एकूनवीसतिमो परिच्छेदो
१९. पभेदकथा
अट्ठवीसविधम्पेतं, रूपं दानि यथारहं।
भूतरूपादिभेदेहि, विभजेय्य विचक्खणो॥
पथवादिकमिदन्ति, भूतरूपं चतुब्बिधं।
उपादारूपमञ्ञं तु, चतुवीसतिविधं भवे॥
पञ्चविधम्पि चक्खादिरूपमज्झत्तिकं मतं।
तेवीसतिविधं सेसं, बाहिरन्ति पवुच्चति॥
रूपसद्दगन्धरसफोट्ठब्बा सत्त पञ्चधा।
पञ्चप्पसादविसया, पञ्चारम्मणनामका॥
एकवीसतिविधं सेसं, धम्मारम्मणसङ्गहं।
मनोविञ्ञाणविञ्ञेय्यं, मनोद्वारस्स गोचरं॥
पसादा विसया चेव, पञ्चका द्वेपि सम्भवा।
द्वादसापि सरूपेन, दसायतनधातुयो॥
यदेदं पन सब्बम्पि, रूपं सप्पटिघं मतं।
तदेवोळारिकं नाम, सन्तिकेति पवुच्चति॥
सेसमप्पटिघं नाम, धम्मायतनधातु च।
सुखुमञ्चेव रूपञ्च, रूपं सोळसधा ठितं॥
छब्बिधा वत्थुरूपं तु, पसादहदयम्पि च।
अवत्थुरूपं सेसं तु, द्वावीसतिविधं भवे॥
पसादा चेव विञ्ञत्ति, द्वाररूपं तु सत्तधा।
सेसं अद्वाररूपं तु, एकवीसविधम्पि च॥
पसादा भावयुगळं, जीवितञ्चेति अट्ठधा।
इन्द्रियरूपमञ्ञं तु, वीसधानिन्द्रियं सिया॥
वण्णो गन्धो रसो ओजा, भूतरूपन्ति अट्ठधा।
अविनिब्भोगमितरं, विनिब्भोगं तु वीसधा॥
अविनिब्भोगरूपानि, सद्दवत्थिन्द्रियानि च।
निप्फन्नं अट्ठारसधा, रूपरूपन्ति वेदितं॥
परिच्छेदो पनाकासो, विञ्ञत्तिलहुतादयो।
विकारा लक्खणा चेव, रूपस्सुपचयादयो॥
दसधापि अनिप्फन्नं, नत्थेतं परमत्थतो।
रूपस्सेतन्ति कत्वान, रूपमिच्चेव वुच्चति॥
रूपायतनमेवेकं, सनिदस्सनमीरितं।
अनिदस्सनमञ्ञं तु, सत्तवीसतिविधम्पि च॥
कम्मजं पनुपादिन्नं, अनुपादिन्नकापरं।
तिविधं चित्तजञ्चेव, उतुजाहारजन्ति च॥
चक्खुसम्फस्सवत्थूति, चक्खुधातु पकित्तिता।
न वत्थु तस्स सेसं तु, सत्तवीसतिविधं भवे॥
सोतसम्फस्सवत्थादि-वसा च दुविधा तथा।
तिविधा च विभावेय्य, यथासम्भवतो कथं॥
सनिदस्सनरूपञ्च, वण्णो सप्पटिघम्पि च।
अनिदस्सनमञ्ञं तु, थूलं सप्पटिघं भवे॥
अनिदस्सनरूपञ्च, सेसमप्पटिघम्पि च।
सोळसाति च सब्बम्पि, रूपं तिविधमुद्दिसे॥
अपत्तगाहकं नाम, चक्खुसोतद्वयं पन।
सम्पत्तगाहकं नाम, घानादित्तयमीरितं॥
अगाहकमतो सेसं, तेवीसतिविधं भवे।
किञ्चि सारम्मणं नाम, न गय्हतीति सब्बथा॥
उपादा अज्झत्तिकं रूपं, उपादा बाहिरं तथा।
नोपादा बाहिरञ्चेति, एवम्पि तिविधं भवे॥
अज्झत्तिकमुपादिन्नं, बाहिरञ्च तथापरं।
अनुपादिन्नकञ्चेति, एवमादिवसापि च॥
दिट्ठं रूपं सुतं सद्दो, गन्धादि तिविधं मुतं।
विञ्ञातमञ्ञविञ्ञेय्यं, मनसाति चतुब्बिधं॥
रूपरूपं परिच्छेदो, विकारो लक्खणं कमा।
अट्ठारसेककं पञ्च, चतुक्कन्ति च तं तथा॥
द्वारञ्च होति वत्थु च, न वत्थु द्वारमेव तु।
न द्वारं वत्थुमेवाथ, नोभयन्ति च निद्दिसे॥
उपादा अनुपादिन्नं, अनुपादिन्नकं तथा।
नोपादा दुविधञ्चेति, चतुद्धेवम्पि देसितं॥
सप्पटिग्घमुपादा च, रूपमप्पटिघं तथा।
नोपादा दुविधञ्चेति, चतुद्धा एवमादितो॥
एकादसेकजरूपं, हदयिन्द्रियनवकं।
कम्मजं चित्तजञ्चेव, तथा विञ्ञत्तिकं द्वयं॥
सद्दो चित्तोतुजो तस्मा, रूपमेकं द्विजं मतं।
चित्तोताहारसम्भूतं, लहुतादित्तयं तिजं॥
नवाकासाविनिब्भोगा, कम्मादिचतुसम्भवा।
अथ लक्खणरूपन्ति, रूपमेवं तु पञ्चधा॥
नवाकासाविनिब्भोगा, नव वत्थिन्द्रियानि च।
अट्ठारसविधं रूपं, कम्मजं होति पिण्डितं॥
सद्दाकासाविनिब्भोगा, विञ्ञत्तिलहुतादयो।
पञ्चदसविधं रूपं, चित्तसम्भवमुद्दिसे॥
सद्दाकासाविनिब्भोगा , लहुतादित्तयन्ति च।
उतुसम्भवमीरेन्ति, रूपं तेरसधा ठितं॥
परिच्छेदाविनिब्भोगा, लहुतादित्तयम्पि च।
एवमाहारजं नाम, रूपं द्वादसधा ठितं॥
जाति जरा च मरणं, न कुतोचिपि जायति।
एवम्पि पञ्चधा होति, रूपजातिविभागतो॥
पञ्चवीसतिविधं कम्मं, कामरूपववत्थितं।
जनेति कम्मजं रूपं, कामरूपभवद्वये॥
पञ्चविञ्ञाणमारुप्प-विपाका सब्बसन्धियो।
चुति खीणासवस्सेति, सोळसेते विवज्जये॥
पञ्चसत्तति सेसानि, चित्तानिमानि सम्भवा।
जनेन्ति चित्तजं रूपं, पञ्चवोकारभूमियं॥
जनेभि उतुजं रूपं, तेजोधातु भवद्वये।
कामभूमियमोजा तु, जनेताहारजं तथा॥
कम्मं जनेति रूपानि, अत्तजानि खणे खणे।
चित्तमुप्पादकालम्हि, उप्पादानन्तरं परं॥
उतुसम्भवमीरेन्ति, रूपं तेरसधा ठितं।
परिच्छेदाविनिब्भोगा, लहुतादित्तयम्पि च॥
सन्धियम्पि कम्मजं तु, पवत्तेपि च सम्भवा।
जनेति रूपं सेसानि, पवत्ते, न तु सन्धियं॥
इन्द्रियबद्धसन्ताने, कम्मादि तिविधम्पि च।
जनेति रूपं मतके, बाहिरे तु यथारहं॥
इति कम्मादयो रूपं, जनेन्ति च यथासकं।
सेसानम्पि च रूपानं, पच्चया होन्ति सम्भवा॥
इति रूपविभागञ्च, जातिभेदञ्च सम्भवा।
जनकादिप्पभेदञ्च, रूपानं तत्थ दीपयेति॥
इति रूपविभागे पभेदकथा निट्ठिता।
एकूनवीसतिमो परिच्छेदो।