वीसतिमो परिच्छेदो
२०. कलापकथा
इति वुत्तप्पकारेन, सब्बं रूपम्पि पिण्डितं।
सहवुत्तिनियामेन, एकवीसविधं कथं॥
कम्मं चित्तोतुकाहारसमुट्ठाना यथाक्कमं।
नव छ चतुरो द्वे च, कलापा एकवीसति॥
जीवितञ्चाविनिब्भोग-रूपानि च यथाक्कमं।
चक्खादिकेहि योजेत्वा, दसका अट्ठ दीपिता॥
चक्खुसोतघानजिव्हादसका च चतुब्बिधा।
कायित्थिपुम्भाववत्थुदसका च तथापरे॥
जीवितेनाविनिब्भोगरूपानि नवकन्ति च।
नवेते कम्मजा नाम, कलापा समुदीरिता॥
अविनिब्भोगरूपानि, सुद्धट्ठकमथापरं।
कायविञ्ञत्तिनवकं, कायविञ्ञत्तिया सह॥
वचीविञ्ञत्तिदसकं, सद्देन सहवुत्तितो।
लहुतादेकादसकं, तिण्णन्नं सह सम्भवा॥
कायविञ्ञत्तिलहुतादीहि द्वादसकं भवे।
वचीविञ्ञत्तिलहुतादीहि तेरसकं तथा॥
इति चित्तसमुट्ठाना, कलापा छ पकासिता।
रूपाकारविकारम्पि, सङ्गहेत्वा यथारहं॥
सुद्धट्ठकं तु पठमं, सद्देन नवकं भवे।
लहुतादेकादसकं, लहुतादीहि तीहिपि॥
सद्देन लहुतादीहि, तथा द्वादसकन्ति च।
कलापा उतुसम्भूता, चतुधाव पकित्तिता॥
सुद्धट्ठकञ्च पठमं, आहारजमथापरं।
लहुतादेकादसकं, इति द्वे ओजजा मता॥
कलापानं परिच्छेदलक्खणत्ता विचक्खणा।
न कलापङ्गमिच्चाहु, आकासं लक्खणानि च॥
तत्थ चेकूननवुति, तेसट्ठि च यथाक्कमं।
तालीसेकूनवीसा च, कलापङ्गानि तानि च॥
लक्खणाकासरूपानि, कलापेसु तहिं तहिं।
पञ्च पञ्चेति रूपानि, तिसतं सोळसाधिकं॥
अगहीतग्गहणेन, अट्ठवीसविधानिपि।
रूपकोट्ठासनामेन, पञ्चवीसति भावये॥
भूतत्तयं तु फोट्ठब्बं, कत्वापचयसन्ततिं।
जातिमेकञ्च कत्वा वा, विनाथ हदयं तहिं॥
धम्मसङ्गणियं हेतं, रूपकण्डे सरूपतो।
वत्थुरूपं न निद्दिट्ठं, पट्ठाने देसितं तु तं॥
द्वे सद्दनवका चेव,
तयो सुद्धट्ठकापि च।
द्वे द्वे चित्तोतुसम्भूता,
एको आहारजोति च॥
तेसमुट्ठानिका पञ्च, कम्मजानि नवेति च।
रूपरूपवसेनेते, कलापा चुद्दसेरिता॥
दसकेस्वेव सङ्गय्ह, जीवितनवकं तहिं।
भावद्दसकमेकं वा, कत्वा वत्थुं विना तथा॥
सद्दा चित्तोतुजा द्वेव, तेसमुट्ठानिका तयो।
सुद्धट्ठका च सत्तेव, कम्मजा दसकानि च॥
छन्नवूतिविधं तत्थ, रूपं भासन्ति पण्डिता।
अगहीतग्गहणेन, अट्ठारसविधं भवे॥
तेसमेव कलापानं, सत्तकच्छक्कपञ्चका।
चतुक्का च तिकद्विका, एकका च यथारहं॥
द्वे सत्त नव छ तयो, तयोपि च यथाक्कमं।
चत्तारोति चतुत्तिंस, सहवुत्तिकरासयो॥
चक्खुसोतघानजिव्हा-कायवत्थुवसा सियुं।
इत्थिपुम्भावदसकसहिता सत्तका द्विधा॥
चक्खुसोतघानहीना, पच्चेकं द्वे सभावका।
अभावतो भावहीनो, इत्थं छक्कापि सत्तधा॥
चक्खुसोतविहीना च,
चक्खुघानविहीनका।
सोतघानविहीना च,
सभावा द्वे तयो तयो॥
चक्खादेकेकतो हीना,
तिविधापि अभावतो।
इच्चेवं पञ्चका नाम,
नवका रासयो सियुं॥
चक्खादित्तयहीनाव, एकतो द्वे सभावका।
चक्खादित्तयतो द्वीहि, तयो हीना अभावका॥
रूपलोके चक्खुसोत-वत्थुजीवितनवका।
चत्तारोव कलापाति, चतुक्का छ यथारहं॥
जिव्हाकायवत्थुवसा ,
अभावो द्वे सभावका।
कायभाववत्थुवसा,
इति होन्ति तयो तिका॥
कायवत्थुवसेनेको, द्वे च चित्तोतुसम्भवा।
सद्दनवकट्ठकाति, दुका च तिविधा सियुं॥
जीवितनवकञ्चेकं, तेसमुट्ठानिकानि च।
सुद्धट्ठकानि तीणीति, चत्तारो एकका सियुं॥
चतुत्तिंस पनिच्चेते, सन्धियञ्च पवत्तियं।
रूपरूपकलापानं, रासयो होन्ति सम्भवा॥
सत्तति सट्ठिमिच्चेवमादिना च यथारहं।
कलापरासिरूपानि, तत्थ तत्थ विभावये॥
सोळस पञ्चदसेतिआदिभेदवसापि च।
अगहीतग्गहणेन, तत्थ तत्थ विनिद्दिसे॥
चतुचत्तालीससतं, कलापा होन्ति पिण्डिता।
छब्बीस तत्थ रूपानि, सहस्सञ्च चतुस्सतं॥
इच्चापायचतुक्के च, कामे सुगतिसत्तके।
रूपे च पञ्चदसके, असञ्ञापायभूमियं॥
चतुकोट्ठासिकेस्वेव, सत्तवीसविधेसुपि।
जातिट्ठानेसु सत्तानं, सन्धियञ्च पवत्तियं॥
इन्द्रियबद्धसन्ताने, तथानिन्द्रियकम्हि च।
बहिसङ्खारसन्ताने, मतकाये च सम्भवा॥
लब्भमानकलापा च, कलापानञ्च रासयो।
तत्थ वित्थारसङ्खेपा, रूपानं गणनापि च॥
एत्थ रूपा अवुत्ता हि, यथावुत्तानुसारतो।
वित्थारेत्वान विञ्ञेय्या, सब्बथापि च विञ्ञुनाति॥
इति रूपविभागे कलापकथा निट्ठिता।
वीसतिमो परिच्छेदो।