अट्ठमो परिच्छेदो
२. चेतसिकविभागो
८. चेतसिकसम्पयोगकथा
इति चित्तविधिं ञत्वा, द्वेपञ्ञास विभाविना।
ञेय्या चेतसि सम्भूता, धम्मा चेतसिका कथं॥
फस्सो च वेदना सञ्ञा, चेतनेकग्गता तथा।
जीवितं मनसिकारो, सत्त साधारणा इमे॥
वितक्को च विचारो च, पीति च वीरियं तथा।
छन्दो च अधिमोक्खो च, छ पकिण्णकनामका॥
पुञ्ञापुञ्ञेसु पाकेसु, क्रियासु च यथारहं।
मानसेसु पवत्तन्ति, विप्पकिण्णा पकिण्णका॥
सद्धा सतिन्द्रियञ्चेव, हिरोत्तप्पबलद्वयं।
अलोभो च अदोसो च, पञ्ञा मज्झत्ततापि च॥
अट्ठेते उत्तमा नाम, धम्मा उत्तमसाधना।
निवज्जाति पवुच्चन्ति, युगळा छ ततोपरे॥
पस्सद्धि कायचित्तानं, लहुता मुदुता तथा।
कम्मञ्ञता च पागुञ्ञ-ता च उजुकताति च॥
अप्पमञ्ञाद्वयं नाम, करुणामुदिता सियुं।
सम्मावाचा च कम्मन्ता-जीवा च विरतित्तयं॥
पञ्चवीस पनिच्चेते, अनवज्जा यथारहं।
पापाहेतुकमुत्तेसु, अनवज्जेसु जायरे॥
लोभो दोसो च मोहो च,
मानो दिट्ठि च संसयो।
थिनमिद्धञ्च उद्धच्चं,
कुक्कुच्चञ्च तथा दस॥
अहिरीकमनोत्तप्पं, इस्सा मच्छरियन्ति च।
होन्ति चुद्दस सावज्जा, सावज्जेस्वेव सम्भवा॥
द्वेपञ्ञास चतुद्धेवं, धम्मा चेतसिका ठिता।
तेसं दानि पवक्खामि, सम्पयोगञ्च सङ्गहं॥
सत्त साधारणा सब्ब-चित्तसाधारणा ततो।
चित्तेन सद्धि अट्ठन्नं, विप्पयोगो न कत्थचि॥
वितक्को पञ्चविञ्ञाणं, दुतियादिविवज्जिते।
विचारोपि च तत्थेव, ततियादिविवज्जिते॥
सोमनस्सयुते पीति-चतुत्थज्झानवज्जिते।
वीरियं पठमावज्ज-विपाकाहेतुवज्जिते॥
छन्दो सम्भोति सब्बत्थ, मोमूहाहेतुवज्जिते।
अधिमोक्खो विचिकिच्छा-पञ्चविञ्ञाणवज्जिते॥
छसट्ठि पञ्चपञ्ञास, सत्तति चेव सोळस।
वीसतेकादसेवाथ, पकिण्णकविवज्जिता॥
मानसा पञ्चपञ्ञास, सवितक्का छसट्ठि च।
सविचारेकपञ्ञास, सप्पीतिकमना तथा॥
तेसत्तति सवीरिया, सछन्देकूनसत्तति।
साधिमोक्खा पवुच्चन्ति, अट्ठसत्तति मानसा॥
पञ्ञाप्पमञ्ञाविरती, हित्वा एकूनसट्ठिसु।
पापाहेतुकमुत्तेसु, सद्धादेकूनवीसति॥
द्विहेतुकाहेतुपापवज्जितेसु समासतो।
पञ्ञा तु जायते सत्तचत्तालीसेसु सब्बथा॥
महाक्रियाकामपुञ्ञ-रूपज्झानेसु जायरे।
अप्पमञ्ञाट्ठवीसेसु, हित्वा झानं तु पञ्चमं॥
लोकुत्तरेसु सब्बत्थ, सहेव विरतित्तयं।
कामपुञ्ञेसु सम्भोति, यथासम्भवतो विसुं॥
विरतीअप्पमञ्ञासु, पञ्चस्वपि यथारहं।
कदाचिदेव सम्भोति, एकेकोव न चेकतो॥
अहिरीकमनोत्तप्पं, मोहउद्धच्चमेव च।
पापसाधारणा नाम, चत्तारो पापसम्भवा॥
लोभो च लोभमूलेसु, दिट्ठियुत्तेसु दिट्ठि च।
मानो दिट्ठिवियुत्तेसु, दिट्ठिमाना न चेकतो॥
दोसमूलेसु दोसो च, इस्सा मच्छरियं तथा।
कुक्कुच्चमिति चत्तारो, विचिकिच्छा तु कङ्खिते॥
सहेव थिनमिद्धं तु, ससङ्खारेसु पञ्चसु।
इति चुद्दस सावज्जा, सावज्जेस्वेव निच्छिता॥
मानो च थिनमिद्धञ्च, सह वाथ विसुं न वा।
इस्सामच्छेरकुक्कुच्चा, अञ्ञमञ्ञं विसुं न वाति॥
इति चेतसिकविभागे चेतसिकसम्पयोगकथा निट्ठिता।
अट्ठमो परिच्छेदो।