुट्ठहित्वा समाधिम्हा, सत्था लोके अनुत्तरो।
मम कम्मं पकित्तेन्तो, इदं वचनमब्रवि॥
‘‘‘भावेहि बुद्धानुस्सतिं, भावनानमनुत्तरं।
इमं सतिं भावयित्वा, पूरयिस्ससि मानसं॥
‘‘‘तिंसकप्पसहस्सानि, देवलोके रमिस्ससि।
असीतिक्खत्तुं देविन्दो, देवरज्जं करिस्ससि।
सहस्सक्खत्तुं चक्कवत्ती, राजा रट्ठे भविस्ससि॥
‘‘‘पदेसरज्जं विपुलं, गणनातो असङ्खियं।
अनुभोस्ससि तं सब्बं, बुद्धानुस्सतिया फलं॥
‘‘‘भवाभवे संसरन्तो, महाभोगं लभिस्ससि।
भोगे ते ऊनता नत्थि, बुद्धानुस्सतिया फलं॥
‘‘‘कप्पसतसहस्सम्हि, ओक्काककुलसम्भवो।
गोतमो नाम गोत्तेन, सत्था लोके भविस्सति॥
‘‘‘असीतिकोटिं छड्डेत्वा, दासे कम्मकरे बहू।
गोतमस्स भगवतो, सासने पब्बजिस्ससि॥
‘‘‘आराधयित्वा सम्बुद्धं, गोतमं सक्यपुङ्गवं।
सुभूति नाम नामेन, हेस्सति सत्थु सावको॥
‘‘‘भिक्खुसङ्घे निसीदित्वा, दक्खिणेय्यगुणम्हि तं।
तथारणविहारे च, द्वीसु अग्गे ठपेस्सति’॥
‘‘इदं वत्वान सम्बुद्धो, जलजुत्तमनामको।
नभं अब्भुग्गमी वीरो, हंसराजाव अम्बरे॥
‘‘सासितो लोकनाथेन, नमस्सित्वा तथागतं।
सदा भावेमि मुदितो, बुद्धानुस्सतिमुत्तमं॥
‘‘तेन कम्मेन सुकतेन, चेतनापणिधीहि च।
जहित्वा मानुसं देहं, तावतिंसं अगच्छहं॥
‘‘असीतिक्खत्तुं देविन्दो, देवरज्जमकारयिं।
सहस्सक्खत्तुं राजा च, चक्कवत्ती अहोसहं॥
‘‘पदेसरज्जं विपुलं, गणनातो असङ्खियं।
अनुभोमि सुसम्पत्तिं, बुद्धानुस्सतिया फलं॥
‘‘भवाभवे संसरन्तो, महाभोगं लभामहं।
भोगे मे ऊनता नत्थि, बुद्धानुस्सतिया फलं॥
‘‘सतसहस्सितो कप्पे, यं कम्ममकरिं तदा।
दुग्गतिं नाभिजानामि, बुद्धानुस्सतिया फलं॥
‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे।
छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’॥
इत्थं सुदं आयस्मा सुभूति थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति।
सुभूतित्थेरस्सापदानं पठमं।
२. उपवानत्थेरअपदानं
‘‘पदुमुत्तरो नाम जिनो, सब्बधम्मान पारगू।
जलित्वा अग्गिक्खन्धोव, सम्बुद्धो परिनिब्बुतो॥
‘‘महाजना समागम्म, पूजयित्वा तथागतं।
चितं कत्वान सुकतं, सरीरं अभिरोपयुं॥
‘‘सरीरकिच्चं कत्वान, धातुं तत्थ समानयुं।
सदेवमानुसा सब्बे, बुद्धथूपं अकंसु ते॥
‘‘पठमा कञ्चनमया, दुतियासि मणीमया।
ततिया रूपियमया, चतुत्थी फलिकामया॥
‘‘तथा [तत्थ (स्या॰ क॰)] पञ्चमिया भूमि [नेमि (सी॰)], लोहितङ्गमया अहु।
छट्ठा मसारगल्लस्स, सब्बरतनमयूपरि॥
‘‘जङ्घा मणिमया आसि, वेदिका रतनमया।
सब्बसोण्णमयो थूपो, उद्धं योजनमुग्गतो॥
‘‘देवा तत्थ समागन्त्वा, एकतो मन्तयुं तदा।
मयम्पि थूपं कस्साम, लोकनाथस्स तादिनो॥
‘‘धातु आवेणिका नत्थि, सरीरं एकपिण्डितं।
३. तिसरणगमनियत्थेरअपदानं
‘‘नगरे चन्दवतिया [बन्धुमतिया (अट्ठ॰)], मातुउपट्ठाको [मातुपट्ठायको (सी॰), मातुपट्ठानको (स्या॰)] अहुं।
अन्धा माता पिता मय्हं, ते पोसेमि अहं तदा॥
‘‘रहोगतो निसीदित्वा, एवं चिन्तेसहं तदा।
पोसेन्तो मातापितरो, पब्बज्जं न लभामहं॥
‘‘महन्धकारपिहिता [तमन्धकारपिहिता (स्या॰)], तिविधग्गीहि डय्हरे।
एतादिसे भवे [भये (सी॰)] जाते, नत्थि कोचि विनायको॥
‘‘बुद्धो लोके समुप्पन्नो, दिप्पति [दिब्बति (क॰)][जिनसासनं (सी॰)] दानि सासनं।
सक्का उद्धरितुं अत्ता, पुञ्ञकामेन जन्तुना॥
‘‘उग्गय्ह तीणि सरणे, परिपुण्णानि गोपयिं।
तेन कम्मेन सुकतेन, पटिमोक्खामि दुग्गतिं॥
‘‘निसभो नाम समणो, बुद्धस्स अग्गसावको।
तमहं उपगन्त्वान, सरणगमनं गहिं॥
‘‘वस्ससतसहस्सानि, आयु विज्जति तावदे।
तावता सरणगमनं, परिपुण्णं अगोपयिं॥
४. पञ्चसीलसमादानियत्थेरअपदानं
‘‘नगरे चन्दवतिया, भतको आसहं तदा।
परकम्मायने युत्तो, पब्बज्जं न लभामहं॥
‘‘महन्धकारपिहिता , तिविधग्गीहि डय्हरे।
केन नु खो उपायेन, विसंयुत्तो भवे अहं॥
‘‘देय्यधम्मो च मे नत्थि, वराको भतको अहं।
यंनूनाहं पञ्चसीलं, रक्खेय्यं परिपूरयं॥
‘‘अनोमदस्सिस्स मुनिनो, निसभो नाम सावको।
तमहं उपसङ्कम्म, पञ्चसिक्खापदग्गहिं॥
‘‘वस्ससतसहस्सानि, आयु विज्जति तावदे।
तावता पञ्चसीलानि, परिपुण्णानि गोपयिं॥
‘‘मच्चुकाले च सम्पत्ते, देवा अस्सासयन्ति मं।
‘रथो सहस्सयुत्तो ते, मारिसायं [मारिसस्स (क॰)] उपट्ठितो’॥
‘‘वत्तन्ते चरिमे चित्ते, मम सीलं अनुस्सरिं।
तेन कम्मेन सुकतेन, तावतिंसं अगच्छहं॥
‘‘तिंसक्खत्तुञ्च देविन्दो, देवरज्जमकारयिं।
५. अन्नसंसावकत्थेरअपदानं
‘‘सुवण्णवण्णं सम्बुद्धं, गच्छन्तं अन्तरापणे।
कञ्चनग्घियसंकासं, बात्तिंसवरलक्खणं॥
‘‘सिद्धत्थं लोकपज्जोतं, अप्पमेय्यं अनोपमं।
अलत्थं परमं पीतिं, दिस्वा दन्तं जुतिन्धरं॥
‘‘सम्बुद्धं अभिनामेत्वा, भोजयिं तं महामुनिं।
महाकारुणिको लोके [नाथो (सी॰)], अनुमोदि ममं तदा॥
‘‘तस्मिं महाकारुणिके, परमस्सासकारके।
बुद्धे चित्तं पसादेत्वा, कप्पं सग्गम्हि मोदहं॥
‘‘चतुन्नवुतितो कप्पे, यं दानमददिं तदा।
दुग्गतिं नाभिजानामि, भिक्खादानस्सिदं फलं॥
‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे।
छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’॥
इत्थं सुदं आयस्मा अन्नसंसावको थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति।
अन्नसंसावकत्थेरस्सापदानं पञ्चमं।
६. धूपदायकत्थेरअपदानं
‘‘सिद्धत्थस्स भगवतो, लोकजेट्ठस्स तादिनो।
कुटिधूपं मया दिन्नं, विप्पसन्नेन चेतसा॥
यं यं योनुपपज्जामि, देवत्तं अथ मानुसं।
सब्बेसम्पि पियो होमि, धूपदानस्सिदं फलं॥
‘‘चतुन्नवुतितो कप्पे, यं धूपमददिं तदा [यं धूपनमदासहं (क॰)]।
दुग्गतिं नाभिजानामि, धूपदानस्सिदं फलं॥
‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे।
छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’॥
इत्थं सुदं आयस्मा धूपदायको थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति।
धूपदायकत्थेरस्सापदानं छट्ठं।
७. पुलिनपूजकत्थेरअपदानं
‘‘विपस्सिस्स भगवतो, बोधिया पादपुत्तमे।
पुराणपुलिनं हित्वा [छड्डेत्वा (सी॰ स्या॰)], सुद्धपुलिनमाकिरिं॥
‘‘एकनवुतितो कप्पे, यं पुलिनमदासहं।
दुग्गतिं नाभिजानामि, पुलिनदानस्सिदं फलं॥
‘‘तिंसतिमे [तिपञ्ञासे (सी॰ स्या॰)] इतो कप्पे, राजा आसिं जनाधिभू।
महापुलिननामेन, चक्कवत्ती महब्बलो॥
‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे।
छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’॥
इत्थं सुदं आयस्मा पुलिनपूजको थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति।
पुलिनपूजकत्थेरस्सापदानं सत्तमं।
८. उत्तियत्थेरअपदानं
‘‘चन्दभागानदीतीरे, सुसुमारो अहं तदा।
सगोचरप्पसुतोहं [सभोजनपसुताहं (स्या॰ क॰)], नदीतित्थं अगच्छहं॥
‘‘सिद्धत्थो तम्हि समये, सयम्भू अग्गपुग्गलो।
नदिं तरितुकामो सो, नदीतित्थं उपागमि॥
‘‘उपागते च [उपागतम्हि (स्या॰ क॰)] सम्बुद्धे, अहम्पि तत्थुपागमिं।
उपगन्त्वान सम्बुद्धं, इमं वाचं उदीरयिं॥
‘‘‘अभिरूह महावीर, तारेस्सामि अहं तुवं।
पेत्तिकं विसयं मय्हं, अनुकम्प महामुनि’॥
‘‘मम उग्गज्जनं सुत्वा, अभिरूहि महामुनि।
हट्ठो हट्ठेन चित्तेन, तारेसिं लोकनायकं॥
‘‘नदिया पारिमे तीरे, सिद्धत्थो लोकनायको।
अस्सासेसि ममं तत्थ, अमतं पापुणिस्ससि॥
‘‘तम्हा काया चवित्वान, देवलोकं आगच्छहं।
दिब्बसुखं अनुभविं, अच्छराहि पुरक्खतो॥
‘‘सत्तक्खत्तुञ्च देविन्दो, देवरज्जमकासहं।
९. एकञ्जलिकत्थेरअपदानं
‘‘सुवण्णवण्णं सम्बुद्धं, गच्छन्तं अन्तरापणे।
विपस्सिं सत्थवाहग्गं, नरवरं विनायकं॥
‘‘अदन्तदमनं तादिं, महावादिं महामतिं।
दिस्वा पसन्नो सुमनो, एकञ्जलिमकासहं॥
‘‘एकनवुतितो कप्पे, यमञ्जलिं करिं [यं अञ्जलिमकरिं (स्या॰), अञ्जलिमकरिं (क॰)] तदा।
दुग्गतिं नाभिजानामि, अञ्जलिस्स इदं फलं॥
‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे।
छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’॥
इत्थं सुदं आयस्मा एकञ्जलिको थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति।
एकञ्जलिकत्थेरस्सापदानं नवमं।
१०. खोमदायकत्थेरअपदानं
‘‘नगरे बन्धुमतिया, अहोसिं वाणिजो तदा।
तेनेव दारं पोसेमि, रोपेमि बीजसम्पदं॥
‘‘रथियं पटिपन्नस्स, विपस्सिस्स महेसिनो।
एकं खोमं मया दिन्नं, कुसलत्थाय सत्थुनो॥
‘‘एकनवुतितो कप्पे, यं खोममददिं तदा।
दुग्गतिं नाभिजानामि, खोमदानस्सिदं फलं॥
‘‘सत्तरसे [सत्तवीसे (सी॰ स्या॰)] इतो कप्पे, एको सिन्धवसन्धनो।
सत्तरतनसम्पन्नो, चतुदीपम्हि इस्सरो॥
‘‘पटिसम्भिदा चतस्सो, विमोक्खापि च अट्ठिमे।
छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनं’’॥
इत्थं सुदं आयस्मा खोमदायको थेरो इमा गाथायो अभासित्थाति।
खोमदायकत्थेरस्सापदानं दसमं।
तस्सुद्दानं –
सुसूति उपवानो च, सरणो सीलगाहको।
अन्नसंसावको खोमदायी च, दसेव ततिये गणे।