९. नवमो परिच्छेदो
दसानुस्सतिविभागो
सद्धापब्बजितो योगी, भावेन्तोनुस्सतिं पन।
दसानुस्सतिभेदेसु, भावेय्यञ्ञतरं कथं॥
अरहं सुगतो लोके, भगवा लोकपारगू।
विज्जाचरणसम्पन्नो, विमुत्तिपरिनायको॥
जेट्ठो सम्माभिसम्बुद्धो, सेट्ठो पुरिससारथी।
सत्था देवमनुस्सानं, बुद्धो अप्पटिपुग्गलो॥
सब्बलोकहितो बन्धु, समत्तरतनालयो।
सत्तानमनुकम्पाय, जातो नाथो सिवंकरो॥
चक्खुमा तित्थकुसलो, धम्मस्सामी तथागतो।
मच्चुधेय्यविमोक्खाय, पटिपादयि पाणिनो॥
सत्थवाहो महायोग्गो, मग्गामग्गयुधन्धरो।
सिरिसत्थमधिग्गय्ह, विचरित्थ महापथं,
अनोमो असमो धीरो,
लोकहीतपरक्कमो।
सब्बाकारवरोपेतो ,
अच्छेरब्भुतपुग्गलो॥
अत्थभूतो धम्मभूतो,
ब्रह्मभूतो महायसो।
ञाणालोकपरिच्छिन्न-
ञेय्यासेसपरिग्गहो॥
आनुभाववसिप्पत्तो, आसभण्डाननिच्चलो।
महन्तमरियादोयमनन्तगतिगोचरो॥
सब्बा भिञ्ञाबलप्पत्तो, वेसारज्जविसारदो।
सब्बसम्पत्तिनिट्ठानो, गुणपारमिपूरको॥
अप्पमेय्यो महानागो, महावीरो महामुनि।
महेसी महिताचारो, महामहो महिद्धिको॥
सब्बत्थसिद्धिसञ्चारो, महेसीगणपूजितो।
राजाधिराजमहितो, देवब्रह्माभिवन्दितो॥
अभिभूय तयो लोके, आदिच्चोव नभन्तरे।
विरोचति महातेजो, अन्धकारे पभङ्करो॥
ब्यामप्पभापरिक्खित्तो, केतुमालाहलङ्कतो।
द्वत्तिंसलक्खणासीतिअनुब्यञ्जनसोभितो॥
छब्बण्णरंसिललितो, रतनग्घियसन्निभो।
समिद्धिरूपसोभग्गो, दस्सनेय्यंव पिण्डितं॥
फुल्लं पदुमसण्डंव, कप्परुक्खोवलङ्कतो।
नभंव तारकाकिण्णं, उत्तमो पटिदिस्सति॥
सत्थुकप्पमहावीरपुत्तेहि परिवारितो।
सब्बलोकमहिद्धाय, धम्मराजा सयंवसी॥
निद्धोतमलचन्दोव , नक्खत्तपरिवारितो।
खत्तसङ्घपरिब्युळ्हो, चक्कवत्तीव सोभति॥
इच्चानन्तगुणाकिण्णमसेसमलनिस्सटं।
सब्बसम्पत्तिदातारं, विपत्तिविनिबन्धकं॥
दयापरमहोरत्तं, भगवन्तमनुस्सरं।
भावेति पञ्ञवा योगी, बुद्धानुस्सतिभावनं॥
स्वाखातो तेन सद्धम्मो, सम्बुद्धेन सतीमता।
पच्चत्तपटिवेधेन, पस्सितब्बो यथारहं॥
तण्हादलिद्दनासाय, मनोरथसमिद्धिया।
कालन्तरमनागम्म, पच्चक्खफलदायको॥
उपनिस्सयवन्तानं, ‘‘एहि पस्सा’’ति दस्सियो।
पच्चत्तमेव विञ्ञूहि, वेदितब्बो सभावतो॥
सब्बासवसमुग्घाती , सुद्धो सोवत्थिको सिवो।
पिहितापायकुम्मग्गो, मग्गो निब्बानपत्तिया॥
क्लेससंकटदुग्गम्हा, दुक्खक्खन्धमहब्भया।
खेमन्तभूमिं निय्याति, अच्चन्तमनुपद्दवं॥
पुञ्ञतित्थमिदं नाम, मङ्गलञ्च सिवङ्करं।
हितोदयसुखाधान-ममताहारमुत्तमं॥
अविज्जापटलुद्धारविज्जानेत्तोसधं वरं।
पञ्ञाधारमिदं सत्थं, क्लेसगण्डप्पभेदकं॥
चतुरोघनिमुग्गानं, सेतुबन्धो समुग्गतो।
भवचारकरुद्धानं, महाद्वारो अपारुतो॥
सोकोपायासविद्धानं, परिदेवसमङ्गिनं।
सल्लनीहरणोपायो, अच्चन्तसुखमीरितो॥
ब्यसनोपद्दवापेतो , संक्लेसमलनिस्सटो।
उजुसम्मत्तनियतो, पटिपत्तिविसुद्धिया॥
सुद्धसीलपरिक्खारो, समाधिमयपञ्जरो।
सम्मासङ्कप्पचक्कङ्गो, सम्मावायामवाहनो॥
सतिसारथिसंयुत्तो, सम्मादिट्ठिपुरेजवो।
एस धम्मरथो याति, योगक्खेमस्स पत्तिया॥
विपत्तिपटिबाहाय, सब्बसम्पत्तिसिद्धिया।
सब्बखन्धविमोक्खाय, धम्मं देसेसि चक्खुमा॥
हितेसी सब्बपाणीनं, दयापन्नो महामुनि।
धम्मालोकं पकासेसि, चक्खुमन्तानमुत्तमो॥
यं धम्मं सम्मदञ्ञाय, खेममग्गप्पतिट्ठिता।
पापकापगता धीरा, पस्सद्धिदरथासया॥
भवयोगा विनिमुत्ता, पहीनभयभेरवा।
अच्चन्तसुखमेधेन्ति, सोत्थिपत्ता महेसयो॥
तमेवमुत्तमं धम्मं, चिन्तेन्तो पन पण्डितो।
भावेतीति पकासेन्ति, धम्मानुस्सतिभावनं॥
चत्तारो च पटिपन्ना, चत्तारो च फले ठिता।
एस सङ्घो उजुभूतो, पञ्ञासीलसमाहितो॥
पलापापगतो सुद्धो, पटिपत्तिपतिट्ठितो।
परिग्गहितसद्धम्मो, समिद्धिगुणसोभितो॥
पहीनापायगमनो, पापक्लेसविनिस्सटो।
परिपन्थसमुच्छेदी, भवचारकभेदको॥
उत्तमदमथप्पत्तो, सुविनीतो महेसिना।
विज्जाविमुत्तिवोदातो, आजानीयपथे ठितो॥
सुगतोरसि सम्भूतो, सुचिधम्मसिरिन्धरो।
पटिपादितसम्पत्तो, धम्मसासनसेवितो॥
भयभेरवनिस्सङ्गो, जिनतेजानुपालितो।
मोनेय्यपथसञ्चारो, सुगतोवादभाजनो॥
अप्पमादपरित्ताणो, सीलालङ्कारभूसितो।
चेतोसमाधिसन्नद्धो, पञ्ञायुधसमुज्जलो॥
उजुमग्गमधिट्ठाय, मारकायप्पदालनो।
अपराजितसङ्गामो, ललितोदातविक्कमो॥
मच्चुधेय्यमतिक्कन्तो, बोधिधम्मप्पतिट्ठितो।
छळाभिञ्ञाबलप्पत्तो, समाराधितसासनो॥
अनुबोधिमनुप्पत्तो, पभिन्नपटिसम्भिदो।
सामञ्ञपारमिप्पत्तो, तोसेति जिनमानसं॥
नेकाकारवरूपेतो, नानासम्पत्तिफुल्लितो।
विपत्तिपथनित्तिण्णो, अभिबुद्धिपरायणो॥
आहुनेय्यो पाहुनेय्यो,
दक्खिणेय्यो सुदुल्लभो।
सदेवकस्स लोकस्स,
पुञ्ञक्खेत्तमनुत्तरं॥
यत्थ सुद्धिम्हि निद्दोसे, सद्धाबीजं पतिट्ठितं।
अच्चन्तं परिपाचेति, सम्पत्तिफलमुत्तमं॥
यं फलं परिभुञ्जन्ता, विमुत्तिरससेवनं।
अच्चन्तसुखिता धीरा, भवन्ति अजरामरा॥
तं फलं पत्थयन्तेन, सङ्घानुस्सतिभावना।
भावेतब्बा पनिच्चेवमिति भासन्ति पण्डिता॥
पञ्चसीलं दससीलं, पातिमोक्खमुपोसथं।
चातुपारिसुद्धिसीलं, धुतङ्गपरिवारितं॥
एवमेतेसु यं किञ्चि, समादाय रहोगतो।
तमानिसंसं गुणतो, फलतो च विचिन्तये॥
आदि चेतं पतिट्ठा च, मुखं पमुखमुत्तमं।
मूलं कुसलधम्मानं, पभवं पटिपत्तिया॥
सासनोतरणद्वारं, तित्थं सद्धम्मवापिया।
पारिसुद्धिपदट्ठानं, मग्गो खेमन्तपापको॥
साधु सिक्खासमादानं, बाहुसच्चविभूसनं।
अरियाचारचारित्त-मवण्णमलवज्जनं॥
कुलपुत्तअलङ्कारो, पापजल्लपवाहनं।
अनपायि सुगन्धञ्च, महापुरिससेवितं॥
पच्छानुतापहरणं, पीतिपामोज्जवड्ढनं।
नेक्खम्मभावनोपेतं, पब्बज्जावेससोभनं॥
सोपानं सग्गलोकस्स, दळ्हापायविधानकं।
अनुपद्दवसम्पत्ति, समत्थगुणसूदनी॥
क्लेसपञ्जरविच्छेदि , विपत्तिपथवारणं।
सोत्थिकम्मसमुट्ठानं, असाधारणमङ्गलं॥
‘‘सुलद्धा वत मे लद्धा, सद्धा सुगतसासने।
सीलं मे यस्स कल्याणं, परिसुद्धमखण्डितं॥
‘‘दुल्लभो वत मे लद्धो,
महालाभो अनप्पको।
योहमक्खलिताचारो,
उपघातविवज्जितो॥
‘‘धम्मङ्कुरितसन्तानो , मूलजातोस्मि सासने।
उजुमग्गं समारुळ्हो, पिहिता सभया दिसा॥
‘‘अवञ्चा वत मे जाति, आरद्धा खणसम्पदा।
पतिट्ठितोम्हि सद्धम्मे, सफलं मम जीवितं’’॥
इत्थं नानप्पकारेन, चिन्तेन्तो गुणमत्तनो।
सीलक्खन्धस्स भावेति, सीलानुस्सतिभावनं॥
सद्धाय सीलवन्तेसु, दत्वा दानं यथारहं।
निद्धोतमलमच्छेरो, विवित्तो तमनुस्सरे॥
दानं निधानमनुगं, असाधारणमुत्तमं।
अविनाससुखाधानं, अच्चन्तं सब्बकामदं॥
कोपदाहोपसमनं, मच्छेरमलसोधनं।
पमादनिद्दावुट्ठानं, लोभपासविमोचनं॥
चेतोविकारदमनं, मिच्छामग्गनिवारणं।
वित्तिलाभसुखस्सादो, विभवोदयमङ्गलं॥
सद्धादिगुणवोदानं, अज्झासयविकासनं।
सताचारपरिक्खारो, तनुचेतोविभूसनं॥
अप्पमञ्ञापदट्ठानं, अप्पमेय्येन वण्णितं।
महापुरिसचारित्तं, सपदानं महेसिना॥
धम्माधिगतभोगानं , सारादानमनुत्तरं।
महत्ताधिगमूपायं, लोकसन्ततिकारणं॥
अत्थकारी च सम्माहं, परिच्चागसमायुतो।
अत्तनो च परेसञ्च, हिताय पटिपन्नका॥
उजुमद्दवचित्तोस्मि, कालुस्सियविनिस्सटो।
पापसंक्लेसविमुखो, पाणभूतानुकम्पको॥
सीलवन्तपतिट्ठोस्मि , कपणानं परायणो।
बुद्धसासनुपट्ठाको, ञातिमित्तोपजीविको॥
दानवोस्सग्गसम्मुखो,
संविभागरतो सुखी।
कप्परुक्खोव फलितो,
जातो लोकाभिवड्ढिया॥
पिहितापायमग्गोस्मि, मग्गद्वारमपारुतं।
सम्पत्ता सब्बसम्पत्ति, दलिद्दस्स मनापिकं॥
‘‘संसारद्धानपाथेय्यं, सब्बदुक्खविनोदनं।
सुबन्धं मम सब्बत्थ, गहितो च कटग्गहो’’॥
एवं दानगुणं नानप्पकारेन विचिन्तयं।
भावेति दायकोयोगी, चागानुस्सतिभावनं॥
सद्धं सीलं सुतं चागं, पञ्ञं पण्डितजातिको।
सम्पादयित्वा सद्धम्मे, देवतायो अनुस्सरे॥
चातुमहाराजिका च, तावतिंसा च यामका।
तुसिता चेव निम्मानरतिनो वसवत्तिनो॥
तदुत्तरिञ्च ये देवा, दिब्बकायमधिट्ठिता।
तेपि सद्धादिधम्मेसु, चिरकालं पतिट्ठिता॥
सुसमाहितसङ्कप्पा, दानसीलधुरन्धरा।
धम्ममग्गमधिट्ठाय, हिरोत्तप्पपुरक्खता॥
तं लोकमुपपन्नासे, सस्सिरीकं परायणं।
इद्धिमन्तो जुतिमन्तो, वण्णवन्तो यसस्सिनो॥
दिब्बसम्पत्तिसम्पत्ता, नानाभोगसमप्पिता।
पालेन्तो दीघमद्धानं, अनुभोन्ति महासुखं॥
ते सब्बेपि च मय्हम्पि, विज्जन्ति अनुपायिनो।
सद्धादिकुसला धम्मा, देवधम्माति विस्सुता॥
सद्धम्मगुणसम्पत्ति-दाता मङ्गलनायिका।
दुल्लभापि च मे लद्धा, सद्धा सुगतसासने॥
वज्जोपवादरहितो, पापकम्मपरम्मुखो।
परिसुद्धसमाचारो, पसन्नामलचेतनो॥
निच्चमोहितसोतोस्मि,
तथागतसुभासिते।
सुतभाजनभूतो च,
सतिमा सुसमाहितो॥
मच्छेरमलनित्तिण्णो, लोभक्खन्धविमुच्चितो।
ओपानभूतो लोकस्मिं, विस्सट्ठसुखयाचनो॥
वत्थुत्तयमहत्ते च, हिताहितविनिच्छये।
पञ्ञा वत्थुसभावे च, तिखिणा मम वत्तति॥
समाराधितसद्धम्मो, कतपुञ्ञमहुस्सवो।
देवधम्मसमिद्धोस्मि, कल्याणचरिताकरो॥
देवताहि समानोहं, गुणालङ्कारभूसितो।
हत्थपत्ता च देविद्धि, निप्फन्ना दिब्बसम्पदा॥
देवसामञ्ञमिच्चेवं, चिन्तेन्तो गुणमत्तनो।
भावेति गुणसम्पन्नो, देवतानुस्सतिं परं॥
जातिधम्मा जराब्याधिसोकोपायासभञ्जिते।
अनिच्चे दुक्खेनत्ते च, निब्बिन्नोपधिसम्भवे॥
विरागो च निरोधो च, चागो मुत्ति अनालयो।
योयमादाननिस्सग्गो, निब्बानमिति वुच्चति॥
उपसन्तमिदं ठानमिति चिन्तेति पण्डितो।
अनुपादानसंक्लिट्ठमसङ्खारमनासवं॥
अप्पमाणं पणीतञ्च, सिवं परममच्चुतं।
अनन्तगुणमच्चन्त-मविकारमनामयं॥
खेमं तं पारिमतीर-महायनकरं परं।
ताणं लेणञ्च दीपञ्च, पतिट्ठानं परायणं॥
वट्टानुबन्धविच्छेदो, भवतण्हाविसोसनं।
सब्बूपधिसमुग्घातो, दुक्खनिब्बापनं सुखं॥
सब्बपापविनासोयं, सब्बक्लेसविसोधनं।
सोकोपायाससन्तापभयभेरवमोचनं॥
पलिबोधसमुच्छेदो, पपञ्चविनिवेठनं।
सब्बसङ्खारसमथो, सब्बलोकविनिस्सटो॥
पारिसुद्धिकरा धातु, भवनिस्सरणं पदं।
उत्तमारियसम्पत्ति, अनोमममतं पदं॥
सब्बथा भद्दमतुलं, निब्बानमिति पस्सतो।
उपसमानुस्सतीति, भावनायं पवुच्चति॥
सत्तानुस्सतिमिच्चेवं, भावेन्तो पन पण्डितो।
पामोज्जबहुलो होति, पसन्नो बुद्धसासने॥
पटिपस्सद्धदरथ-मुपचारसमाधिना।
समाधियति चित्तञ्च, परिसुद्धमनामयं॥
भावनामयमेतञ्च, कत्वा पुञ्ञमनप्पकं।
वासनागतिसम्पत्ति-भोगभागीति वुच्चति॥
उपनिस्सयसम्पन्नो, पत्वा निब्बेधमुत्तमं।
दिट्ठेव धम्मे दुक्खग्गिं, निब्बापेति अनासवो॥
लोकप्पवत्ति चिन्तेत्वा, मरणानुस्सतिं पन।
भावेय्य सकमच्चन्तं, चिन्तेन्तो मरणं कथं॥
अनिमित्तमनञ्ञातं, मच्चानमिध जीवितं।
कसिरञ्च परित्तञ्च, तञ्च दुक्खेन संयुतं॥
अप्पोदकम्हि मच्छेव, बन्धमाने रुदम्मुखे।
मच्चु गच्छति आदाय, पेक्खमाने महाजने॥
पुरक्खत्वाव मरणं, जायन्ति पटिसन्धियं।
जाता पुन मरिस्सन्ति, एवंधम्मा हि पाणिनो॥
यमेकरत्तिं पठमं, गब्भे वसति मानवो।
अब्भुट्ठितोव सो याति, स गच्छं न निवत्तति॥
सत्ता मरन्ति गब्भेपि, जायमाना च दारका।
कुमारा योब्बनप्पत्ता, बलप्पत्ता महत्तरा॥
अथावस्सं मरन्तेव, जिण्णा दण्डपरायणा।
सूरा पुञ्ञबलत्थामा, नानाब्याधिनिपीळिता॥
अज्ज सुवेति मरणं, परियेसति पाणिनो।
सेना युद्धपयाताव, सब्बे मच्चुभयाकुला॥
सत्तारतनलङ्कारा, चतुरिद्धिसमुग्गता।
चक्कवत्ती महातेजा, राजमण्डलसोभिनो॥
कप्पुट्ठानमहावाता, पातिताव महासिला।
पतन्ति मच्चुविक्खित्ता, परो चेतान मानवा॥
येपि दीघायुका देवा, वण्णवन्ता महिद्धिका।
आनुभावबलप्पत्ता, महाभोगसुखेधिनो॥
तेपि मच्चुसमुद्धत्ता, भवन्ति भयसंकुला।
वेरम्भक्खित्तपक्खीव, मादिसेसु कथाव का॥
अच्चन्तरायबहुलो , मरणाहितसम्भवो।
निच्चं चक्कसमारुळ्हो, लोकोयं परिवत्तति॥
एत्थन्तरे मरणस्स, वेमज्झे मम वत्ततो।
अस्सासेपि अविस्सट्ठे, जीविका चे कथाव का॥
अच्छेरं वत लोकस्मिं, खणमत्तम्पि जीवितं।
निस्सितोपद्दवट्ठाने, महाब्यसनपीळिते॥
अद्धुवं जीवितं निच्च-मच्चन्तं मरणं मम।
सभावो मरणन्तेव, विसेसो पन जीवितं॥
अत्थमारब्भ गच्छन्तो, आदिच्चोव नभन्तरे।
मरणायाभिधावन्तो, विहायामि सुवे सुवे॥
वज्झप्पत्तो महाचोरो,
निय्याताघातनं यथा।
मरणाय पयातोहं,
तथेवमनिवत्तियो॥
अम्बुजोव वङ्कघस्तो, ताणलेणविवज्जितो।
निच्चं मच्चुवसं यन्तो, विस्सट्ठो किमहं चरे॥
को मे हासो किमानन्दो,
किमहं मोहपारुतो।
मदप्पमादविक्खित्तो,
विचरामि निरङ्कुसो?
हन्दाहमारभिस्सामि, सम्मासम्बुद्धसासने।
आतापी पहितत्तो च, हिरोत्तप्पसमाहितो॥
पटिपत्तिपरो हुत्वा, पापधम्मनिरङ्कतो।
निब्बापयामि अच्चन्तं, सब्बदुक्खहुतावहं॥
इत्थं पनत्तनो योगी, मरणं पटिचिन्तयं।
मरणानुस्सतिं नाम, भावेतीति पवुच्चति॥
तदेतं पन भावेत्वा, उपचारसमाहितो।
निब्बेदबहुलो होति, अप्पमादधुरन्धरो॥
मिच्छाधम्मं विराजेत्वा, नन्दिरागनिरालयो।
सब्बासवपरिक्खीणो, पप्पोति अमतं पदं॥
गहेत्वा पन मेधावी, द्वत्तिंसाकारभावनं।
करेय्य ताव पच्छा वे, अनुपुब्बमभिण्हसो॥
केसा लोमा नखा दन्ता, तचो मंसं नहारु च।
अट्ठि च मिञ्ज वक्कं च, हदयं यकनं तथा॥
किलोमं पिहक पप्फासं, अन्तं गुणमुदरियं।
मत्थलुङ्गं करीसञ्च, पित्तं सेम्हमथापरं॥
पुब्बो च लोहितं सेदो,
मेदो अस्सु वसाथ वा।
खेळो सिङ्घाणिका चेव,
लसिका मुत्तमिच्चपि॥
घनबन्धसुभाकार-विपल्लासानुसारिनं।
यथाभूतावबोधाय, विभत्ताव महेसिना॥
काये बात्तिंस कोट्ठासा,
कुणपाव समुस्सिता।
सारगय्हूपगापेता,
धिक्कता धीरहीळिता॥
असुभाव पटिक्कूला, जेगुच्छा सुचिवज्जिता।
निन्दिता चक्खुमन्तेहि, अन्धबालोपलाळिता॥
विचित्तछविसञ्छन्ना , तचभत्तसमोहिता।
परिस्सवपरिक्लिट्ठा, कुथिता पूतिगन्धिता॥
धोवियन्तापि सततं, अजहन्ता मलस्सवं।
सुगन्धानुविलित्तापि, दुग्गन्धपरिणामिनो॥
अहंकारममत्तेन, विस्सट्ठसुखसङ्गहा।
सङ्घाटघनसम्बद्धा, सम्मोहेन्ति महाजनं॥
छन्दरागसमूपेता, यत्थ मुळ्हा पुथुज्जना।
सेवन्ति विसमं घोरं, चतुरापायभागिनो॥
तत्थ चित्तं विराजेतुं, पटिपन्नो यथाक्कमं।
चेतोविभावनत्थाय, कोट्ठासेसु विचक्खणो॥
वचसा मनसा चेव, यथावुत्तानुसारतो।
अनुलोमपटिलोमं, सज्झायित्वा ततो परं॥
वण्णसण्ठानदिसतो, ववत्थपेय्य पण्डितो।
ततोकासपरिच्छेदा, पच्चेकं तु यथाक्कमं॥
वण्णसण्ठानगन्धा च,
आसयोकासतो ततो।
विभावेय्यासुभाकार-
मेकेकस्मिं तु पञ्चधा॥
दसधाभोगमिच्चेवं, कत्वा भावयतो पन।
सन्तिभूता पकासेन्ति, रथचक्कारसादिसा॥
हित्वा अप्पगुणे तत्थ, गण्हं सुप्पगुणं बुधो।
अप्पनं पटिभागञ्च, पप्पोतेकेकवत्थुसु॥
असुभाकारमारब्भ, भावना चे पवत्तति।
कम्मट्ठानं पटिक्कूलं, पठमज्झानिकं सिया॥
नीलादिवण्णमारब्भ, पटिभागो यदा तदा।
नीलादिकसिणं हुत्वा, पञ्चकज्झानिकं भवे॥
लक्खणाकारमारब्भ , चिन्तना चे पवत्तति।
विपस्सनाकम्मट्ठान-मिति भासन्ति पण्डिता॥
तिधा पभेदमिच्चेवं, भावेन्तो पुन बुद्धिमा।
कायगतासतिं नाम, भावेतीति पवुच्चति॥
सोयमज्झत्तं निब्बिन्नो, बहिद्धा च निरालयो।
उब्बेगबहुलो योगी, पमादमतिवत्तति॥
कामबन्धविनिमुत्तो, पापा मेधावि निस्सटो।
सच्छिकत्वान सामञ्ञं, अमतं परिभुञ्जति॥
आनापानस्सतिं नाम, सम्मासम्बुद्धवण्णितं।
कम्मट्ठानाधिराजानं, भावेन्तो पन पण्डितो॥
अप्पनञ्चोपचारञ्च, समथञ्च विपस्सनं।
लोकुत्तरं लोकियञ्च, सुखेनेवाधिगच्छति॥
सुखुमा निपुणा तिक्खा, परिपक्का बले ठिता।
बोधिपक्खियधम्मा च, वोदायन्ति विसेसतो॥
कम्मट्ठाने तथा हेत्थ, गणना अनुबन्धना।
फुसना ठपना चेव, सल्लक्खणविवट्टना॥
पारिसुद्धि ततो पच्छा, तेसञ्च पटिपस्सना।
इच्चेवमट्ठधा भेदा, मातिकायं पकासिता॥
विभत्ता सतिपट्ठान-वसा सोळसधा ततो।
आनापानप्पभेदेन, भिन्ना द्वत्तिंसधा पुन॥
तमेव परियादाय, समथञ्च विपस्सनं।
महत्तवेपुल्लगतं, भावेय्य सतिमा कथं॥
आनापानं परिग्गय्ह, पविवित्तो रहोगतो।
गणेय्य पठमं ताव, निसिन्नो सुखमासने॥
पञ्चन्नं न ठपेतब्बं, हेट्ठा न दसतोपरि।
नेतब्बमनुपुब्बेन, गणेतब्बमखण्डितं॥
अन्तो बहि च विक्खेप-मकत्वान पुनप्पुनं।
फुट्ठट्ठानम्हि सतिमा, अनुबन्धेय्य मानसं॥
नासिकग्गोत्तरोट्ठे च, कत्वाभोगं ततोपरं।
सततस्साससम्फस्सं, आवज्जन्तस्स योगिनो॥
पुथुलं वाथ दीघं वा, मण्डलं वाथ वित्थतं।
तारकादिसमाकारं, निमित्तं तत्थ जायति॥
चित्तं समाहितं होति, उपचारसमाधिना।
उपक्लेसा पहिय्यन्ति, पटिभागे समुट्ठिते॥
निमित्ते ठपयं चित्तं, ततो पापेति अप्पनं।
पञ्चज्झानवसेनायं, समथे भावनानयो॥
आरभित्वाभिनिवेस-मानापाने पुनापरो।
अज्झत्तञ्च बहिद्धा च, ततो तदनुसारतो॥
भूमिधम्मे यथाभूतं, विपस्सित्वा विसारदो।
अप्पेतानुत्तरज्झान-मयं सुद्धिविपस्सना॥
आनापानसमापत्तिं, कत्वा पादकमुत्तरं।
भावेन्तस्स वसेनाहु, नयं सोळसधा कथं॥
दीघमस्सासपस्सासा, रस्सं वाथ तथा द्वयं।
सतिमा मतिसम्पन्नो, पठमं परिगण्हति॥
आदिमज्झावसानं तु, करोन्तो विदितं तथा।
समाहितो सब्बकाय-पटिसंवेदि सिक्खति॥
ततो ते एव सङ्खारे, पस्सम्भेन्तोपरूपरि।
वुत्तो पस्सम्भयं कायसङ्खारं सिक्खतीति च॥
आनापानसतिच्चेवं , कायसङ्खारनिस्सिता।
कायानुपस्सना नाम, चतुधापि च भासिता॥
सम्पयुत्तेन ञाणेन, पीतिमालम्बणेन च।
विपस्सनाय समथे, कुब्बन्तो पाकटं सुखं॥
वेदनासञ्ञासङ्खाते, चित्तसङ्खारके तथा।
पीतादिपटिसंवेदी, सिक्खतीति पवुच्चति॥
थूले ते एव सङ्खारे, समेतुं परिभावयं।
वुत्तो ‘‘पस्सम्भयं चित्तं, सङ्खारं सिक्खती’’ति च॥
तस्सा तंतंमुखेनेत्थ, सम्पज्जनविसेसतो।
वेदनानुपस्सनाय, चतुधा समुदीरिता॥
अप्पेन्तो पच्चवेक्खन्तो, बुज्झन्तो च पकासितं।
करोन्तो मानसं चित्त-पटिसंवेदि सिक्खति॥
तमेवाभिप्पमोदेन्तो, सप्पीतिकसमाधिना।
‘‘अभिप्पमोदयं चित्तं, सिक्खती’’ति पवुच्चति॥
अप्पनायोपचारेन, तमेवाथ समादहं।
योगी ‘‘समादहं चित्तं, सिक्खती’’ति पकासितो॥
पच्चनीकेहि विक्खम्भ-समुच्छेदेहि मोचयं।
तथा ‘‘विमोचयं चित्तं, सिक्खती’’तिपि भासितो॥
आनापानं पभेदाय, कम्मट्ठानं यथारहं।
चित्तानुपस्सना नाम, पवत्तायं चतुब्बिधा॥
विपस्सनायनिच्चानु-गतत्ता हि विसेसतो।
विपस्सन्तो अनिच्चानु-पस्सी सिक्खति पण्डितो॥
ततो विरागानुपस्सी, निब्बिन्दित्वा विराजयं।
तथा निरोधानुपस्सी, भूमिधम्मे निरोधयं॥
पक्खन्दनपरिच्चागपटिनिस्सग्गतो पन।
पटिनिस्सग्गानुपस्सी, सिक्खतीति पवुच्चति॥
आनापानमुखेनेव , भूमिधम्मविपस्सना।
धम्मानुपस्सना नाम, भासितेवं चतुब्बिधा॥
इति सोळसधाकारं, सिक्खत्तयपतिट्ठितं।
चतुब्बिधम्पि पूरेति, सतिपट्ठानभावनं॥
परिग्गय्ह सतिञ्चेव-मुस्साहन्तो विपस्सनं।
द्वत्तिंसाकारभेदेहि, सतोकारीति वुच्चति॥
इत्थञ्च गणनादीहि, भावेत्वा समथं ततो।
विपस्सनाधिवचनं, कत्वा सल्लक्खणं पुन॥
पत्वा विवट्टनामग्गं, पारिसुद्धिफले ठितो।
पच्चवेक्खणसङ्खातं, पप्पोति सतिपस्सनं॥
आनापानसतिच्चेवमसेसं परिपूरिता।
साकारं सप्पभेदञ्च, भाविताति पवुच्चति॥
आनापानसमाधिमेतमतुलं बुद्धापदानुत्तमं,
पापक्लेसरजोहरं सुखमुखं दुक्खग्गिनिब्बापनं।
भावेत्वा सतिसम्पजञ्ञविपुला विक्खेपविद्धंसका,
पप्पोन्तुत्तरमुत्तमामतपदं बोधित्तयब्यापकं॥
बुद्धं धम्मञ्च सङ्घं पुथुननमहितं सुद्धसीलं सुदानं,
धम्मट्ठा देवतायोपसमथ मरणं कायमानञ्चपानं।
पञ्ञत्तारब्भयायं सतिसमवहिता बोधिमग्गोदयाय,
सायं सद्धम्मनेत्ती सहितसिवगुणा सेवितब्बादरेन॥
इति नामरूपपरिच्छेदे दसानुस्सतिविभागो नाम
नवमो परिच्छेदो।