चतुवीसतिमो परिच्छेदो
२४. परिग्गहविसुद्धिकथा
सीलचित्तविसुद्धीहि, यथावुत्ताहि मण्डितो।
पयोगासयसम्पन्नो, निब्बानाभिरतो ततो॥
खन्धायतनधातादिप्पभेदेहि यथारहं।
लक्खणपच्चुपट्ठान-पदट्ठानविभागतो॥
परिग्गहेत्वा सङ्खारे, नामरूपं यथाकथं।
ववत्थपेन्तो तत्थेवमनुपस्सति पञ्ञवा॥
नामरूपमिदं सुद्धं, अत्तभावोति वुच्चति।
नत्थेत्थ कोचि अत्ता वा, सत्तो जीवो च पुग्गलो॥
यथापि अङ्गसम्भारा, होति सद्दो रथो इति।
एवं खन्धेसु सन्तेसु, होति सत्तोति सम्मुति॥
खन्धायतनधातूनं, यथायोगमनुक्कमो।
अब्बोच्छिन्नो पवत्तन्तो, संसारोति पवुच्चति॥
इति नानप्पकारेन, तेभूमकपरिग्गहो।
भूमिधम्मववत्थानं, सुद्धसङ्खारदस्सनं॥
अत्तदिट्ठिपहानेन , दिट्ठिसंक्लेससोधनं।
दिट्ठिविसुद्धि नामाति, ञाणमेतं पवुच्चति॥
परिग्गहितसङ्खारो, नामरूपमपत्थिया।
ततो परं यथायोगं, परिग्गण्हति पच्चये॥
दुक्खसमुदयो तत्थ, तण्हा संसारनायिका।
समोधानेति सङ्खारे, तत्थ तत्थुपपत्तिया॥
तण्हासम्भवमेवेतं, तस्मा दुक्खं पवुच्चति।
तदप्पवत्ति निब्बानं, मग्गो तंपापकोति च॥
चतुसच्चववत्थान-मुखेनेवम्पि पच्चये।
परिग्गण्हन्ति एकच्चे, सङ्खारानमथापरे॥
आलोकाकासवायापपथविञ्चुपनिस्सयं।
भवङ्गपरिणामञ्च, लभित्वाव यथारहं॥
छ वत्थूनि च निस्साय, छ द्वारारम्मणानि च।
पटिच्च मनसिकारं, पवत्तन्ति अरूपिनो॥
यथासकसमुट्ठानं , विभागेहि च रूपिनो।
पवत्तन्ति एकच्चेति, परिग्गण्हन्ति पच्चये॥
अविज्जापच्चया होन्ति, सङ्खारा तु ततो तथा।
विञ्ञाणं नामरूपञ्च, सळायतननामकं॥
फस्सो च वेदना तण्हा, उपादानं भवो ततो।
जाति जरा मरणञ्च, पवत्तति यथारहं॥
ततो सोको परिदेवो, दुक्खञ्चेव तथापरं।
दोमनस्समुपायासो, सम्भोति च यथारहं॥
एतस्स केवलस्सेवं, दुक्खक्खन्धस्स सम्भवो।
पटिच्चसमुप्पादोव, नत्थञ्ञो कोचि कारको॥
तत्थाविज्जादयो द्वेपि, अद्धातीतो अनागतो।
जातादयोपरे अट्ठ, पच्चुप्पन्नोति वण्णितो॥
पुञ्ञापुञ्ञानेञ्जवसा, सङ्खारा तिविधा तथा।
भवेकदेसो कम्मञ्च, कम्मवट्टन्ति वुच्चति॥
अविज्जातण्हुपादाना, क्लेसवट्टमथापरे।
विपाकवट्टं सत्तापि, उपपत्तिभवोपि च॥
अविज्जासङ्खारानं तु, गहणे गहिताव ते।
तण्हुपादानभवाति, अतीते पञ्च हेतवो॥
तण्हुपादानभवानं, गहणे गहिताव ते।
अविज्जा सङ्खारा चेति, पच्चुप्पन्नेपि पञ्चके॥
विञ्ञाणादिसरूपेन, दस्सितं फलपञ्चकं।
तथा तदेव जातादि-नामेनानागतन्ति च॥
अतीते हेतवो पञ्च, इदानि फलपञ्चकं।
इदानि हेतवो पञ्च, आयतिं फलपञ्चकं॥
हेतुफलं फलहेतु, पुन हेतुफलानि च।
तिसन्धि चतुसङ्खेपं, वीसताकारमब्रवुं॥
अत्थधम्मपटिवेध-देसनानं यथारहं।
गम्भीरत्ता चतुन्नम्पि, चतुगम्भीरता मता॥
एकत्तनानत्तनया, अब्यापारनयोपरो।
तथेवंधम्मता चेति, नया वुत्ता चतुब्बिधा॥
जरामरणसोकादि-पीळितानमभिण्हसो।
आसवानं समुप्पादा, अविज्जा च पवत्तति॥
अविज्जापच्चया होन्ति, सङ्खारापि यथा पुरे।
बद्धाविच्छेदमिच्चेवं, भवचक्कमनादिकं॥
तण्हाविज्जानाभिकं तं, जरामरणनेमिकं।
सेसाकारादिघटिकं, तिभवारथयोजितं॥
तिअद्धञ्च तिवट्टञ्च, तिसन्धिघटिकं तथा।
चतुसङ्खेपगम्भीरनयमण्डितदेसनं॥
वीसताकारविभागं, द्वादसाकारसङ्गहं।
धम्मट्ठितीति दीपेन्ति, इदप्पच्चयतं बुधा॥
पटिच्चसमुप्पादोयं, पच्चयाकारनामतो।
सङ्खेपतो च वित्थारा, विविधाकारभेदतो॥
जनेति पच्चयुप्पन्ने, अविज्जादिपवत्तिया।
अविज्जादिनिरोधेन, निरोधेति च सब्बथा॥
पच्चयप्पच्चयुप्पन्न-वसेनेव पवत्तति।
संसारोयन्ति एकच्चे, परिग्गण्हन्ति पच्चये॥
समन्तपट्ठानमहापकरणविभागतो।
एकच्चे परिग्गण्हन्ति, चतुवीसति पच्चये॥
इति नानप्पकारेन, पच्चयानं परिग्गहो।
सप्पच्चयनामरूपं, ववत्थानन्ति वेदितं॥
इदप्पच्चयताञाणं, पच्चयाकारदस्सनं।
धम्मट्ठिति यथाभूतञाणदस्सननामकं॥
कालत्तयविभागेसु , कङ्खासंक्लेससोधनं।
कङ्खावितरणा नाम, विसुद्धीति पवुच्चतीति॥
इति निब्बानविभागे परिग्गहविसुद्धिकथा निट्ठिता।
चतुवीसतिमो परिच्छेदो।